මිනිසා යනු සාමූහික සත්වයකු බව ප්රකට කරුණකි. එහෙත් මිනිසා ඒ සාමූහිකත්වය ගොඩනඟාගෙන ඇත්තේ සතුන් අතර පවත්නා රංචු (Herd) පදනම අනුව බව ඒ සම්බන්ධ මානව විද්යාඥ මතයයි. මිනිසා තම “රංචු පදනම” ගොඩනංවාගෙන ඇත්තේ ජාති, ආගම්, කුල ආදී වශයෙන් වන වර්ගවාදී පදනම් මුල් කරගනිමිනි. නමුත් මිනිසා විසින් ගොඩනඟාගත් ඒ පදනම් ඉක්මවා යන මානව සම්බන්ධතා ලොව පුරා පවතින බව බොහෝ දෙනකු නොදන්නා සහ නොසිතන බව පෙනේ. සිංහල දෙමළ අලුත් අවුරුද්දට සමාන සැමරුමක් ඉරානය ඇතුළු රටවලත් පවතින බව අද ද අප රටේ බොහොමයක් නොදන්නා රහසකි.
ලෝකයේ විවිධ ප්රදේශවල වෙසෙන ජනයා සමරනු ලබන නව්රුස් උත්සවය සහ ශ්රී ලංකාවේ සිංහල හා දෙමළ අලුත් අවුරුද්ද අතර කාලීන මෙන්ම චාරිත්රානුකූල වශයෙන් ද පුදුම සහගත සමානකම් රැසක් දැකිය හැකිය. මෙම උත්සව දෙකෙහිම ප්රධාන පදනම වන්නේ සූර්යයාගේ ගමන වීම ඉන් ප්රධාන සමානකමයි. නව්රුස් උත්සවය මාර්තු 20-21 දිනවල යෙදෙන වසන්ත විෂුවය කේන්ද්ර කරගනිමින් ස්වභාවධර්මයේ පිබිදීම සමරන අතර, සිංහල හා දෙමළ අලුත් අවුරුද්ද අප්රේල් 13-14 දිනවලදී සූර්යයා මීන රාශියේ සිට මේෂ රාශියට සංක්රමණය වීම (සංක්රාන්තිය) පදනම් කරගෙන සමරනු ලබයි. මෙම උත්සව ද්විත්වයම මූලික වශයෙන් නව ආරම්භයක්, අලුත් වීමක් සහ ස්වභාවධර්මයේ පුනර්ජීවනයක් සංකේතාත්මකව නිරූපණය කරයි.
ලෝකයේ විවිධ ප්රදේශවල වෙසෙන ජනයා සමරනු ලබන නව්රුස් උත්සවය සහ ශ්රී ලංකාවේ සිංහල හා දෙමළ අලුත් අවුරුද්ද අතර කාලීන මෙන්ම චාරිත්රානුකූල වශයෙන් ද පුදුම සහගත සමානකම් රැසක් දැකිය හැකිය. මෙම උත්සව දෙකෙහිම ප්රධාන පදනම වන්නේ සූර්යයාගේ ගමන වීම ඉන් ප්රධාන සමානකමයි. නව්රුස් උත්සවය මාර්තු 20-21 දිනවල යෙදෙන වසන්ත විෂුවය කේන්ද්ර කරගනිමින් ස්වභාවධර්මයේ පිබිදීම සමරන අතර, සිංහල හා දෙමළ අලුත් අවුරුද්ද අප්රේල් 13-14 දිනවලදී සූර්යයා මීන රාශියේ සිට මේෂ රාශියට සංක්රමණය වීම (සංක්රාන්තිය) පදනම් කරගෙන සමරනු ලබයි. මෙම උත්සව ද්විත්වයම මූලික වශයෙන් නව ආරම්භයක්, අලුත් වීමක් සහ ස්වභාවධර්මයේ පුනර්ජීවනයක් සංකේතාත්මකව නිරූපණය කරයි.
මෙම උත්සව චාරිත්ර වාරිත්ර දෙස බැලීමේදී, නිවෙස් පිරිසිදු කිරීම සහ අලුත්වැඩියා කිරීම යන දෙපාර්ශවයටම පොදු ලක්ෂණයකි. නව්රුස්හි මෙය ‘ඛ්හනෙහ් ටෙකනි’ (Khaneh-tekani) හෙවත් ‘නිවස වෙවුලවා පිරිසිදු කිරීම’ ලෙස හැඳින්වේ. ශ්රී ලාංකිකයන් අලුත් අවුරුද්දට පෙර නිවස හුණු පිරියම් කර පිරිසිදු කරන්නාක් මෙන්, පර්සියානු වැසියෝ ද තම නිවසේ සෑම අණුවක්ම පිරිසිදු කරමින් අතීතයේ අසුභ දේ බැහැර කිරීමට උත්සාහ කරති. නව්රුස් සැමරුමේදී ‘හෆ්ට්-සීන්’ (Haft-sin) මේසය මත සංකේතාත්මක අයිතම හතක් තබන අතර, සිංහල හා දෙමළ සංස්කෘතියේදී නියමිත සුබ වේලාවට ලිප් බැඳ කිරිබත් පිසීම සහ ආහාර මේසය පිළියෙළ කිරීම ප්රමුඛ වේ. නව්රුස්හි එන ගිනි පැනීමේ චාරිත්රයෙන් (Chaharshanbe Suri) පවිත්රතාවය අපේක්ෂා කරන අතර, ලාංකික අලුත් අවුරුද්දේදී පුණ්ය කාලය තුළ ආගමික වතාවත්වල යෙදීම සහ හිසතෙල් ගෑම මගින් ශරීරය හා මනස පවිත්ර කරගැනීම සිදු කෙරේ.
ආහාර සංස්කෘතිය දෙස බැලීමේදී මෙම උත්සව දෙකෙහිම සුවිශේෂී ප්රණීත ආහාර රැසක් දැකිය හැකිය. ශ්රී ලංකාවේ අලුත් අවුරුදු මේසය කිරිබත්, කැවුම්, කොකිස්, ආස්මී සහ මුං කැවුම් වැනි තෙල් කෑමවලින් පිරී පවතින විට, පර්සියානු ‘හෆ්ට්-සීන්’ මේසය දාර්ශනික අර්ථයන් සහිත ආහාරවලින් සැරසෙයි. එහි ඇති ‘සමනූ’ (Samanu) නම් මිහිරි පුඩිම සෞභාග්යය නිරූපණය කරන අතර, එය අපේ කිරිබතට සමාන වැදගත්කමක් උසුලයි. එසේම ‘සෙන්ජෙඩ්’ (Senjed) හෙවත් වල් ඔලිව් ආදරය සඳහාත්, ‘සීර්’ (Sir) හෙවත් සුදුළූණු සෞඛ්යය සඳහාත් එම මේසයේ තැන්පත් කෙරේ.
ශ්රී ලාංකික අවුරුදු මේසයේදී කිරි ඉතිරවීම සෞභාග්යයේ සලකුණක් ලෙස සලකන අතර, පර්සියානු ජනයා ජීවයේ සංකේතයක් ලෙස වීදුරු බඳුනක රන් මසුන් තබා ගැනීම සිදු කරති. නව්රුස් උත්සවය පුරාණ පර්සියානු සොරොස්ට්රියානු මූලයන්ගෙන් පැවත එන අතර, සිංහල හා දෙමළ අලුත් අවුරුද්ද බෞද්ධ, හින්දු සහ දේශීය ජ්යොතිෂ සම්ප්රදායන්ගේ සුසංයෝගයකි. මේ අනුව, භූගෝලීය වශයෙන් ඈතින් පිහිටියද, මෙම සංස්කෘතීන් දෙකම මනුෂ්යත්වය, කෘතගුණ සැලකීම සහ සොබාදහම සමඟ ඇති සහජීවනය යන පොදු අගයන් මත ගොඩනැඟී ඇති බව පැහැදිලි වේ.
මේ උත්සව හා සම්බන්ධ ජන ක්රීඩා සහ විනෝදාංග දෙස බැලීමේදී ද පුදුම සහගත සමානකම් හමු වේ. ලාංකික අලුත් අවුරුද්දේ එන ඔන්චිලි පැදීම, කඹ ඇදීම සහ අලුත් අවුරුදු උත්සවවල දක්නට ලැබෙන විවිධ තරඟ මෙන්ම, නව්රුස් සැමරුම් කාලය තුළ ද මිනිසුන් එළිමහන් පිටිවලට රැස්වී විනෝද වෙති. නව්රුස්හි 13 වන දිනය හඳුන්වන්නේ ‘සිස්දා බෙදාර්’ (Sizdah Bedar) යනුවෙනි. එදිනට සියලු දෙනා නිවෙස්වලින් බැහැරව උද්යාන වෙත ගොස් සොබාදහම සමඟ කාලය ගත කරති. මෙය අප රටේ නෑගම් යාම සහ එළිමහන් ක්රීඩාවල නිරත වීම හා සමාන සමාජීය බැඳීමක් ඇති කරන අවස්ථාවකි. විශේෂයෙන්ම, නව්රුස් උත්සවයේදී ‘හජි ෆිරූස්’ (Haji Firooz) නම් මුහුණ කළු කරගත් රතු ඇඳුම් ඇඳි චරිතය ගීත ගයමින් මිනිසුන් රසවත් කරන අතර, එය අප සමාජයේ අලුත් අවුරුදු කාලයේ දක්නට ලැබෙන ජනකවි ගායනා කරන ගැමි චරිත සිහිපත් කරයි.
මේ උත්සව හා සම්බන්ධ ජන ක්රීඩා සහ විනෝදාංග දෙස බැලීමේදී ද පුදුම සහගත සමානකම් හමු වේ. ලාංකික අලුත් අවුරුද්දේ එන ඔන්චිලි පැදීම, කඹ ඇදීම සහ අලුත් අවුරුදු උත්සවවල දක්නට ලැබෙන විවිධ තරඟ මෙන්ම, නව්රුස් සැමරුම් කාලය තුළ ද මිනිසුන් එළිමහන් පිටිවලට රැස්වී විනෝද වෙති. නව්රුස්හි 13 වන දිනය හඳුන්වන්නේ ‘සිස්දා බෙදාර්’ (Sizdah Bedar) යනුවෙනි. එදිනට සියලු දෙනා නිවෙස්වලින් බැහැරව උද්යාන වෙත ගොස් සොබාදහම සමඟ කාලය ගත කරති. මෙය අප රටේ නෑගම් යාම සහ එළිමහන් ක්රීඩාවල නිරත වීම හා සමාන සමාජීය බැඳීමක් ඇති කරන අවස්ථාවකි. විශේෂයෙන්ම, නව්රුස් උත්සවයේදී ‘හජි ෆිරූස්’ (Haji Firooz) නම් මුහුණ කළු කරගත් රතු ඇඳුම් ඇඳි චරිතය ගීත ගයමින් මිනිසුන් රසවත් කරන අතර, එය අප සමාජයේ අලුත් අවුරුදු කාලයේ දක්නට ලැබෙන ජනකවි ගායනා කරන ගැමි චරිත සිහිපත් කරයි.
සමාජීය වශයෙන් ගත් කල, මෙම උත්සව දෙකම පවුල් සබඳතා ශක්තිමත් කරන අවස්ථාවන් ලෙස සැලකේ. නව ඇඳුම් ඇඳීම, ඥාතීන් බැලීමට යාම, එකට හිඳ ආහාර ගැනීම සහ වැඩිහිටියන්ට ගරු කිරීම යන අංග දෙපාර්ශවයේම දක්නට ලැබෙන උදාර ගුණයන්ය. මෙම සැමරුම් දෙකම පටු ජාතික හෝ ආගමික රාමු ඉක්මවා යමින්, මානව වර්ගයාගේ එකමුතුකම සහ නව ජීවයක ප්රාර්ථනය ලොවට හඬගා කියයි. විශේෂයෙන්ම, යුනෙස්කෝව (UNESCO) විසින් නව්රුස් උත්සවය ලෝක අස්පර්ශනීය උරුමයක් ලෙස නම් කර තිබීමෙන්ම එහි ඇති විශ්වීය වැදගත්කම තහවුරු වේ. පුරාණ සේද මාවත ඔස්සේ ගොඩනැඟුණු වෙළඳ සබඳතා හරහා මෙම සංස්කෘතික ලක්ෂණ හුවමාරු වන්නට ඇති අතර, අදටත් අප රටේ බහුතරය අලුත් අවුරුද්ද සමරන විට ඉන් පිළිබිඹු වන්නේ එම ඈත අතීතයේ සිට පැවත එන පොදු මානව උරුමයයි. මධ්යම ආසියාවේ සිට ඉන්දියන් සාගරයේ මුතු ඇටය දක්වා විහිදී ඇති මෙම සංස්කෘතික සබඳතාව, මිනිසා සහ සොබාදහම අතර පවතින අවියෝජනීය බැඳීමේ සදාකාලික සංකේතයකි.
ෆාතිමා හලල්දීන්