2025 වසරේදී, ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව (ADB) විසින් ‘තිරසාර සංචාරක අංශ සංවර්ධන වැඩසටහන’ යටතේ මෙරට සංචාරක ක්ෂේත්රය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 100ක මූල්ය පැකේජයක් අනුමත කරන ලදී. සහනදායී ණය ලෙස ඩොලර් මිලියන 70ක් සහ සාමාන්ය ණය ලෙස ඩොලර් මිලියන 30කින් සමන්විත මෙම අරමුදල්, දඹුල්ල සහ ත්රිකුණාමලය වැනි ප්රදේශවල යටිතල පහසුකම්, පාලනය සහ තිරසාරභාවය වැඩිදියුණු කිරීමට මෙන්ම සංචාරක නිෂ්පාදන විවිධාංගීකරණය කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.
ශ්රී ලංකාව සිය සංචාරක ක්ෂේත්රය පුළුල් කිරීමට සූදානම් වන විට, වැදගත් කාරණයකට මුහුණ දෙයි. එනම්, අද ලෝකය තුළ “සංචාරක කර්මාන්තය සංවර්ධනය කිරීම” යන්නෙන් සැබවින්ම අදහස් කරන්නේ කුමක්ද යන්නයි. දශක ගණනාවක් තිස්සේ මේ සම්බන්ධයෙන් අනුගමනය කරන ලද්දේ සාම්ප්රදායික වැඩසටහන් සහ ව්යාපෘතීන්ය. එනම්, හෝටල් ඉදිකිරීම, වෙරළ ප්රවර්ධනය කිරීම සහ ඉහළ මට්ටමින් මුදල් වැය කරන සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කර ගැනීමයි.
කෙසේ වෙතත්, ශ්රී ලංකාව සිය සංචාරක ක්ෂේත්රය පුළුල් කිරීමට සූදානම් වන විට, වැදගත් කාරණයකට මුහුණ දෙයි. එනම්, අද ලෝකය තුළ “සංචාරක කර්මාන්තය සංවර්ධනය කිරීම” යන්නෙන් සැබවින්ම අදහස් කරන්නේ කුමක්ද යන්නයි. දශක ගණනාවක් තිස්සේ මේ සම්බන්ධයෙන් අනුගමනය කරන ලද්දේ සාම්ප්රදායික වැඩසටහන් සහ ව්යාපෘතීන්ය. එනම්, හෝටල් ඉදිකිරීම, වෙරළ ප්රවර්ධනය කිරීම සහ ඉහළ මට්ටමින් මුදල් වැය කරන සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කර ගැනීමයි.
නමුත් ගෝලීය වශයෙන්, සංචාරක ව්යාපාරය මෙම පටු අර්ථ දැක්වීමෙන් ඔබ්බට බොහෝ දුර ගොස් තිබේ. වර්තමාන සංචාරකයින් හුදෙක් සුඛෝපභෝගී පහසුකම්වලට පමණක් නොව, අසාමාන්ය, සම්ප්රදායෙන් බැහැර සහ ඇතැම් විට තරමක් අපහසු අත්දැකීම් කෙරෙහි ද වැඩි වැඩියෙන් නැඹුරු වෙති. මෙම වෙනස මඟින් ප්රබල සත්යයක් හෙළි වෙයි. එනම්, සංචාරක ව්යාපාරය යනු හුදෙක් විවේකය සඳහා වූ කර්මාන්තයක් පමණක් නොව, එය කුතුහලය මුල් කරගත් කර්මාන්තයක් ද බවය.
නූතන සංචාරකයින් තවදුරටත් කලින් අනුමාන කළ හැකි ගමන් විස්තරවලින් සෑහීමකට පත් නොවේ. ඒ වෙනුවට, ඔවුන් සොයන්නේ සිතීමට පොළඹවන, ආකල්පවලට අභියෝග කරන සහ නුහුරු නුපුරුදු යථාර්ථයන්ට ඔවුන්ව නිරාවරණය කරන අත්දැකීම්ය. සාම්ප්රදායික රාමුවෙන් බැහැර වූ මෙවැනි සංචාරක ක්රමවේද වර්ධනය වීම නිසා, කලක් නොසලකා හරින ලද, මඟහැර ගිය හෝ බියට පත් වූ ස්ථාන පවා දැන් ගෝලීය අවධානයට ලක්වෙමින් පවතී.
මීට කැපී පෙනෙන උදාහරණයක් වන්නේ ඉපැරණි ආධ්යාත්මික නගරයක් වන වාරාණාසියයි. ගංගා නම් නදියේ ආදාහන පූජා පවත්වන ස්ථාන (ඝාට්ස්) අසල, බොහෝ විට “මෝක්ෂ හෝටලය” ලෙස හැඳින්වෙන ස්ථානයක් පිහිටා ඇත. මෙම සරල නවාතැන් සාම්ප්රදායික අර්ථයෙන් සුවපහසුව සඳහා නිර්මාණය කර නැත. ඒ වෙනුවට, වාරාණාසියේදී මියයාම, පුනර්භව චක්රයෙන් මිදීමට (මෝක්ෂය ලැබීමට) මඟ පාදන බවට හින්දු භක්තිකයන් අතර පවතින විශ්වාසය මත පදනම්ව, මෙය ජීවිතයේ අවසන් විවේකස්ථානයක් ලෙස සලකනු ලබයි.
මෙහි ඇති වැදගත්කම ආධ්යාත්මික අගය පමණක් නොව, එය ජාත්යන්තර සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කර ගැනීමයි. මරණය යනු අවසානයක් නොව සංක්රාන්තියක් ලෙස සංස්කෘතියක් දකින ආකාරය දැක බලා ගැනීමට සංචාරකයෝ මෙහි පැමිණෙති. මෙම අත්දැකීම ගැඹුරු දාර්ශනික එකක් වන අතර, ජීවිතය සහ මරණය පිළිබඳ තම පෞද්ගලික ආකල්ප නැවත සලකා බැලීමට අමුත්තන්ට ඉඩ සලසයි. මෙය විනෝදාස්වාදය සඳහා නොව, ජීවිතයේ පැවැත්ම පිළිබඳ ගවේෂණයක් ලෙස කරන සංචාරයකි.
මුම්බායි නගරයේ, ධාරවී (Dharavi) නම් ජනාකීර්ණ ජනාවාසය කේන්ද්ර කර ගනිමින් තවත් අසාමාන්ය සංචාරක ආකර්ෂණයක් මතු වී තිබේ. මෙහිදී සංචාරකයින් මඟපෙන්වන්නන් සමඟ වැඩපොළවල්, නිවාස සහ කුඩා පරිමාණ කර්මාන්තවලින් පිරුණු පටු මංතීරු ඔස්සේ සංචාරය කිරීම සිදු වේ. බැලූ බැල්මට මුඩුක්කු ප්රදේශයක් නැරඹීම අපහසුතාවක් හෝ අනුචිත දෙයක් ලෙස පෙනෙන්නට පුළුවන. එහෙත් බොහෝ සංචාරකයින් මෙයින් පිටව යන්නේ සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් දැක්මක් ඇතිවය. ධාරවී යනු හුදෙක් දිළිඳුකම රජයන තැනක් පමණක් නොවේ. එය ප්රතිචක්රීකරණ කර්මාන්ත, මැටි භාණ්ඩ වැඩපොළවල් සහ ඇඟලුම් නිෂ්පාදනය ඉතා සීමිත ඉඩකඩක් තුළ සාර්ථකව සිදු කරන දැවැන්ත ආර්ථික ක්රියාකාරකම් මධ්යස්ථානයකි.
මෙම සංචාරක ක්රමය මඟින් යථාර්ථයට මුහුණ දීමට බල කෙරෙයි. එය හුදු අලංකාර ඡායාරූපවලින් ඔබ්බට ගොස් නාගරික ජීවිතයේ සංකීර්ණතා හෙළි කරයි. ගෞරවය සහ නියෝජනය පිළිබඳ සදාචාරාත්මක ගැටලු පැවතියද, සංචාරක ව්යාපාරය යනු හුදෙක් විවේකය සඳහා පමණක් නොව, සමාජ අවබෝධය සඳහා වූ මෙවලමක් විය හැකි බව මෙයින් පැහැදිලි වේ.
ඛේදවාචක සහ ව්යසනයන් හා සම්බන්ධ ස්ථාන ලොව පුරා සංචාරක ගමනාන්ත බවට පත්වෙමින් තිබේ. මෙයින් වඩාත් ප්රසිද්ධ ස්ථානයක් වන්නේ යුක්රේනයේ චර්නොබිල් න්යෂ්ටික ව්යසනය සිදුවූ කලාපයයි. පාලුවට ගිය නගර, කාලය නතර වූ පාසල් සහ වරක් කාර්යබහුල වීදි යටපත් කරමින් වැවෙන වනාන්තර මැදින් සංචාරකයෝ ගමන් කරති. එම පරිසරය භීතිය දනවන සුළු වුවද, එය වසරකට දහස් ගණනක් පිරිස ආකර්ෂණය කරයි. මිනිසුන් එහි එන්නේ විනෝදය සඳහා නොව, මිනිස් වැරදි සහ තාක්ෂණික අසාර්ථකත්වයන්හි ප්රතිවිපාක සියැසින් දැක අවබෝධ කර ගැනීමටය.
එලෙසම, දෙවන ලෝක යුද්ධයට සම්බන්ධ නෝමන්ඩි වැනි යුද පිටි, ඉතිහාසය සමඟ ප්රත්යක්ෂ ලෙස සම්බන්ධ වීමට කැමති සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කරයි. මෙම භූ දර්ශන හුදෙක් ඓතිහාසික සලකුණු පමණක් නොවේ. ඒවායේ සංචාරය කිරීම යනු මෙනෙහි කිරීමේ ක්රියාවක් බවට පත්වන ස්මරණීය අත්දැකීමකි.
“අඳුරු සංචාරක ව්යාපාරය” (Dark Tourism) ලෙස හැඳින්වෙන මෙම අංශය, සංචාරකයින්ගේ අභිප්රේරණයේ සිදුවී ඇති ගැඹුරු වෙනසක් පෙන්නුම් කරයි. මිනිසුන් දුෂ්කර ඉතිහාසමය සිදුවීම් අත්දකින්නට කැමැත්තක් දක්වන අතර, එයින් හැඟවෙන්නේ සංචාරක ව්යාපාරයට අතීතය සහ වර්තමානය අතර පාලමක් ලෙස ක්රියා කළ හැකි බවයි.
අසාමාන්ය සංචාරක ව්යාපාරයේ තවත් වර්ධනය වන අංශයක් වන්නේ ආන්තික ස්වාභාවික පරිසරයන් කෙරෙහි පවතින ආකර්ෂණයයි. එට්නා (Mount Etna) සහ කිලෝයියා (Kilauea) වැනි සක්රීය ගිනිකඳු, පෘථිවියේ අසීමිත ශක්තිය කෙරෙහි ඇලුම් කරන සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කර ගනී. ගලා යන ලාවා අසල සිටගෙන සිටීම හෝ දුම් දමන ගිනිකඳු මුඛයක් දෙස බලා සිටීම සාම්ප්රදායික විවේකී ක්රියාවක් නොවේ. එය මිනිස් පාලනයෙන් ඔබ්බට ගිය බලවේගයන් සමඟ මුහුණට මුහුණ හමුවීමකි. මෙම සංචාරක ක්රමය විද්යාව, වික්රමය සහ අවදානම එකට මුසු කරන අතර, එය සුවපහසුවට වඩා තීව්ර අත්දැකීම් සොයන්නන්ගේ රුචිකත්වයට ගැලපේ.
එලෙසම, බොලිවියාවේ සලාර් ඩි උයුනි (Salar de Uyuni) ලුණු තලාව, ඇන්ටාක්ටිකාවේ ශීත කාන්තාර හෝ කසක්ස්ථානයේ විකිරණශීලී භූ දර්ශන මඟින් පෙනී යන්නේ අතිශය රළු පරිසරයන් පවා සංචාරක ගමනාන්ත විය හැකි බවයි.
ඉහත සඳහන් කළ උදාහරණවලින් ඔබ්බට, සංචාරක ව්යාපාරය අලුතින් අර්ථ දක්වන තවත් බොහෝ අසාමාන්ය ආකර්ෂණීය ස්ථාන ලෝකයේ තිබේ. ජපානයේ “සියදිවි නසාගන්නා වනාන්තරය” හෙවත් ඕකිගහරා (Aokigahara) වනාන්තරය, එහි පවතින නිශ්ශබ්දතාවය සහ සංස්කෘතික පසුබිම නිසා සංචාරකයින්ගේ අවධානයට ලක්ව ඇත. එය සංවේදී හා මතභේදාත්මක වුවද, මනෝවිද්යාව හා සම්බන්ධ ස්ථාන ලෝකයේ කුතුහලය දනවන ස්ථාන බවට පත්වන ආකාරය එයින් පිළිබිඹු වේ.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ 51 වැනි කලාපය (Area 51), දැඩි සීමා පැනවූ ස්ථානයක් වුවද, සංචාරක ආකර්ෂණයක් බවට පත්ව තිබේ. කුමන්ත්රණ න්යායන් සහ රහස්යභාවය කෙරෙහි ඇති උනන්දුව නිසා සංචාරකයෝ එහි සීමාවන් අසලට රැස්වෙති. මෙක්සිකෝවේ “බෝනික්කන්ගේ දූපත” (Isla de las Muñecas) එල්ලා ඇති බෝනික්කන්ගෙන් පිරුණු විකාරරූපී භූ දර්ශනයක් පෙන්නුම් කරන අතර, එය අමුත්තන්ට තැතිගන්වන සුළු එහෙත් සිත් ඇදගන්නා අත්දැකීමක් ලබා දෙයි. මෙම ස්ථානවලින් පැහැදිලි වන්නේ සංචාරක ව්යාපාරය සැමවිටම අලංකාරය මත පමණක් රඳා නොපවතින බවයි. එය අභිරහස, දුෂ්කරතාව සහ කතන්දර කීම මත ද දියුණු විය හැකිය.
සංචාරක කර්මාන්තය නගා සිටුවීම සඳහා අප රට වෙත නැවතත් අරමුදල් ලැබෙන අවස්ථාවක දී, එහි ප්රවේශය නැවත සිතා බැලීමට අවස්ථාවක් තිබේ. රට සතුව දැනටමත් විශිෂ්ට සම්පත් පවතින නමුත්, එහි වඩාත් ආකර්ෂණීය අවස්ථා සමහරක් පවතින්නේ සාම්ප්රදායික නොවන අවකාශයන් තුළය.
උදාහරණයක් ලෙස, ශ්රී පාදස්ථානය යනු හුදෙක් වන්දනා ස්ථානයක් පමණක් නොවේ. එය ආගමික භක්තිකයින් සහ කුතුහලය දනවන සංචාරකයින් යන දෙපිරිසම ආකර්ෂණය කරන ප්රබල ආධ්යාත්මික ගමනකි. හිරු උදාව නැරඹීම සඳහා මුළු රාත්රිය පුරාම කඳු නැගීමේ අත්දැකීම දර්ශන නැරඹීමට වඩා ස්වයං අවබෝධය හා සම්බන්ධ වූවකි. යාපනය ඇතුළු උතුරු සහ නැගෙනහිර යුද පීඩිත ප්රදේශ, සාම්ප්රදායික කථාන්දරවලින් ඔබ්බට ගිය ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික සංචාරක ව්යාපාරයක් සඳහා අවස්ථා ලබා දෙයි. මෙම ප්රදේශ මිනිසුන්ගේ නොපසුබට උත්සාහය, අනන්යතාව සහ යථා තත්ත්වයට පත්වීම පිළිබඳ කථාන්දර පවසයි.
කොළඹ නගරයේ ඇතැම් ප්රදේශ හෝ නොසලකා හරින ලද යටත් විජිත යුගයේ ඉදිකිරීම් පවා උරුමය හෝ “ජීවමාන ඉතිහාසය” ලෙස නැවත අර්ථකථනය කළ හැකිය. එලෙසම, අතහැර දැමූ තේ වතු, පැරණි දුම්රිය මාර්ග සහ එතරම් ප්රසිද්ධ නොවන පුරාවිද්යා ස්ථාන සතුව සුවිශේෂී සංචාරක අත්දැකීම් ලබා දීමේ හැකියාවක් පවතී. ශ්රී ලංකාවේ ජෛව විවිධත්වය ද සාම්ප්රදායික නොවන පරිසර සංචාරක ව්යාපාරයකට මඟ පාදයි. කඩොලාන පද්ධති ගවේෂණය, රාත්රී සෆාරි හෝ සම්මත වනජීවී සංචාරවලින් ඔබ්බට ගිය සංරක්ෂණය පදනම් කරගත් සංචාරක අත්දැකීම් මෙයට ඇතුළත් විය හැකිය.
වාරාණාසියේ මෝක්ෂ නිවාසවල සිට ධාරවී මංතීරු දක්වාත්, චර්නොබිල්හි නිශ්ශබ්දතාවයේ සිට ගිනිකඳු භූ දර්ශන දක්වාත් විහිදෙන අසාමාන්ය සංචාරක ව්යාපාරයේ ගෝලීය උදාහරණවලින් පෙනී යන්නේ සංචාරක ව්යාපාරය තවදුරටත් සුවපහසු සීමාවන්ට පමණක් කොටු වී නොමැති බවයි.
ශ්රී ලංකාවට, ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවෙන් ලැබෙන ඩොලර් මිලියන 100ක සහය හුදු මූල්ය ආධාරයකට වඩා වැඩි යමක් වේ. එය සංචාරක ව්යාපාරය යනු කුමක්ද යන්න නැවත අර්ථ දැක්වීමට ලැබුණු අවස්ථාවකි. නිර්මාණශීලීත්වය, සත්යතාව සහ විවිධාංගීකරණය වැළඳ ගැනීමෙන්, රටට සාම්ප්රදායික ආකෘතිවලින් ඔබ්බට ගොස් නැගී එන ගෝලීය ප්රවණතා සමඟ අත්වැල් බැඳගත හැකිය.
සංචාරක ව්යාපාරය යනු මිනිස් කුතුහලය පිළිබඳ කාරණයකි. මිනිසුන් සංචාරය කරන්නේ අලංකාරය නැරඹීමට පමණක් නොව, ලෝකය එහි සියලු සංකීර්ණතාවයන් සමඟ අවබෝධ කර ගැනීමටය. එනම් පූජනීය සහ සාමාන්ය දේ, ප්රීතිමත් සහ ඛේදජනක දේ, හුරුපුරුදු සහ අද්භූත දේ යන මේ සියල්ල අවබෝධ කර ගැනීමටය. ශ්රී ලංකාවට මෙම පුළුල් දැක්ම හඳුනාගත හැකි නම්, එය තම සංචාරක අංශය සංවර්ධනය කරනවා පමණක් නොව, එය පරිපූර්ණ වූ පරිවර්තනයකට ද ලක් කරනු ඇත.
අවසාන වශයෙන්, සංචාරක ව්යාපාරය යනු මිනිස් කුතුහලය පිළිබඳ කාරණයකි. මිනිසුන් සංචාරය කරන්නේ අලංකාරය නැරඹීමට පමණක් නොව, ලෝකය එහි සියලු සංකීර්ණතාවයන් සමඟ අවබෝධ කර ගැනීමටය. එනම් පූජනීය සහ සාමාන්ය දේ, ප්රීතිමත් සහ ඛේදජනක දේ, හුරුපුරුදු සහ අද්භූත දේ යන මේ සියල්ල අවබෝධ කර ගැනීමටය. ශ්රී ලංකාවට මෙම පුළුල් දැක්ම හඳුනාගත හැකි නම්, එය තම සංචාරක අංශය සංවර්ධනය කරනවා පමණක් නොව, එය පරිපූර්ණ වූ පරිවර්තනයකට ද ලක් කරනු ඇත.
නිරංජන් චාමින්ද කරුණාතිලක