පසුගියදා රජයේ ප්රවෘත්ති දෙපාර්තමේන්තුවේ දී පැවති කැබිනට් තීරණ දැනුම්දීමේ මාධ්ය හමුවේ දී කැබිනට් අමාත්ය ආචාර්ය නලින්ද ජයතිස්ස රටටම ස්ථිරසාර ඉල්ලීමක් කළේය. ඒ, වර්ධනය වන සමාජ ව්යසනයක් ලෙස ඔහු විස්තර කළ විෂ මත්ද්රව්ය ව්යාප්තියට එරෙහි සටනට එක්වන ලෙස සෑම පුරවැසියෙකුගෙන්ම ඉල්ලා සිටීමයි. අමාත්යවරයා පැහැදිලි කළේ රජයේ නව ජාතික වැඩසටහන මගින් නීති විරෝධී මත්ද්රව්ය සැපයුම් දාමය නැවැත්වීමට පමණක් නොව, දැනටමත් ඇබ්බැහිවීම තුළ සිරවී සිටින පුද්ගලයින්ගේ පුනරුත්ථාපනයට හා සුවය ලැබීමට ද සමාන වැදගත්කමක් ලබා දෙන බවයි. මෙම වැඩපිළිවෙළේ දී ඔහු වැඩිදුරටත් හෙළි කළේ නාවික හමුදාව අනෙකුත් ආරක්ෂක අංශ සමඟ එක්ව රට තුළට මත්ද්රව්ය ගලා ඒම නැවැත්වීමට අඛණ්ඩව කටයුතු කරන බවයි. එමෙන්ම, ඇබ්බැහිවූවන්ට සුවය ලැබීමේ මාවතට සහාය වීම සඳහා සෑම දිස්ත්රික්කයකම නව පුනරුත්ථාපන මධ්යස්ථාන පිහිටුවමින් පවතින බවද පැවසීය. මෙම හදිසි මෙහෙයුම සඳහා දැනට පවතින රජයේ ගොඩනැගිලි ප්රතිනිර්මාණය කරමින් සිටින බවත්, අර්බුදයට සමස්ත ප්රතිචාරයක් සහතික කිරීම සඳහා මනෝවිද්යාත්මක උපදේශන හා ප්රතිකාර වැඩසටහන් ශක්තිමත් කරමින් සිටින බවත් වැඩිදුරටත් පවසා සිටියේය. සැබවන්ම මෙය ඉතා සාධනීය ප්රවේශයක් වුවත් මේ කතාවෙන් පැහැදිලි වන්නේ මේ වන විටත් එවැන්නක් සකස් වී නොමැති බවය.
මේ ආකාරයට මත්ද්රව්ය (drugs) පිළිබඳ විවිධ කතිකාවන් රටපුරා අසන්නට ලැබුණ ද මේ සම්බන්ධව බොහෝ දෙනෙකුට පැහැදිලි අවබෝධයක් නොමැති බව පෙනෙන්නට තිබේ. බොහෝ දෙනෙක් “ඖෂධ” (Drugs), “විෂ මත්ද්රව්ය” (Narcotics) සහ “උත්තේජක” (Stimulants) අතර වෙනස හඳුනා ගැනීමට නොහැකි බව පෙනෙන්නට තිබේ. “අයිස්” (Ice), “කුෂ්” (Kush), “එක්ස්ටසි” (Ecstasy) හෝ “පෙති” (Pills) වැනි වචන එදිනෙදා කතාබහේ දී එකිනෙකට මාරුවෙන් මාරුවට භාවිත කරනු ලබන අතර, එම ද්රව්යයන් එකිනෙකට කොතරම් වෙනස් හා භයානක දැයි බොහෝ විට වටහා ගන්නේ නැත.සරලම අර්ථයෙන් ගත් කල, “මත්ද්රව්යයක්” යනු ශරීරය හෝ මනස ක්රියා කරන ආකාරය වෙනස් කරන ඕනෑම රසායනිකයකි. ප්රතිජීවක හෝ වේදනා නාශක වැනි ඇතැම් ඖෂධ, වෛද්ය නිර්දේශ යටතේ භාවිත කරන විට නීත්යානුකූල වෛද්යමය අරමුණු තිබේ. කෙසේ වෙතත්, ප්රතිකාර සඳහා නොව සංත්රාසමය සතුට (Thrill) හෝ මානසික සැනසීම සඳහා ඖෂධ භාවිත කරන විට, ඒවා ඖෂධ අනිසි භාවිතය යන්නට අයත් වේ.
ඊට සමගාමීව සෞඛ්ය අමාත්යාංශය සිය අවධානය ජාතික ඖෂධ නියාමන අධිකාරිය (NDRA) වෙත යොමු කර තිබේ. එහිදී ඖෂධ අමුද්රව්ය වඩා හොඳින් නියාමනය කිරීමට සහ ජාලගත කිරීමට සැලකිය යුතු ප්රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දී ඇත. මෙම උත්සාහයේ අරමුණ වන්නේ වෛද්යමය ඖෂධ අනිසි ලෙස භාවිත කිරීම වැළැක්වීම, ජාතික ආරක්ෂාව ශක්තිමත් කිරීම සහ නීත්යානුකූල ද්රව්ය නීති විරෝධී භාවිතය සඳහා මග පාදන හිඩැස් වසා දැමීමයි.
මේ ආකාරයට මත්ද්රව්ය (drugs) පිළිබඳ විවිධ කතිකාවන් රටපුරා අසන්නට ලැබුණ ද මේ සම්බන්ධව බොහෝ දෙනෙකුට පැහැදිලි අවබෝධයක් නොමැති බව පෙනෙන්නට තිබේ. බොහෝ දෙනෙක් “ඖෂධ” (Drugs), “විෂ මත්ද්රව්ය” (Narcotics) සහ “උත්තේජක” (Stimulants) අතර වෙනස හඳුනා ගැනීමට නොහැකි බව පෙනෙන්නට තිබේ. “අයිස්” (Ice), “කුෂ්” (Kush), “එක්ස්ටසි” (Ecstasy) හෝ “පෙති” (Pills) වැනි වචන එදිනෙදා කතාබහේ දී එකිනෙකට මාරුවෙන් මාරුවට භාවිත කරනු ලබන අතර, එම ද්රව්යයන් එකිනෙකට කොතරම් වෙනස් හා භයානක දැයි බොහෝ විට වටහා ගන්නේ නැත.
සරලම අර්ථයෙන් ගත් කල, “මත්ද්රව්යයක්” යනු ශරීරය හෝ මනස ක්රියා කරන ආකාරය වෙනස් කරන ඕනෑම රසායනිකයකි. ප්රතිජීවක හෝ වේදනා නාශක වැනි ඇතැම් ඖෂධ, වෛද්ය නිර්දේශ යටතේ භාවිත කරන විට නීත්යානුකූල වෛද්යමය අරමුණු තිබේ. කෙසේ වෙතත්, ප්රතිකාර සඳහා නොව සංත්රාසමය සතුට (Thrill) හෝ මානසික සැනසීම සඳහා ඖෂධ භාවිත කරන විට, ඒවා ඖෂධ අනිසි භාවිතය යන්නට අයත් වේ.
සාම්ප්රදායිකව මෝෆීන් හෝ හෙරොයින් ( ඩයමෝර්ෆින් – Diamorphine) වැනි අබිං පාදක වේදනා නාශක විස්තර කිරීමට භාවිත කරන ලද විෂ මත්ද්රව්ය (Narcotics) කාණ්ඩය, නූතන නීති පද්ධති තුළ ඇබ්බැහිවීම හෝ හානියක් සිදු කළ හැකි ඕනෑම ද්රව්යයක් පාහේ ඇතුළත් වන පරිදි පුළුල් වී ඇත.
වඩාත්ම විනාශකාරී ඒවා අතරට අයත් වන්නේ උත්තේජක ය. මෙය මධ්යම ස්නායු පද්ධතිය වේගවත් කරන අතර මොළයට ඩෝපමීන් (Dopamine), එනම් සතුටට හා අභිප්රේරණයට වගකිව යුතු රසායනිකය ගලායාම වැඩි කරන ඖෂධ සමූහයකි.
“අයිස්” ලෙස පොදුවේ හඳුන්වන මෙතම්ෆෙටමින් (Methamphetamine), හෝ ඇම්ෆෙටමින් (Amphetamines) සහ MDMA (එක්ස්ටසි හෝ මැන්ඩි) වැනි ද්රව්ය තාවකාලික ප්රීතිය, ශක්තිය සහ අවධානයෙන් සිටීම පිළිබඳ හැඟීමක් ඇති කරයි. නමුත් මේ සඳහා ගෙවිය යුතු මිල අධිකය. රසායනික වෑහීම පහව යන විට, භාවිත කරන්නන් බොහෝ විට ගැඹුරු වෙහෙස, කාංසාව සහ විෂාදය අත්විඳිති. මෙය නැවත නැවත භාවිතය දෙසට ඔවුන් තල්ලු කරයි. ශරීරයේ ස්වාභාවික සමතුලිතතාව පිරිහී, දරුණු මානසික හා ශාරීරික හානි ඇති කරයි.
ජාවාරම්කරුවන් මෙම මත්ද්රව්ය බොහෝ විට දීප්තිමත් වර්ණ පෙති, ශාක සාර මෙන් පෙනෙන කුඩු, හෝ විටමින් අනුකරණය කරන කැප්සියුල පවා ආදී වශයෙන් ව්යාජ ආකාරවලින් ඇත්ත සඟවා ලබා දෙයි. “කුෂ්” (Kush), “හැෂ්” (Hash), “ෆී කැප්” (Fee Cap), හෝ “නැටුම් පෙති” (Dancing Tablets) වැනි නම් මත්ද්රව්ය වෙළෙඳ පලේ හානිකර නොවන ඒවා ලෙස ඇසුණද, ඒවා බොහෝ විට ඇබ්බැහිවීම, මනෝභ්රාන්තිය සහ මරණය පවා ඇති කළ හැකි ප්රබල රසායනික මේවා අතර තිබේ.
ව්යාකූලත්වය තවත් වැඩි වන්නේ මෙම ඇතැම් මත්ද්රව්ය නීත්යානුකූල වෛද්ය විද්යාවේ භාවිත කරන ද්රව්යවලට රසායනිකව සම්බන්ධ වීමය. උදාහරණයක් ලෙස, වරක් ශල්යකර්ම නිර්වින්දකයක් වූ කෙටමින් (Ketamine), සිතේ මායා රූප මවන ජනප්රිය සාද මත්ද්රව්යයක් බවට පත්ව ඇත; මුලින් අවධානය සම්බන්ධ ආබාධ සඳහා ප්රතිකාර කිරීමට නිපදවූ ඇම්ෆෙටමින්, දැන් එහි ශක්තිජනක බලපෑම් සඳහා අනිසි ලෙස භාවිත වේ.
ඖෂධමය සහ නීති විරෝධී ද්රව්ය අතර ඇති මෙම අවිනිශ්චිත සීමාව නිසා NDRA (ජාතික ඖෂධ නියාමන අධිකාරිය) ප්රතිසංස්කරණ වැනි රජයේ නියාමනය විවේචනාත්මකව වැදගත් වේ. දුර්වල ඖෂධ සැපයුම් දාමයක් පහසුවෙන් නීති විරෝධී නිෂ්පාදනයට හා ජාවාරමට පිටුපස දොරක් බවට පත් විය හැකි අතර, එය මහජන සෞඛ්යයට සහ ජාතික ආරක්ෂාවට ද තර්ජනයකි.
මත්ද්රව්ය හා අපරාධ පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ කාර්යාලය (UNODC) නැවත නැවතත් අනතුරු අඟවා ඇත්තේ ආසියාවේ මෙතම්ෆෙටමින් වෙළඳාම නීතිය බලාත්මක කිරීමට හැකි වේගයට වඩා වේගයෙන් ව්යාප්ත වෙමින් පවතින බවයි. ස්වාභාවික අමුද්රව්ය නොමැතිව කුඩා රසායනාගාරවල නිෂ්පාදනය කළ හැකි සින්තටික් මත්ද්රව්යවල වර්ධනය, ගෝලීය මත්ද්රව්ය භූ දර්ශනය වෙනස් කර ඇත.
මෙම සන්දර්භය තුළ, සැපයුම් පාලනය, පුනරුත්ථාපනය සහ ඖෂධ අධීක්ෂණය යන කරුණු තනි සම්බන්ධීකරණ උපාය මාර්ගයකට ඒකාබද්ධ කිරීමට ශ්රී ලංකාව ගත් තීරණය සැලකිය යුතු ඉදිරි පියවරක් නියෝජනය කරයි.
එහෙත්, රජයේ ක්රියාමාර්ග අත්යවශ්ය වුවද, මත්ද්රව්යවලට එරෙහි සටන ප්රතිපත්තියෙන් පමණක් ජයගත නොහැකිය. ඇබ්බැහිවීම යනු හුදෙක් අපරාධමය ප්රශ්නයක් නොවේ. එය ගැඹුරු මානුෂීය ප්රශ්නයකි. බොහෝ පුද්ගලයින් සම වයස්වල බලපෑම, මානසික පීඩාව හෝ සැබෑ කුතුහලය නිසා මත්ද්රව්ය භාවිතයට යොමු වෙති. එම චක්රයෙන් මිදීමට දඬුවමට වඩා වැඩි යමක් අවශ්ය වේ; ඊට සහකම්පනය, අධ්යාපනය සහ සහයෝගය අවශ්ය වේ. මත්ද්රව්යවලට ඇබ්බැහි වූවන් විධිමත් ලෙස පුනරුත්ථාපනය කළ යුත්තේ එබැවිනි.
විශේෂයෙන් ‘අයිස්’ සහ ‘කොකේන්’ වැනි මත්ද්රව්ය භාවිතය හේතුවෙන් සයිකෝසීය (Psychosis) තත්ත්වයන් පහළ විය හැකි අතර, ඇතැම් විට මේවා දීර්ඝ කාලයක් පැවතීමට ද ඉඩ ඇත. පුනරුත්ථාපනයේ දී මනෝ වෛද්ය විද්යාත්මක ප්රතිකාර අත්යවශ්ය යැයි පවසන්නේ මේ නිසාවෙනි. නමුත් කිසියම් කාලයක් තුළ මෙවැනි පුද්ගලයින්ව කොටු කර තබා ගැනීම තුළින් නිවැරදි පුනරුත්ථාපනයක් සිදුවන්නේ නැත. යථාර්ථවාදී සහ සාර්ථක පුනරුත්ථාපනයක් සඳහා විධිමත් මනෝවිද්යාත්මක හා මනෝ වෛද්ය විද්යාත්මක වැඩපිළිවෙළක් අත්යවශ්යය. නමුත් එවැනි විධිමත් වැඩපිළිවෙළක් තවමත් සකස් වී නොමැති බව පෙනී යයි. මතට ඇබ්බැහිවූවන්ට ‘ඉවත්වෙනු’ කීමෙන් ඔබ්බට ගොස් මත්ද්රව්ය උවදුරට එරෙහි සටන සාර්ථක කරගැනීම සඳහා මෙම විධිමත් වැඩපිළිවෙළ වහාම හා අප්රමාදව සකස් කිරීම අනිවාර්ය වේ.
මත්ද්රව්ය උවදුර මැඩලීමේ ප්රධානතම කාර්යභාරයක් වන්නේ පුනරුත්ථාපනය යි. කෙසේ වෙතත්, පුනරුත්ථාපනය යනු මත්ද්රව්යවලට ඇබ්බැහි වූ පුද්ගලයෙකු නිශ්චිත කාලයක් තුළ කිසියම් ස්ථානයක රඳවා තබාගෙන ඉන් මුදා හැරීම නොවේ. එවැනි ක්රමවේදයකින් සාර්ථක ප්රතිඵල කිසිවිටෙකත් අත් වන්නේ නැත. අනිසි ආකාරයෙන් පවත්වාගෙන යන රැඳවුම් කඳවුරු තුළ සිදුවිය හැකි අහිතකර තත්ත්වයක් නම්, රැඳවුම් පිරිස් අතර අනවශ්ය අන්තර් සබඳතා ගොඩනැගීම සහ සන්නිවේදනය ඇතිවීමය. සියලු දෙනාම එකම වර්ගයේ මත්ද්රව්ය භාවිත නොකරන බැවින්, මෙම සබඳතා තුළින් අලුත් මත්ද්රව්ය වර්ග පිළිබඳ තොරතුරු ව්යාප්ත වීමටත්, ඇබ්බැහිවීම තවත් ශක්තිමත් වීමටත් හේතු විය හැකිය. පුනරුත්ථාපනය යනු මනෝවිද්යාත්මක මෙන්ම මනෝ වෛද්ය විද්යාත්මක ක්රියාවලියකි. ලොව පුරා සිදුකළ සමීක්ෂණවලින් හෙළි වී ඇත්තේ මත්ද්රව්ය භාවිත කරන අයගෙන් 70%ක් පමණ මානසික රෝගී තත්ත්වයකින් පෙළෙන අය බවත්, ඔවුන් මත්ද්රව්යවලට යොමුවී ඇත්තේ එම රෝගී තත්ත්වයන්ගෙන් මිදීමට උත්සාහ කිරීමක් වශයෙනුත් බවය. එබැවින් පුනරුත්ථාපනයේ දී ඔවුන්ගේ එම මුල් මානසික රෝගී තත්ත්වය සඳහා ද ප්රතිකාර කළ යුතු වන අතර, මත්ද්රව්ය භාවිතය නිසා මානසික රෝග වැළඳුණු පිරිසට ද ප්රතිකාර කිරීම මනෝවිද්යාත්මක සහ මනෝ වෛද්ය විද්යාත්මක යන දෙයාකාරයෙන්ම සිදුකළ යුතුවේ. විශේෂයෙන් ‘අයිස්’ සහ ‘කොකේන්’ වැනි මත්ද්රව්ය භාවිතය හේතුවෙන් සයිකෝසීය (Psychosis) තත්ත්වයන් පහළ විය හැකි අතර, ඇතැම් විට මේවා දීර්ඝ කාලයක් පැවතීමට ද ඉඩ ඇත. පුනරුත්ථාපනයේ දී මනෝ වෛද්ය විද්යාත්මක ප්රතිකාර අත්යවශ්ය යැයි පවසන්නේ මේ නිසාවෙනි. නමුත් කිසියම් කාලයක් තුළ මෙවැනි පුද්ගලයින්ව කොටු කර තබා ගැනීම තුළින් නිවැරදි පුනරුත්ථාපනයක් සිදුවන්නේ නැත. යථාර්ථවාදී සහ සාර්ථක පුනරුත්ථාපනයක් සඳහා විධිමත් මනෝවිද්යාත්මක හා මනෝ වෛද්ය විද්යාත්මක වැඩපිළිවෙළක් අත්යවශ්යය. නමුත් එවැනි විධිමත් වැඩපිළිවෙළක් තවමත් සකස් වී නොමැති බව පෙනී යයි. මතට ඇබ්බැහිවූවන්ට ‘ඉවත්වෙනු’ කීමෙන් ඔබ්බට ගොස් මත්ද්රව්ය උවදුරට එරෙහි සටන සාර්ථක කරගැනීම සඳහා මෙම විධිමත් වැඩපිළිවෙළ වහාම හා අප්රමාදව සකස් කිරීම අනිවාර්ය වේ.
නිරංජන් චාමින්ද කරුණාතිලක