අප රටේ මුස්ලිම් ව්යාපාරිකයන් මුස්ලිම් නොවන පාරිභෝගිකයන් අයුතු ලෙස ගසාකන බවට ප්රවාදයක් තවමත් සමාජයේ පවතී. මෙය පසුගිය සිංහල හා දෙමළ අලුත් අවුරුදු සමයේ ද තැනින් තැන කියැවෙනු අපට ඇසී තිබේ. ඒ නිසා ඒ සම්බන්ධයෙන් මැදහත් විචාරයක් කළ යුතු යැයි අපට සිතිණි.
ශ්රී ලාංකික සමාජය තුළ ව්යාපාරික ක්ෂේත්රයේ මුස්ලිම් ප්රජාව සතු ප්රමුඛත්වය ඓතිහාසික සාධක මත පදනම් වූවකි. විශේෂයෙන්ම වෙළඳාම සිය ජීවනෝපාය කරගත් සංස්කෘතික පසුබිමක සිට පැමිණෙන ඔවුන්, දේශීය ආර්ථිකයේ සැලකිය යුතු කොටසක් හසුරුවනු ලබයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම සාර්ථකත්වය හමුවේ පටු ආගම්වාදී හා ජාතිවාදී පදනම් මත ගොඩනැඟුණු විවිධ ප්රවාදයන් පසුගිය දශක කිහිපය තුළ සමාජගත විය. “වඳ පෙති” සහ “විෂ සහිත යට ඇඳුම්” වැනි අද්භූත කතාන්දර මෙහි ප්රධාන තැනක් ගනී. සමාජ විද්යාත්මක දෘෂ්ටිකෝණයකින් බලන කල, යම් ප්රජාවක් ආර්ථික වශයෙන් ඉදිරියට යන විට එම සාර්ථකත්වය දරාගත නොහැකි පිරිස් විසින් එම ජයග්රහණ අවමානයට ලක් කිරීමට හෝ අඩපණ කිරීමට විවිධ “සමාජ භීතිකා” (Social Phobias) නිර්මාණය කරනු ලබයි. මුස්ලිම් ව්යාපාරිකයන් ඉලක්ක කරගත් විවේචන බොහොමයක් තාර්කික පදනමකට වඩා හැඟීම්බර හා වෛරී පදනමක් මත ගොඩනැඟී ඇත්තේ එබැවිනි.
මුස්ලිම් සංස්කෘතිය හරහා සිංහල සමාජයට සමීප වූ කොත්තු රොටී වැනි ජනප්රිය ආහාරයන් ඉලක්ක කරගනිමින් “වඳ පෙති කතාව” නිර්මාණය වූ අතර එහි කිසිදු විද්යාත්මක පදනමක් නොමැත. ස්ත්රී පුරුෂ දෙපාර්ශ්වයම එකවර වඳ කළ හැකි කිසිදු ඖෂධයක් මෙතෙක් වෛද්ය විද්යාවෙන් සොයාගෙන ද නොමැත. එමෙන්ම, යම් ව්යාපාරිකයෙකු තම පාරිභෝගිකයා විනාශ කිරීමට පෙළඹෙන්නේ නම්, එය ඔහුගේම ව්යාපාරයේ අවසානය සනිටුහන් කිරීමක් බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නැත. එය හරියට යමෙකු තමන්ගේම මාංශය අනුභව කොට පෝෂණය ලැබීමට වෙර දැරීමකි. ඉන් පැවසෙනුයේ මෙම මතවාදය ප්රචලිත කළවුන් කවුරුන් වුවත් ඔවුන් අඥානයන් බවකි.
මුස්ලිම් සංස්කෘතිය හරහා සිංහල සමාජයට සමීප වූ කොත්තු රොටී වැනි ජනප්රිය ආහාරයන් ඉලක්ක කරගනිමින් “වඳ පෙති කතාව” නිර්මාණය වූ අතර එහි කිසිදු විද්යාත්මක පදනමක් නොමැත. ස්ත්රී පුරුෂ දෙපාර්ශ්වයම එකවර වඳ කළ හැකි කිසිදු ඖෂධයක් මෙතෙක් වෛද්ය විද්යාවෙන් සොයාගෙන ද නොමැත. එමෙන්ම, යම් ව්යාපාරිකයෙකු තම පාරිභෝගිකයා විනාශ කිරීමට පෙළඹෙන්නේ නම්, එය ඔහුගේම ව්යාපාරයේ අවසානය සනිටුහන් කිරීමක් බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නැත. එය හරියට යමෙකු තමන්ගේම මාංශය අනුභව කොට පෝෂණය ලැබීමට වෙර දැරීමකි. ඉන් පැවසෙනුයේ මෙම මතවාදය ප්රචලිත කළවුන් කවුරුන් වුවත් ඔවුන් අඥානයන් බවකි.
එසේම ඇතැම් රෙදිපිළි වෙළඳසැල් ඉලක්ක කරගනිමින් කාන්තා යට ඇඳුම් හරහා වඳභාවය පතුරුවන බවට ගෙතුණු කතාන්දර ඔවුන්ගේ තවත් එක් බොළඳ අන්තගාමී උත්සාහයකි. චර්ම රෝගයක් හෝ අසාත්මිකතාවයක් ඇති කිරීමට යම් රසායනිකයක් භාවිත කළ හැකි වුවද, යට ඇඳුමක් මඟින් ප්රජනන පද්ධතියට බලපෑම් කොට වඳභාවය ඇති කිරීම යනු ප්රායෝගිකව කළ නොහැක්කකි. එමෙන්ම එලෙස මහජන සෞඛ්යයට හානිදායක දේ අලෙවි කිරීම සිරගත විය හැකි වරදකි. මෙම කතා සමාජගත කිරීමේදී විද්යාත්මක සත්යතාවයට වඩා “භීතිය වැපිරීම” (Fear-mongering) ආයුධයක් කරගත් බව පැහැදිලිය.
මෙහිදී වඩාත් කනගාටුදායක තත්ත්වය වන්නේ මෙවැනි පදනම් විරහිත කටකතා සමාජගත කිරීමට ඇතැම් ජනමාධ්ය ලබා දුන් සහයෝගයයි. පුවත්පත් සහ සමාජ මාධ්ය හරහා තහවුරු නොකළ පුවත් පළ කිරීම මඟින් ජාතීන් අතර පවතින විශ්වාසය බිඳ වැටුණු අතර, පටු දේශපාලන අරමුණු ඉටු කර ගැනීමට මඟ පෑදී විද්යාත්මක චින්තනය වෙනුවට මිථ්යාව රජ කරවීමට පදනම වැටුණි.
සැබවින්ම ව්යාපාර යනු මුස්ලිම් ජනතාවගේ ජාතික, ආගමික හා සංස්කෘතික උරුමයකි. ඒ අනුව ඔවුන් අදහන ඉස්ලාමය විසින් මුස්ලිම්වරුන්ගේ ව්යාපාරික ජීවිතය දැඩි අධීක්ෂණයකට හා නියාමනයකට ලක් කරයි. ව්යාපාරය කුමක් වුවත් එහි යහපැවැත්ම සම්බන්ධ අගනා දැනුම් සම්භාරයක් ශුද්ධ වූ කුරානය හා හදීස් නම් ඉස්ලාමීය ලේඛන මඟින් මුස්ලිම්වරුන්ට දායාද කොට තිබේ. එය “පාරිභෝගිකයා රජෙකි” (Customer is King) යන කියමන ද අතික්රමණය කරනුයේ, යහපත් ව්යාපාරයක යෙදීමෙන් අත්වන සමාජයීය සේම ආධ්යාත්මික ප්රතිලාභ මෙන්ම අයහපත් ව්යාපාර කිරීමෙන් අත්වන කුරිරු ඵල විපාක ඉස්ලාමීය ලේඛනවල ඉතා මැනවින් විස්තර කොට ඇති බැවිනි. ශුද්ධ වූ කුරානයේ දැක්වෙන අන්දමට යහපත් ව්යාපාරිකයා යනු වංචාවෙන් හා දූෂණයෙන් තොරව, අන් අයට හානියක් නොවන අයුරින් අවංකව තම ජීවනෝපාය සපයාගන්නා වූත්, දෙවියන් වහන්සේ කෙරෙහි භක්තියෙන් යුතුව සමාජ සේවා කටයුතුවල නිරත වන්නා වූත් උත්තමයෙකි. ඒ බවට ශුද්ධ වූ කුරානයේ හා හදීස් වැකි නිදසුන් සේ දැක්විය හැකිය.
මුහම්මද් නබි තුමාණන් (සල්) වෙළඳාමේදී පවත්වාගත යුතු මානුෂීය ගුණාංග ගැන මෙසේ පවසා ඇත: “විශ්වාසවන්ත, සත්යවාදී වෙළෙන්දා (මරණයෙන් පසු) නබිවරුන්, සත්යවන්තයින් සහ ප්රාණපරිත්යාගීන් සමඟ සිටිනු ඇත” යනුවෙන් ඉස්ලාමීය ප්රධානතම හදීස් හයෙන් එකක් වන සුනන්-අත්-තිර්මිදී හදීසයේ දැක්වෙයි.
එමෙන්ම ඉබ්නු මාජා හදීසයට අනුව: “විකුණන භාණ්ඩයක යම් වරදක් හෝ අඩුවක් ඇත්නම්, එය පෙන්වා නොදී විකිණීම මුස්ලිම්වරයෙකුට අකැප (හරාම්) වේ.”
“කවුරුන් අපට වංචා කරන්නේද, ඔහු අපට (ඉස්ලාමීය ප්රජාවට) අයත් නොවේ” යන සහීහ් මුස්ලිම් පාඨය ද මෙහිදී සිහි කළ යුතුය.
“විකුණන විටත්, මිලදී ගන්නා විටත්, තමන්ට ලැබිය යුතු ණය ඉල්ලා සිටින විටත් මෘදු ලෙස කටයුතු කරන මිනිසාට අල්ලාහ් දෙවියන් කරුණාව දක්වනු ඇත” යනුවෙන් සහීහ් අල් බුහාරි හදීසයේ එන සඳහන ද මුස්ලිම් ව්යාපාරික ප්රජාවගේ ඉහළ පිළිගැනීමකට ලක් වන්නකි.
ඉහත සඳහන් දහම් කරුණු අනුව ඉස්ලාමීය වෙළඳ සදාචාරය ප්රධාන කරුණු හතරක් මත පදනම් වන බව ආගමික විශ්ලේෂකයෝ පවසති:
- විනිවිදභාවය: භාණ්ඩයේ ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳ සත්යය පමණක් පැවසීම.
- යුක්තිසහගත බව: මිනුම් සහ බර කිරා දීමේදී කිසිදු අසාධාරණයක් නොකිරීම.
- සූරාකෑමෙන් තොර වීම: භාණ්ඩ හිඟ අවස්ථාවලදී අධික මිලට විකිණීම පිණිස තොග රැස්කර තබා නොගැනීම.
- පොළියෙන් (රිබා) තොර වීම: එය සාධාරණ වෙළඳාමට බාධාවක් කර නොගැනීම.
ඉහත සඳහන් ඉස්ලාමීය අණපනත් සෑම මුස්ලිම් ව්යාපාරිකයෙකුම එක සේ පිළිපදින බවට සහතික වීමට අපට නොපුළුවන. නමුත් ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් තුළ ඉහත සඳහන් ආගමික සංස්කෘතික නැඹුරුව තිබිය යුතු බව අපගේ විශ්වාසයයි. විශේෂයෙන් පාරම්පරික මුස්ලිම් වෙළඳුන් ඒ අනුව කටයුතු කරන බව පෙනේ. ඒ අනුව මුස්ලිම් ව්යාපාරිකයන් ඉලක්ක කරගනිමින් දියත් වූ මෙම වඳ පෙති හා විෂ ඇඳුම් නාටකය, හුදෙක් ව්යාපාරික තරඟකාරීත්වය අභිබවා ගිය වාර්ගික ද්වේෂයක ප්රතිඵලයකි. මෙවැනි මිථ්යාවන් මඟින් රටේ ආර්ථිකයට, සංහිඳියාවට සේම ජනවාර්ගික සමඟියට සිදු වූ හානිය අතිමහත්ය.
එබැවින් අනාගතයේදී හෝ මෙවැනි ප්රවාදයන් හමුවේ තාර්කිකව සහ විද්යාත්මකව සිතා බැලීමට සිංහල පාරිභෝගිකයා මෙන්ම සමස්ත ජාතියම බුද්ධිමත් විය යුතුය. කුමන ජන වර්ගයකට අයත් පාරිභෝගිකයෙකු වුවද සාමාන්ය වෙළඳ ආයතනයකට පිවිසෙනුයේ ඉන් උපරිම පාරිභෝගික තෘප්තියක් අපේක්ෂාවෙනි. එහිදී ව්යාපාරිකයා එම පාරිභෝගිකයා ගැන නොතකා ජංගම දුරකථනයේ එල්ලී සිටී නම් හෝ වෙනත් අයෙකු හා පිළිසඳරක යෙදී සිටින්නේ නම්, ඉන්ම පාරිභෝගිකයා තුළ යම් කලකිරීමක් ජනිත වනු නිසැකය. එමෙන්ම බොජුන්හලකට පිවිසෙන යමෙකුට එහි සේවකයෙකු කැඳවා ගැනීමට තුන් හතර වතාවක් කතා කිරීමට සිදු වේ නම් එය ද සාර්ථක පාරිභෝගික සේවාවක් නොවේ.
මා දන්නා අන්දමට මෙලෙස දුබල ගණයේ පාරිභෝගික සේවා සපයන මුස්ලිම් ව්යාපාරිකයන් වෙතොත් ඒ ඉතාම අල්ප වශයෙනි. ඒ ඔවුන්ට එසේ පාරිභෝගිකයාට නිගරු නොකරන ලෙස ඉස්ලාමයෙන් හා පරම්පරාවෙන් තදබල අණ කිරීම් සිදු කොට ඇති නිසාය. එමෙන්ම පාරිභෝගිකයාට තමන් කැමති භාණ්ඩය නිදහසේ තෝරා ගැනීමට ඇති අයිතියට ගරු කිරීමට බොහෝ සාර්ථක මුස්ලිම් ව්යාපාරිකයෝ බැඳී සිටිති. පාරිභෝගිකයා රුචි කරන භාණ්ඩය සඳහා ඔහුට උපරිම සාධාරණ මිලක් නියම කොට, තම පැවැත්ම සඳහා කුඩා ලාභයක් තබා ගෙන අලෙවි කළ යුතු බවට ද ඉස්ලාමීය නියමයක් තිබේ.
මා දන්නා අන්දමට මෙලෙස දුබල ගණයේ පාරිභෝගික සේවා සපයන මුස්ලිම් ව්යාපාරිකයන් වෙතොත් ඒ ඉතාම අල්ප වශයෙනි. ඒ ඔවුන්ට එසේ පාරිභෝගිකයාට නිගරු නොකරන ලෙස ඉස්ලාමයෙන් හා පරම්පරාවෙන් තදබල අණ කිරීම් සිදු කොට ඇති නිසාය. එමෙන්ම පාරිභෝගිකයාට තමන් කැමති භාණ්ඩය නිදහසේ තෝරා ගැනීමට ඇති අයිතියට ගරු කිරීමට බොහෝ සාර්ථක මුස්ලිම් ව්යාපාරිකයෝ බැඳී සිටිති. පාරිභෝගිකයා රුචි කරන භාණ්ඩය සඳහා ඔහුට උපරිම සාධාරණ මිලක් නියම කොට, තම පැවැත්ම සඳහා කුඩා ලාභයක් තබා ගෙන අලෙවි කළ යුතු බවට ද ඉස්ලාමීය නියමයක් තිබේ. එමෙන්ම මේවා මේ ආකාරයෙන්ම ඉටු වන්නේද යන්න ප්රායෝගිකව විමසා බැලීමේ පූර්ණ හිමිකම ඔබ සතුය. යම් හෙයකින් කවර හෝ ව්යාපාරිකයෙකු තුළ ඉහත සඳහන් ගුණාංග නොමැති නම්, අදාළ නීතිමය පියවර ගැනීමට සේම ඔවුන් පිටුදැකීමට ද ඔබට පූර්ණ හිමිකම තිබේ.
ෆාතිමා හලල්දීන්