ඉකුත් අගෝස්තු 19 වන දා වාද්දුව තල්පිටිය ප්රදේශයේ දී සුනඛයින් සිව්දෙනකු විදුලි සැර වැදී මියයාමක් සම්බන්ධයෙන් වාද්දුව පොලිසිය පරීක්ෂණ ආරම්භ කර තිබීමත් සමඟ සත්ව හිංසනය, අනවසර විදුලි සම්බන්ධතා සහ මිනිස් ජීවිතවල ආරක්ෂාව පිළිබඳ බරපතළ ප්රශ්න මතුව තිබේ. වාද්දුව තල්පිටිය ප්රදේශයේ පිහිටි ‘ද බ්ලූ වෝටර් හොටේල් ඇන්ඩ් ස්පා’ හෝටලයට අයත් බව පැවසෙන ඉඩමක විදුලි කම්බි වැටකට හසුව සුනඛයින් සිව්දෙනකු මියයාමේ සිද්ධිය මේ වන විට දැඩි අවධානයකට ලක්ව තිබේ. සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් සත්ව සුභසාධන ක්ෂේත්රයේ සංවිධානයක් වන Animal Welfare Coalition – Sri Lanka (AWC) මැදිහත්වීමෙන් වාද්දුව පොලිසියට පැමිණිල්ලක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, ඒ අනුව පරීක්ෂණ ක්රියාත්මක වන බව වාර්තා වේ. සිද්ධිය පිළිබඳ තොරතුරු ප්රකාශයට පත් කළ ශ්රී ලාංකික මාධ්ය වාර්තාවල ද මෙම කරුණු සඳහන් වේ.
සිද්ධියට අදාළව ඉදිරිපත් වී ඇති චෝදනා අනුව, හෝටලය ඉදිරිපිට එම හෝටලයට අයත් ඉඩමක ඇති වැටකට විදුලිය සම්බන්ධ කර තිබූ අතර එම ස්ථානය හරහා ගමන් කළ සුනඛයන් සිව්දෙනකුට විදුලි සැර වැදී මියගොස් ඇතැයි පැවසේ. මියගිය සතුන්ගේ සිරුරු ඉවත් කිරීමට පැමිණි හෝටල් සේවකයකුට ද විදුලි සැර වැදී ඇති බව ප්රදේශවාසීන් පවසන බව AWC විසින් ඉදිරිපත් කළ පැමිණිල්ලේ සඳහන් කර ඇත. එහෙත් මෙහිදී වැදගත් කරුණක් වන්නේ, කිසිවකු විසින් එම සුනඛයින් හිතාමතා විදුලි සැර වද්දවා ඝාතනය කළේද, නැතහොත් විදුලි රැහැන් වැට සමඟ අහඹු ලෙස සම්බන්ධ වීමකින් මෙම මරණ සිදුවූයේද යන්න මේ වන විට අවසන් වශයෙන් තහවුරු වී නොමැති වීමයි. ඒ සම්බන්ධයෙන් පොලිස් පරීක්ෂණ, මරණ පරීක්ෂණ සහ තාක්ෂණික සාක්ෂි ඉතා වැදගත් වනු ඇත.
AWC විසින් ප්රසිද්ධ කොට ඇති පැමිණිල්ලේ සඳහන් වන්නේ, අදාළ හෝටලය සම්බන්ධ කරගෙන කළ විමසීමකදී එහි නිලධාරියකු විසින් වැසි තත්ත්වය හේතුවෙන් වයර් සවි කර තිබූ බැඳීම් ලිහිල් වී කම්බි වැට සමඟ සම්බන්ධ වීමෙන් සිද්ධිය සිදුවන්නට ඇති බව පවසා ඇති බවයි.
එම පැහැදිලි කිරීම අනුව සිද්ධිය හිතාමතා සිදුකළ සත්ව ඝාතනයක් නොව අනතුරක් විය හැකිද යන්නද පරීක්ෂණයේදී සොයා බැලිය යුතුය. එසේම AWC සහ ප්රදේශවාසීන් විසින් ඉදිරිපත් කර ඇති හිතාමතා සතුන් ඝාතනය කිරීම පිළිබඳ චෝදනා සත්යද යන්න තීරණය කිරීමටද සාක්ෂි අවශ්ය වේ.
ඒ සඳහා එම ස්ථානයේ තිබූ විදුලි රැහැන්, විදුලි සම්බන්ධතාවේ ස්වභාවය, වැටේ ව්යුහය, විදුලිය ලබාගත් ආකාරය, CCTV දර්ශන, සිද්ධිය වූ අවස්ථාවේ එහි සිටි පුද්ගලයන්ගේ ප්රකාශ සහ මියගිය සුනඛයින්ගේ මරණ පරීක්ෂණ වාර්තා යනාදිය තීරණාත්මක සාක්ෂි බවට පත්විය හැකිය.
AWC සිය පැමිණිල්ලේ තවත් බරපතළ චෝදනාවක් ඉදිරිපත් කොට තිබේ. එහි දී ඔවුන් පවසන්නේ සුනඛයින්ට මුලින් වස මිශ්ර ආහාර ලබාදී පසුව විදුලි සැර වද්දවා ඝාතනය කර ඇති බවට තමන් වෙත තොරතුරු ලැබී ඇති බවයි. එමෙන්ම මෙය එම ආයතනය සම්බන්ධයෙන් සිදුවූ තුන්වන එවැනි සිදුවීම බවට ප්රදේශවාසීන් චෝදනා කරන බවද AWC සඳහන් කරයි.
කෙසේ වෙතත්, මේ චෝදනා මේ මොහොතේ චෝදනා පමණක් වන අතර ඒවා සත්ය බව නිශ්චිතව ප්රකාශ කළ හැක්කේ විධිමත් පරීක්ෂණයකින් සහ සාක්ෂි මත පමණි. විශේෂයෙන් වස ලබාදීමක් සිදුවූවාද යන්න තහවුරු කිරීමට මියගිය සතුන්ගේ ශරීර කොටස් පිළිබඳ පශු වෛද්ය පරීක්ෂණ සහ අවශ්ය නම් විෂ විද්යාත්මක පරීක්ෂණ සිදුකිරීම වැදගත් වේ.
නමුත් මෙවැනි සිද්ධියක් ශ්රී ලංකාවේ පවතින සත්ව ආරක්ෂණ නීති පිළිබඳවද නැවත අවධානය යොමු කරයි.
ශ්රී ලංකාවේ සත්ව හිංසනය සම්බන්ධයෙන් ප්රධාන වශයෙන් භාවිත වන නීතිය වන්නේ 1907 අංක 13 දරන සතුන්ට කෲර ලෙස සැලකීම වැළැක්වීමේ ආඥාපනත (Prevention of Cruelty to Animals Ordinance) ය. එහි 2 වැනි වගන්තිය යටතේ සතකුට අනවශ්ය වේදනාවක් හෝ දුක් වේදනාවක් ඇති කරන ක්රියාවක් හෝ නොකිරීමක් වරදක් ලෙස සලකයි.
මෙම නීතිය වසර සියයකට වඩා පැරණි එකක් වීම නිසා ශ්රී ලංකාවේ සත්ව සුභසාධන නීතිය නවීකරණය කළ යුතු බවට දිගු කලක් තිස්සේ අදහස් පළ වී තිබේ. AWC ද මීට පෙර පවසා ඇත්තේ 1907 නීතිය නවීන සත්ව ආරක්ෂණ අවශ්යතාවලට ප්රමාණවත් නොවන බවයි.
එමෙන්ම නව සත්ව සුභසාධන නීති පද්ධතියක් ඇති කිරීම සඳහා පසුගිය කාලයේ පනත් කෙටුම්පත්ද ඉදිරිපත් වී තිබූ අතර, එවැනි යෝජිත නීතිවල සත්ව හිංසනය, ඊට අනුබලදීම සහ ආයතනික වගකීම් පිළිබඳ වඩාත් පුළුල් ප්රතිපාදන ඇතුළත් කර තිබිණි.
මෙම සිද්ධියේ වඩාත් බරපතළ අංශයක් වන්නේ මිනිසුන්ගේ ආරක්ෂාව කෙරෙහි එල්ල වන මාරාන්තික තර්ජනයයි.
සතුන් පාලනය කිරීම හෝ යම් භූමියකට ඇතුළුවීම වැළැක්වීම සඳහා මාරාන්තික නොවන ආකාරයට විදුලිය භාවිත කළද, එය අනාරක්ෂිත ආකාරයෙන් සිදුකළහොත් සතුන්ට පමණක් නොව මිනිසුන්ටද මාරාන්තික අවදානමක් ඇති කළ හැකිය. විශේෂයෙන් වැසි සහිත කාලගුණයකදී ජලය, තෙත් පස සහ ලෝහමය වස්තූන් හරහා විදුලිය ගමන් කිරීමේ අවදානම හේතුවෙන් ආරක්ෂිත විදුලි පද්ධතියක් පවත්වාගෙන යාම අතිශයින් වැදගත් වේ.
ශ්රී ලංකාවේ විදුලිබල නීති යටතේ අනවසර විදුලි රැහැන් සම්බන්ධ කිරීම සහ විදුලි පද්ධතියක් අනවසරයෙන් සකස් කිරීම සම්බන්ධයෙන් ද නීතිමය ප්රතිපාදන තිබේ. 2009 ශ්රී ලංකා විදුලිබල පනතේ 50 වැනි වගන්තිය මගින් බලපත්රලාභියාගේ අනුමැතියකින් තොරව විදුලි රැහැන් හෝ උපකරණ සම්බන්ධ කිරීම වරදක් බව සඳහන් කර තිබුණි.
කෙසේ වෙතත්, ශ්රී ලංකාවේ විදුලිබල ක්ෂේත්රයේ නව නීති ප්රතිසංස්කරණ සමඟ ශ්රී ලංකා විදුලිබල පනත අංක 36 දරන 2024 පනත ක්රියාත්මක වී ඇති අතර, එය පෙර පැවති Ceylon Electricity Board Act සහ 2009 Electricity Act වෙනුවට නව නීතිමය රාමුවක් හඳුන්වා දෙයි.
එබැවින් මෙම සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් නිශ්චිතව කුමන විදුලිබල නීති ප්රතිපාදන යටතේ වගකීම පැවරෙන්නේද යන්න තීරණය කිරීම පරීක්ෂණයේදී සිදුකළ යුතු කරුණකි. සංචාරක කර්මාන්තය රටේ ආර්ථිකයට වැදගත් ක්ෂේත්රයක් වන අතර, සංචාරක හෝටල් පවත්වාගෙන යන ප්රදේශවල පරිසරය, මහජන ආරක්ෂාව සහ සත්ව සුභසාධනය පිළිබඳ වගකීමද නොසලකා හැරිය නොහැකිය. විශේෂයෙන් ශ්රී ලංකාවේ සංචාරක ප්රදේශවල වීදි සුනඛයන් සහ වෙනත් සතුන් මිනිසුන් සමඟ සමීපව ජීවත් වන තත්ත්වයක් පවතී. ඔවුන් හෝටල් භූමිවලට ඇතුළුවීම වැළැක්වීමට අවශ්ය නම්, මාරාන්තික නොවන සහ නීත්යානුකූල ක්රම භාවිත කිරීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කළ යුතුය. මේ අතර AWC විසින් පසුගිය මැයි මාසයේදීද ශ්රී ලංකාවේ සුනඛයන් සඳහා සත්ව ආදාහනාගාර වැනි පහසුකම් ඇති කිරීමේ අවශ්යතාව පෙන්වා දෙමින් සතුන්ට මරණයෙන් පසුවද ගෞරවනීය ලෙස සැලකීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කර තිබිණි.
වාද්දුව සිද්ධියේදී වැදගත්ම කරුණ වන්නේ කවර පාර්ශ්වයක චෝදනාවක් හෝ ප්රතිචෝදනාවක් මත අවසන් තීන්දුවකට පැමිණීම නොව, විද්යාත්මක සහ නීතිමය සාක්ෂි මත සත්යය හෙළි කිරීමයි. මියගිය සුනඛයින්ගේ පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණ වාර්තා, විෂ පරීක්ෂණ, විදුලි පද්ධතියේ තාක්ෂණික පරීක්ෂණ, විදුලි සම්බන්ධතාවයේ නීත්යානුකූලභාවය, CCTV දර්ශන සහ සාක්ෂිකරුවන්ගේ ප්රකාශ යන සියල්ල එකට සලකා බැලිය යුතුය. එමෙන්ම සිද්ධිය සිදුවූ ස්ථානයේ සේවකයකුටද විදුලි සැර වැදී ඇත්නම්, එය සතුන්ගේ මරණයට පමණක් සීමා නොවන මහජන ආරක්ෂාව පිළිබඳ සිද්ධියක් බවටද පත්වේ.
සුනඛයින් සිව්දෙනාගේ මරණය හිතාමතා සිදුකළ සත්ව ඝාතනයක්ද, නොසැලකිල්ලෙන් සිදුවූ විදුලි අනතුරක්ද, නැතහොත් වෙනත් කිසියම් ක්රියාවක ප්රතිඵලයක්ද යන්න අවසානයේ තීරණය කළ යුත්තේ අධිකරණයට ඉදිරිපත් කළ හැකි සාක්ෂි මතය.
එහෙත් මෙම සිද්ධිය මතු කරන මූලික ප්රශ්නය ඊට වඩා පුළුල්ය.
මිනිසාගේ පහසුව වෙනුවෙන් සතුන්ගේ ජීවිත කොතෙක් දුරට අවදානමට ලක් කළ හැකිද? යන්න ය. එම ප්රශ්නයට පිළිතුරක් සෙවීම වාද්දුවේ මියගිය සුනඛයින් සිව්දෙනා වෙනුවෙන් පමණක් නොව, මිනිසුන් සහ සතුන් එකම පරිසරයක ජීවත් වන ශ්රී ලංකාවේ අනාගත සමාජ වගකීම වෙනුවෙන්ද අත්යවශ්යය.
ඒ.ජී. රේණුකා දමයන්ති