එය ආරම්භ වූයේ ඉතා නිහඬවය. එක් දුරකථනයකින් තවත් දුරකථනයකට හුවමාරු වූ වෙබ් අඩවි සබැඳියකින් (Link) පසුව, ලිපිගොනු සමූහයක් අන්තර්ජාලයට එක්විය. තවත් කවුරුන් හෝ එම ලිපිගොනු ඇතුළත් ෆෝල්ඩරයක් (Folder) කිහිපදෙනෙකු අතර බෙදා හැරියේය. නොබෝ දිනකින් ලොව පුරා මෙය පැතිර ගියේ “ගූගල් රහස් ලිපිගොනු කාන්දුවීමක්” ලෙසිනි. ඉන්පසුව එහි ඡායාරූප (Screenshots) පැතිර ගිය අතර, ඇතැම් පුද්ගලයන්ගේ නම් එහි විශේෂයෙන් ඉස්මතු කොට දක්වා තිබුණි. ඒ සමඟම කලක් අමතක වී තිබූ පැරණි ලිපිගොනු හදිසියේම රහසිගත සාක්ෂි ලෙස පෙනෙන්නට පටන් ගත්තේය. මේ හේතුවෙන් එක් නමක් ඉතා ඉක්මනින් නැවතත් සමාජයේ කතාබහට ලක්විය.
ඒ ජෙෆ්රි එප්ස්ටයින්ය.
පැය කිහිපයක් ඇතුළත, ශ්රී ලංකාවේ සමාජ මාධ්ය අවකාශය තුළ වෙනස්ම ප්රශ්නයක් උද්ගත වී සැරිසරන්නට විය. “ඔහු කවදා හෝ මෙහි පැමිණ තිබේද?” ඉතිහාසයේ දරුණුතම අපරාධ පරීක්ෂණයකට ශ්රී ලංකාවත් කෙසේ හෝ සම්බන්ධ වී ඇත්දැයි බොහෝ දෙනෙක් විමසන්නට වූහ.මෙම ප්රශ්නය පැන නැඟුණේ අධිකරණයකින් නොවේ; එය මිනිසුන්ගේ කුතුහලය නිසා මතු වූවකි. එය අවිනිශ්චිතභාවය නිසා ඇති වූවකි. එමෙන්ම එම ගොනු තුළ ඉතා වැදගත් යමක් සැඟවී ඇතැයි යනුවෙන් ජනතාව තුළ ඇති වූ වැඩෙන කුතුහලය නිසා මතු වූවකි. නමුත් සැබෑ පරීක්ෂණ ආරම්භ වන්නේ හුදු කුතුහලයන් හෝ විශ්වාසයන් මත නොවේ; ඒවා ආරම්භ වන්නේ නිල වාර්තා මතය.
පැය කිහිපයක් ඇතුළත, ශ්රී ලංකාවේ සමාජ මාධ්ය අවකාශය තුළ වෙනස්ම ප්රශ්නයක් උද්ගත වී සැරිසරන්නට විය. “ඔහු කවදා හෝ මෙහි පැමිණ තිබේද?” ඉතිහාසයේ දරුණුතම අපරාධ පරීක්ෂණයකට ශ්රී ලංකාවත් කෙසේ හෝ සම්බන්ධ වී ඇත්දැයි බොහෝ දෙනෙක් විමසන්නට වූහ.
මෙම ප්රශ්නය පැන නැඟුණේ අධිකරණයකින් නොවේ; එය මිනිසුන්ගේ කුතුහලය නිසා මතු වූවකි. එය අවිනිශ්චිතභාවය නිසා ඇති වූවකි. එමෙන්ම එම ගොනු තුළ ඉතා වැදගත් යමක් සැඟවී ඇතැයි යනුවෙන් ජනතාව තුළ ඇති වූ වැඩෙන කුතුහලය නිසා මතු වූවකි. නමුත් සැබෑ පරීක්ෂණ ආරම්භ වන්නේ හුදු කුතුහලයන් හෝ විශ්වාසයන් මත නොවේ; ඒවා ආරම්භ වන්නේ නිල වාර්තා මතය.
අද බොහෝ දෙනෙක් “ගූගල් ලිපිගොනු කාන්දුවීම” ලෙස විස්තර කරන්නේ ගූගල් පද්ධතියට සිදු කළ අනවසර ඇතුළුවීමක් (Breach) හෝ අලුතින් සොයාගත් රහස් දත්ත ගබඩාවක් නොවේ. දැනට බෙදාගනු ලබන මෙම ලිපිගොනුවල අඩංගු වන්නේ ජෙෆ්රි එප්ස්ටයින් සහ ඔහුගේ ජාලයට අදාළව වසර ගණනාවක් පුරා විවිධ නඩු කටයුතුවලදී ප්රසිද්ධියට පත් කෙරුණු අධිකරණ වාර්තා, දිවුරුම් ප්රකාශ, සාක්ෂි ලැයිස්තු සහ නීතිමය ලේඛන පමණි.
මේවා සැමවිටම ප්රසිද්ධියේ ලබාගත හැකි තොරතුරු විය. නමුත් ඒවා සොයා ගැනීම අපහසු විය. මෙම ලේඛන සියල්ල අන්තර්ජාලයේ එකම ෆෝල්ඩරයක තැබූ විට, එම තොරතුරු හදිසියේම රහසිගත හෝ තහනම් දේවල් ලෙස මිනිසුන්ට හැඟෙන්නට විය. ඒවා ඉදිරිපත් කළ ආකාරය තුළින් අබිරහසක් නිර්මාණය වූ අතර, එම ආකෘතිය නිසා බියක් ඇති විය. අවසානයේ එම කතාව ඉබේම ගොඩනැගුණි.
ඉන්පසුව, එම ලේඛන සොයන විට “ශ්රී ලංකාව” යන නම ද දර්ශනය විය. ලෝක මට්ටමේ අපරාධ කතාවක එක් ලිපිගොනුවක රටක නම සඳහන් වීම පවා සැකයක් ඇති කිරීමට ප්රමාණවත්ය. ජාත්යන්තර අපරාධ සම්බන්ධ කතාවක කුඩා සඳහනක් පවා ඉතා වැදගත් ලෙස දැනිය හැකිය. එප්ස්ටයින් ශ්රී ලංකාවට පැමිණියේද, මෙහි ටික කලක් ජීවත් වූයේද නැතහොත් රහසිගතව මෙහි සිට සිය කටයුතු මෙහෙයවූයේද යන්න පිළිබඳ බොහෝ දෙනෙක් ප්රශ්න කරන්නට වූහ.
එම කුතුහලය ස්වාභාවිකය. නමුත් සත්යය යනු පරිකල්පනයට වඩා විනයගරුක දෙයකි.
ශ්රී ලංකාව මේ කතාවට ඇතුළත් වූයේ ඇයිදැයි තේරුම් ගැනීමට නම්, ජෙෆ්රි එප්ස්ටයින් යනු සැබවින්ම කවුද සහ අන්තර්ජාලය හරහා ඔහුගේ නම නැවත ප්රසිද්ධ වීමට බොහෝ කලකට පෙර පරීක්ෂකයන් ඔහුව දුටුවේ කෙසේදැයි තේරුම් ගැනීම අවශ්ය වේ.
ජෙෆ්රි එප්ස්ටයින් ප්රසිද්ධ වූයේ ඔහුගේ වෘත්තීය දක්ෂතාවක් නිසා නොවේ; ඔහු ප්රසිද්ධ වූයේ ඔහුට තිබූ ඉහළ සම්බන්ධතා නිසාය. ඔහු ඇමරිකාවේ සහ විදේශ රටවල බලවත් හා ධනවත් පුද්ගලයන් අතර නිරන්තරයෙන් ගැවසුණු අයෙකි. ප්රසිද්ධියේ ඔහු පෙනී සිටියේ ඉතා විශ්වසනීය මූල්යකරුවෙකු (Financier) ලෙසය. නමුත් රහසිගතව, නීති නිලධාරීන් සහ වින්දිතයන් පවසන පරිදි, ඔහු බාල වයස්කාර දැරියන් ලිංගික සූරාකෑමට ලක් කරන ඉතා සූක්ෂ්ම ලෙස කළමනාකරණය කළ ජාලයක් පවත්වාගෙන ගොස් තිබුණි.
මෙය අහම්බෙන් සිදු වූ අපරාධ මාලාවක් නොවේ. එය ඉතාමත් සංවිධානාත්මක වැඩපිළිවෙළකි. දැරියන් හඳුනාගෙන ඔවුන්ව බඳවා ගනු ලැබීය. ඇතැම් දැරියන්ව පසුව තවත් අය බඳවා ගැනීමට පවා යොදාගෙන තිබුණි. හමුවීම් සිදු වූයේ එකම ආකාරයකටය. ස්ථාන තෝරා ගනු ලැබුවේ ඉතා සැලකිලිමත්වය. ගමන් බිමන් සංවිධානය කෙරුණි. කාලසටහන් පාලනය කෙරුණි. එප්ස්ටයින් සහ ඔහු ඉලක්ක කළ පිරිස අතර යම් පරතරයක් තබා ගැනීමට ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩලය කටයුතු කළහ.
පරීක්ෂකයන්ට තිබූ බරපතළම ගැටලුව වූයේ මෙම අපයෝජනයන් පමණක් නොවේ; ඒ වටා ගොඩනගා තිබූ ශක්තිමත් ව්යුහයයි.
2008 වසරේදී ෆ්ලොරිඩා බලධාරීන්ට මෙම අපරාධ ජාලය හෙළිදරව් කිරීමට අවස්ථාවක් ලැබුණි. එප්ස්ටයින්ට බාල වයස්කාර දැරියන් සම්බන්ධ බරපතළ අපරාධ චෝදනා එල්ල විය. එම නඩුව හරහා මීට වඩා පුළුල් පරීක්ෂණයක් කිරීමට අවස්ථාව තිබුණි. නමුත් එය ඉතා නිහඬව අවසන් විය. වරද පිළිගැනීමේ එකඟතාවක් (Plea Agreement) හරහා ඔහුට එල්ල වූ චෝදනා සීමා වූ අතර, එමඟින් ඔහු විශාල ෆෙඩරල් පරීක්ෂණවලින් ආරක්ෂා විය.
එම තීරණයෙන් පසු තවත් දශකයකට ආසන්න කාලයක් එප්ස්ටයින් සිය සුඛෝපභෝගී ජීවිතය, පෞද්ගලික ගුවන් ගමන් සහ ජාත්යන්තර සබඳතා සමඟ නිදහසේ ගත කළේය. නීති පද්ධතිය ඒ දෙස ඇස් වසාගෙන සිටියේය.
අවසානයේ 2019 දී එම නිහඬතාව බිඳී ගියේය. නිව්යෝර්ක්හි ෆෙඩරල් නීති නිලධාරීන් විසින් බාල වයස්කාර දැරියන් ලිංගික ජාවාරම් කිරීමේ නව චෝදනා යටතේ එප්ස්ටයින්ව අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය. මෙවර පරීක්ෂණ වසර ගණනාවක් සහ බොහෝ ස්ථාන කරා විහිදී ගියේය. මූල්ය වාර්තා සහ ගමන් විස්තර පරීක්ෂා කෙරුණි. සන්නිවේදන දත්ත විශ්ලේෂණය කළ අතර සාක්ෂිකරුවෝ ඉදිරිපත් වූහ. එප්ස්ටයින් පිටුපස සිටින සම්පූර්ණ ජාලයම හෙළිදරව් වනු ඇතැයි පළමු වතාවට සිතිය හැකි විය.
නමුත් එම මොහොත කිසිදා උදා වූයේ නැත.
අත්අඩංගුවට ගෙන සති කිහිපයකට පසු එප්ස්ටයින් ෆෙඩරල් බන්ධනාගාරයක් තුළ මියගොස් සිටියදී හමු විය. නිල නිගමනය වූයේ එය සියදිවි නසා ගැනීමක් බවයි. පරීක්ෂකයන්ට මෙය ස්ථිර ගැටලුවක් බවට පත් විය. මෙම නඩුවේ ප්රධානියාගෙන් තවදුරටත් ප්රශ්න කළ නොහැකි විය. මෙම පද්ධතිය ගැන ලොව හොඳම අවබෝධය තිබූ පුද්ගලයා අහිමි විය.
ඉතිරි වූයේ ලේඛන පමණි. දැන් අන්තර්ජාලය පුරා බෙදා හැරෙන්නේ එම ලේඛනයි. ඒවා නිකම්ම කතාන්දර නොවේ; ඒවා තාක්ෂණික වාර්තාය. ඒවායේ විද්යුත් තැපෑල (Emails), ගමන්බිමන් දත්ත, අධිකරණ වාර්තා, මූල්ය තොරතුරු සහ දිවුරුම් දුන් සාක්ෂි අඩංගු වේ. ඒවායේ අරමුණ විනෝදය සැපයීම නොව, සත්ය තොරතුරු තහවුරු කිරීමයි.
එම ලේඛන භාවිත කරන්නේ ඉතා නිශ්චිත ප්රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවීමටය. එනම්, කවුරුන් කා සමඟ සම්බන්ධ වූවාද, ගමන් බිමන් සංවිධානය කළේ කවුද, කාලසටහන් පාලනය කළේ කවුද, මුදල් ගෙවීම් කළේ කවුද, ඔහු වෙත ළඟා වීමට අවසර ලබා දුන්නේ කවුද ආදී කාරණාය.
නමුත් වෘත්තීයමය පසුබිමකින් තොරව මෙවැනි ලේඛන දහස් ගණනක් පොදු ජනතාව අතට පත් වූ විට, ඒවා වෙනත් ස්වරූපයක් ගනී. එක් නමක් පුවත්පත් සිරස්තලයක් බවට පත් වේ. එක් සඳහනක් චෝදනාවක් බවට පත් වේ. එක් ස්ථානයක් විවිධ මතවාදයන්ට මඟ පාදයි.
ශ්රී ලංකාව මෙම කතාවට ඇතුළත් වූයේ මෙලෙසය. සැබවින්ම අන්තර්ජාලයේ සැරිසරන ඇතැම් ලේඛනවල ශ්රී ලංකාව යන නම සඳහන් වේ. නමුත් ලේඛනයක යම් නමක් සඳහන් වූ පමණින් එම පුද්ගලයා එම රටේ සිටි බව හෝ එහි යම් ක්රියාවක නිරත වූ බව හෝ අපරාධයක් කළ බව අදහස් නොවේ. බරපතළ පරීක්ෂණයකදී පුද්ගලයෙකු යම් තැනක සිටි බව භූගෝලීය වශයෙන් තහවුරු කළ යුතුය.
එය තහවුරු වන්නේ, නැවත නැවතත් සිදු කළ සංචාරයන් මඟින්, සාක්ෂිකරුවන්ගේ ප්රකාශ මඟින්, ගමනාගමන සහ ලැගුම්හල් වාර්තා මඟින් සහ යම් ස්ථානයක් ක්රමානුකූලව භාවිත කර ඇති බව පෙන්වන දත්ත මඟින්ය.
මෙම කාරණා එප්ස්ටයින්ගේ සිද්ධියට අදාළ කළ විට, එක් නිගමනයකට පැමිණීම වැළැක්විය නොහැකිය. ජෙෆ්රි එප්ස්ටයින් ශ්රී ලංකාවේ ජීවත් වූ බවට කිසිදු තහවුරු කළ සාක්ෂියක් නැත. ඔහු ශ්රී ලංකාව තුළ සිය මෙහෙයුම් ක්රියාත්මක කළ බවට කිසිදු තහවුරු කළ සාක්ෂියක් නැත. ඔහුගේ අපරාධ ජාලයේ කිසිදු කොටසක් ශ්රී ලංකාවේ සිදු වූ බවට කිසිදු තහවුරු කළ සාක්ෂියක් නැත.
ශ්රී ලංකාව ගැන සඳහන් වන කරුණු අහඹු ඒවා ලෙස පෙනේ. ඒවා බොහෝ විට ගමන් බිමන් පිළිබඳ තොරතුරු, පසුබිම් දත්ත හෝ තෙවන පාර්ශවයක සංචාරයන්ට සම්බන්ධ ඒවා වන අතර, එමඟින් එප්ස්ටයින් ශ්රී ලංකාව තුළ සිටි බව හෝ ඔහුගේ අපරාධ ශ්රී ලංකාවට සම්බන්ධ බව හෝ ඔප්පු නොවේ. විශාල ජාත්යන්තර පරීක්ෂණවලදී ලේඛන තුළ බොහෝ රටවල් ගැන සඳහන් වේ. එයින් බොහොමයකට පරීක්ෂා කරනු ලබන අපරාධ සමඟ කිසිදු සම්බන්ධයක් නැත.
නමුත් තොරතුරු තහවුරු කිරීමට වඩා කටකතා වේගයෙන් පැතිර යයි. යම් කටකතාවක් හැඟීම්බර වූ විට එය නිවැරදි කිරීම අපහසු වේ.
එප්ස්ටයින් ලේඛනවල සැබෑ වැදගත්කම ඇත්තේ වෙනත් තැනකය. ඔහු මියගිය පසු, නීතිමය ක්රියාමාර්ග එප්ස්ටයින්ගෙන් බැහැර වී ඔහුට සහාය දුන් පුද්ගලයන් සහ පද්ධතීන් දෙසට යොමු විය. සිවිල් නඩු තවමත් ක්රියාත්මක වේ. මූල්ය ආයතන පරීක්ෂාවට ලක් කර ඇත. ඔහුට උදව් කළ සහ පහසුකම් සැලසූ අය තවමත් පරීක්ෂණ යටතේ පසුවේ.
පරීක්ෂකයන් දැන් අසන්නේ එප්ස්ටයින් කළේ කුමක්ද යන්න පමණක් නොවේ; ඔවුන් අසන්නේ ඔහුට මේ දේවල් කිරීමට ඉඩ ලබා දුන්නේ කෙසේද යන්නයි. ඒවා අතර ඔහුව ආරක්ෂා කළේ කවුද, ඔහුගේ ගමන් බිමන් සංවිධානය කළේ කවුද, අවශ්ය පහසුකම් සැලසුවේ කවුද සහ මේවා ගැන නිහඬව සිටියේ කවුද යන කාරණා මතුවී තිබේ.
සංවිධානාත්මක අපරාධවලදී, පුද්ගලයාට වඩා එම ව්යුහය වැදගත් වේ. උදව් කරන්නන් නොමැතිව බලවත් අපරාධකරුවෙකුට වුවද වැඩි කාලයක් ක්රියාත්මක විය නොහැක. මේ නිසාම මෙම ලේඛන තවමත් වැදගත් වේ.
නමුත් මෙම ලේඛන ප්රසිද්ධියේ සංසරණය වීමේ අඳුරු පැත්තක් ද තිබේ. මෙහිදී වින්දිතයන් නැවත වරක් සමාජයට නිරාවරණය විය හැකිය. ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික ඉතිහාසය වැරදියට අර්ථකථනය විය හැකිය. එමෙන්ම, කිසිදු වරදක් නොකළ හෝ චෝදනාවට ලක් නොවූ පුද්ගලයන්ගේ නම් ලේඛනවල තිබූ පමණින් ඔවුන් සැකයට ලක් විය හැකිය. සැබෑ පරීක්ෂණයක් පාලනය කළ හැකි සාක්ෂි මත පදනම් වන අතර, අන්තර්ජාලය පදනම් වන්නේ මිනිසුන්ගේ අවධානය දිනා ගැනීම මතය. මේ දෙක එකක් නොවේ.
මෙම ලේඛනවල ශ්රී ලංකාව ගැන තිබෙන සුළු සඳහන් කිරීම්වලින් එම සත්යය වෙනස් නොවේ. “ගූගල් ලිපිගොනු කාන්දුවීම” තුළින් හෙළි වන්නේ ශ්රී ලංකාවට සම්බන්ධ රහස් පරිච්ඡේදයක් නොවේ. එයින් හෙළි වන්නේ මීට වඩා බරපතළ සහ කණගාටුදායක කරුණකි. එනම්, බරපතළ අපරාධ කළ පුද්ගලයෙකුට වසර ගණනාවක් තිස්සේ ධනය, බලය සහ පද්ධතියේ දුර්වලතා හරහා ආරක්ෂාව ලැබුණු ආකාරයයි.සැබෑ අබිරහස වන්නේ එප්ස්ටයින් කවදා හෝ ශ්රී ලංකාවට පැමිණියාද යන්න නොවේ. සැබෑ අබිරහස වන්නේ අවශ්ය සාක්ෂි තිබියදීත්, මෙතරම් කාලයක් ඔහු නීතියට හසු නොවී සැඟවී සිටියේ කෙසේද යන්නයි.
ශ්රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් පිළිතුර අවසානයේ ඉතා පැහැදිලිය. මිනිසුන් තුළ ඇති වූ කුතුහලය තේරුම් ගත හැකි වුවත්, ඇත්ත කතාව මෙයයි; එනම්, ජෙෆ්රි එප්ස්ටයින් ශ්රී ලංකාව පදනම් කරගෙන සිටියේ නැත. ඔහු මෙහි මෙහෙයුම් පවත්වාගෙන ගියේ නැත. ඔහුගේ ජාලය සහ මෙම රට අතර කිසිදු තහවුරු කළ අපරාධ සම්බන්ධයක් නැත.
මෙම ලේඛනවල ශ්රී ලංකාව ගැන තිබෙන සුළු සඳහන් කිරීම්වලින් එම සත්යය වෙනස් නොවේ. “ගූගල් ලිපිගොනු කාන්දුවීම” තුළින් හෙළි වන්නේ ශ්රී ලංකාවට සම්බන්ධ රහස් පරිච්ඡේදයක් නොවේ. එයින් හෙළි වන්නේ මීට වඩා බරපතළ සහ කණගාටුදායක කරුණකි. එනම්, බරපතළ අපරාධ කළ පුද්ගලයෙකුට වසර ගණනාවක් තිස්සේ ධනය, බලය සහ පද්ධතියේ දුර්වලතා හරහා ආරක්ෂාව ලැබුණු ආකාරයයි.
සැබෑ අබිරහස වන්නේ එප්ස්ටයින් කවදා හෝ ශ්රී ලංකාවට පැමිණියාද යන්න නොවේ. සැබෑ අබිරහස වන්නේ අවශ්ය සාක්ෂි තිබියදීත්, මෙතරම් කාලයක් ඔහු නීතියට හසු නොවී සැඟවී සිටියේ කෙසේද යන්නයි.
නිරංජන් චාමින්ද කරුණාතිලක