රජයේ වෛද්ය නිලධාරීන්ගේ සංගමය (GMOA) ඉකුත් 2 වැනිදා පෙරවරු 8 සිට පැය 24 පුරා දීප ව්යාප්ත සංකේත වැඩ වර්ජනයක් ක්රියාත්මක කළේය. ඔවුන් පවසන පරිදි මෙවර සීමාවාසික පුහුණුව අවසන් කළ වෛද්යවරුන් සඳහා වන පත්වීම් ක්රමය වෙනස් කිරීම සහ අනෙකුත් වෛද්ය ස්ථාන මාරුවීම් පටිපාටියට දේශපාලන ඇඟිලි ගැසීම් සිදුවීමට ඉඩකඩ සැලසීම මෙයට ප්රධාන හේතුව වී තිබේ.
සාමාන්යයෙන් සීමාවාසික වෛද්යවරුන් තම පුහුණු කාලසීමාව නිමා කළ පසු, ඊළඟ සේවා ස්ථානය තීරණය කරනු ලබන්නේ ඔවුන් මහන්සි වී පාඩම් කර ලබාගත් ලකුණු ප්රමාණය මත පදනම් වූ කුසලතා පටිපාටියකට අනුවය. එහෙත් නව ක්රමය හේතුවෙන් දේශපාලන අත පෙවීම් මත සමහර හිතවත් පිරිස්වලට “හොඳ ස්ථාන” අනීතික ලෙස ලබා ගැනීමට ඉඩකඩ විවර වන බවට චෝදනා එල්ල වේ.
සාමාන්යයෙන් සීමාවාසික වෛද්යවරුන් තම පුහුණු කාලසීමාව නිමා කළ පසු, ඊළඟ සේවා ස්ථානය තීරණය කරනු ලබන්නේ ඔවුන් මහන්සි වී පාඩම් කර ලබාගත් ලකුණු ප්රමාණය මත පදනම් වූ කුසලතා පටිපාටියකට අනුවය. එහෙත් නව ක්රමය හේතුවෙන් දේශපාලන අත පෙවීම් මත සමහර හිතවත් පිරිස්වලට “හොඳ ස්ථාන” අනීතික ලෙස ලබා ගැනීමට ඉඩකඩ විවර වන බවට චෝදනා එල්ල වේ.
වෛද්ය ස්ථාන මාරු පටිපාටියේ ඉතිහාසය
මා දන්නා පරිදි, 1980 වසරේ මා ප්රථම වෛද්ය පත්වීම ලැබූ දා සිට 2015 වසරේ රජයේ සේවයෙන් විශ්රාම ලබන තෙක්ම, මෙම ස්ථාන මාරු ක්රමය ඉතා විධිමත්ව ක්රියාත්මක විය. කිසිවෙකුට අසාධාරණයක් නොවන සේ මෙය රැකගනු ලැබුවේ, දුෂ්කර ප්රදේශවල සේවය කරන වෛද්යවරුන් සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයන් දීර්ඝ කාලයක් එහිම සිරවී විඳින දුක් ගැහැට අවම කිරීමටත්, පහසුකම් සහිත ප්රදේශවල සිටින පිරිස දිගින් දිගටම එම වරප්රසාද භුක්ති විඳීම වැළැක්වීමටත් ය.
මා රජයේ සේවය කළ වසර 35ක කාලය තුළ මෙම පත්වීම් ක්රමවේදවලට වරින් වර දේශපාලන බලපෑම් එල්ල වුවද, වෛද්යවරුන්ගේ එකමුතුකම නිසා ඒවා වැළකී ගියේය. වෛද්ය වෘත්තිය යනු දේශපාලන පත්වීම් මත නොව, තමන්ගේම බුද්ධිය මෙහෙයවා ලබාගත් සුදුසුකමක් බැවින් එහිදී දේශපාලනයට හිස එසවීමට ඉඩක් නොතිබුණි.
වර්තමාන සීමාවාසික පත්වීම් ක්රමය
සීමාවාසික පත්වීම් ලබාදීමේදී දිවයිනේ සියලුම විශ්වවිද්යාලවල වෛද්යවරුන් ලබාගත් ලකුණු සහ රෝහල්වල පවතින පුරප්පාඩු ලැයිස්තුගත කෙරේ. ඉහළම ලකුණුලාභියාට ඔහුගේ ප්රථම ඉල්ලීම ලැබෙන අතර, එම අනුපිළිවෙලින් පහළට ගොස් අවසාන ලකුණුලාභියාට ඉතිරි වන ස්ථානය හිමිවේ. මේ හේතුව නිසා, වෛද්යවරුන් අතර පවතින ලකුණු ලබාගැනීමේ තරගය 5 වසර ශිෂ්යත්වයෙන් හෝ උසස් පෙළින් අවසන් වන්නේ නැත.
මෙතෙක් සාධාරණව පැවති මෙම පශ්චාත් සීමාවාසික අනුයුක්ත කිරීම් සහ ස්ථාන මාරු පටිපාටියට අතපෙවීම් කිරීමට කිසිදු බලවතෙකුට වෛද්යවරුන් ඉඩ නොදෙනු ඇත. GMOA සංගමය සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් මෙහි වරද පෙන්වා දීමට උත්සාහ කළද, රජය විවිධ බාහිර හේතු දක්වමින් මෙම අත්තනෝමතික වෙනස්කම් සාධාරණීකරණය කිරීමට උත්සාහ කරන බව පෙනේ. සාධාරණ සමාජයක් අගයන රජයක් මෙවැනි ඉල්ලීමක් හමුවේ පසුබසින්නේ ඇයිද යන්න ගැටලු සහගතය.
දුෂ්කර සේවයේ යථාර්ථය
ඕනෑම වෛද්යවරයෙකුට වසර හතරකට පසු සේවා ස්ථානය මාරු කිරීමට සිදුවේ. එවිට දරුවන්ගේ පාසල් සහ බිරිඳගේ හෝ ස්වාමියාගේ රැකියා ස්ථානද මාරු කිරීමට සිදුවන බැවින් එය පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මෑතක් වන තුරුම වෛද්යවරුන්ට මේ සඳහා ලැබුණේ ඉතා සීමිත පහසුකම් ප්රමාණයකි.
පසුගිය වසරවල උතුරු නැගෙනහිර වැනි දුෂ්කර පළාත්වල සේවය කළ වෛද්යවරුන්ට වසරකින් පසු වෙනත් ස්ථානයකට මාරුවීමක් ඉල්ලීමට අවස්ථාව තිබුණේ ඔවුන්ට යම් අස්වැසිල්ලක් ලබාදීමටය. එහෙත් එය ප්රායෝගිකව වසර දෙකක් පමණ ගතවන ක්රියාවලියකි. මෙවර එම වසරක කාලසීමාවද අවලංගු කර අනෙක් ප්රදේශවල මෙන් වසර දෙක දක්වා දීර්ඝ කර ඇත. මෙහි ප්රතිඵලය වන්නේ එම වෛද්යවරුන්ට වසර තුනකට වඩා වැඩි කාලයක් දුෂ්කර පළාත්වල සිරවී සිටීමට සිදුවීමයි.
දුෂ්කර පළාතක සේවය නොකළ අයෙකුට එහි ඇති කටුක බව තේරුම් ගත නොහැක. මීට වසර කිහිපයකට පෙර මාද කොළඹින් කිලෝමීටර් 160ක් ඈත කඳුකරයේ රෝහලක වසර හතරක් සේවය කළෙමි. එහි සිටි එකම MBBS වෛද්යවරයා මා වූ අතර, රාත්රී කාලයේ වතු මැදින් පයින් ගොස් රෝගීන් පරීක්ෂා කිරීමටත්, දරු ප්රසූති සිදු කිරීමටත් මට සිදුවිය. අදටත් මෙවැනි දුෂ්කර රෝහල් දිවයින පුරා රාශියක් පවතී.
වෛද්ය සංගම් අතර ගැටුම සහ රජයේ ස්ථාවරය
දැනට පවතින පහසුකම් කප්පාදු නොකරන ලෙස GMOA ඉල්ලීමක් කළද, රජය පවසන්නේ සෙනසුරාදා වන විට ඇබෑර්තු සඳහා අයදුම් නොකළහොත් වෛද්යවරුන්ට රැකියාව අහිමි වන බවයි. දෙපසින්ම එල්ල වන මෙම තර්ජන මැද අසරණ වී ඇත්තේ රෝගීන්ය.
මේ අතර, GMOA සංගමයට එරෙහිව කටයුතු කරන වෙනත් වෛද්ය සංසද දෙස රජය බලාපොරොත්තු සහගතව සිටින බව පෙනේ. එම සංගම්වල ඇතැම් නායකයන්ගේ පෞද්ගලික අමනාපකම් මත සිදුකරන ප්රකාශ හාස්යජනකය. වෛද්යවරුන් දිගින් දිගටම මෙලෙස පීඩාවට පත් කළහොත්, ඔවුන් රජයේ සේවය හැර විදේශගත වීමට පෙළඹෙනු ඇත. එවිට කුඩා රෝහල් වැසී යාම වළක්වා ගත නොහැකි වන අතර, එයින් පීඩා විඳින්නේ ප්රතිකාර පතා එන අසරණ ජනතාවයි.
වර්ජනය සහ රෝගීන්ගේ වේදනාව
වැඩ වර්ජනය හේතුවෙන් රෝහල්වල සායන අඩපණ වූ අතර, ඈත බැහැර සිට පැමිණි රෝගීහු දැඩි අපහසුතාවයට පත් වූහ. මාධ්ය හරහා ඔවුන් පළ කළ අදහස්වලින් ඔවුන්ගේ වේදනාව සහ වෛද්යවරුන් කෙරෙහි ඇති විරෝධය මැනවින් පැහැදිලි වේ.
“අපි පාන්දර හතර හමාරට ආවේ, දුප්පත් මිනිහටමයි හැමදේම වෙන්නේ” යැයි එක් රෝගියෙකු පවසන විට, තවත් අයෙකු පවසන්නේ වෛද්යවරුන් තමන්ගේ හෘදය සාක්ෂියට එකඟව කටයුතු කළ යුතු බවයි. තවත් වයෝවෘද්ධ අයෙකු සිය අසනීපයට බෙහෙත් නොලැබීම නිසා වෛද්යවරුන්ට දැඩි ලෙස ශාප කරනු දක්නට ලැබුණි.
වැඩ වර්ජනයකදී වෛද්යවරුන් සැබවින්ම කරන්නේ කුමක්ද?
මා අර සීයාගෙන් අසන්නට කැමතිය; “සීයේ, ඔබ වෛද්යවරුන්ට ශාප කරන්නේ බාහිර රෝගී අංශයෙන් (OPD) බෙහෙත් ටික නොලැබුණු නිසා නේද? එහෙත් වාට්ටුවල සිටින අසාධ්ය රෝගීන් දෙස ඔබ බැලුවාද?” රූපවාහිනී කැමරා පෙන්වන්නේ OPD පෝලිම් පමණි. එහෙත් වර්ජනය පවතින අවස්ථාවලදී පවා වෛද්යවරුන් වාට්ටුවල සිටින රෝගීන් පරීක්ෂා කරමින්, දැඩි සත්කාර ඒකක, සූතිකාගාර සහ ශල්යාගාර අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යති. මාර්ග අනතුරු වලින් මියයන්නට එන රෝගීන්, ප්රසූත වේදනාවෙන් පසුවන මව්වරුන් සහ උණ වලිප්පුවෙන් පීඩා විඳින දරුවන් බේරා ගැනීමට වෛද්යවරුන් කැපවී සිටිති. වැඩ වර්ජනයකදී පවා අප කිසිදා සේවය මඟහැර නිවසට ගොස් නැත.
වෛද්යවරුන් සේවයෙන් ඉවත් කිරීමට රජය තීරණය කළහොත්, රෝහල් පද්ධතිය මුළුමනින්ම කඩා වැටෙනු ඇත. එවිට සිදුවන මරණවල වගකීම රජය මත පැටවෙනු ඇත. වර්ජන කාලයේදී රෝගීන් මිය නොගියේ අප අත්යාවශ්ය සේවා පවත්වාගෙන ගිය බැවිනි. එහෙත් සේවයෙන් ඉවත් කළ පසු ප්රතිකාර කිරීම නීති විරෝධී වන බැවින් ජනතාව තවදුරටත් රජය කෙරෙහි විශ්වාසය නොතබනු ඇත.
අවසාන විසඳුම කුමක්ද?
වෛද්යවරුන්ගේ ඉල්ලීම් සාධාරණ නම්, ඒවාට සවන් දී රෝගීන් පත්වන අපහසුතාවලින් මුදා ගැනීම රජයක වගකීමකි. රජය සහ වෛද්යවරුන් අතර පවතින මෙම සටන අවසන් විය යුත්තේ සාකච්ඡා මාර්ගයෙනි.
වෛද්යවරුන් සේවයෙන් ඉවත් කිරීමට රජය තීරණය කළහොත්, රෝහල් පද්ධතිය මුළුමනින්ම කඩා වැටෙනු ඇත. එවිට සිදුවන මරණවල වගකීම රජය මත පැටවෙනු ඇත. වර්ජන කාලයේදී රෝගීන් මිය නොගියේ අප අත්යාවශ්ය සේවා පවත්වාගෙන ගිය බැවිනි. එහෙත් සේවයෙන් ඉවත් කළ පසු ප්රතිකාර කිරීම නීති විරෝධී වන බැවින් ජනතාව තවදුරටත් රජය කෙරෙහි විශ්වාසය නොතබනු ඇත.
මෙය මිසයිල ප්රහාරයකින් මිනිසුන් මියයන යුද්ධයකට සමානය. මනුෂ්ය ජීවිතවල අගය දන්නේ නම්, දෙපාර්ශවයම තම ආත්ම ගරුත්වය පසෙක තබා වහාම සාකච්ඡා කර මෙම ප්රශ්නය විසඳා ගත යුතුය. එසේ නොවුණහොත්, එය වෛද්යවරුන්ගේ මෙන්ම රජයේද අනාගතය තීරණය කරන තීරණාත්මක සාධකයක් වනු ඇත.
විශේෂඥ වෛද්ය ආර්. එන්. ජී. රාජපක්ෂ