ශ්රී ලංකාවේ අපරාධ යුක්ති විනිශ්චය පද්ධතිය තුළ “ස්ත්රී දූෂණය” හෝ “ළමා අපයෝජනය” යන වචන ඇසෙන මාත්රයෙන් සමාජය තුළ දැඩි කෝපයක් සහ පිළිකුලක් ඇති වීම සාධාරණය. එහෙත්, මෙම සංවේදී චෝදනාවන්ම ඇතැම් විට පුද්ගලයකුගේ චරිතය ඝාතනය කිරීමටත්, ඔහුව සමාජයෙන් සදහටම කොන් කිරීමටත් භාවිතා කරන “මාරාන්තික අවියක්” බවට පත්වීමේ ඉඩකඩක්ද පවතී.
නීතිය හමුවේ වරදකරු වීමටත් පෙර, ජනමාධ්ය සහ විවිධ රාජ්ය නොවන සංවිධාන මගින් පුද්ගලයෙකු වරදකරු කරනු ලැබීම ශිෂ්ට සම්පන්න සමාජයක ලක්ෂණයක් නොවේ. මෙවැනි තත්ත්වයන් නිසා පොලිස් කූඩුව සහ රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරය තුළ නිර්දෝෂී පුද්ගලයන් දැඩි මානසික කඩා වැටීමකට ලක් වන අතර, ඔවුන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයන්ටද සමාජයෙන් එල්ල වන අපවාද සහ කොන් කිරීම් හමුවේ නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කළ නොහැකි බිහිසුණු පීඩාවන්ට මුහුණ දීමට සිදු වේ.
ලිංගික හිංසනයන් සම්බන්ධයෙන් අපේ රටේ පවතින්නේ ඉතා දැඩි නීති පද්ධතියකි. එහෙත් ඒවා ක්රියාත්මක කිරීමේ කාර්ය පටිපාටිය ආරම්භයේදීම පැමිණිල්ලට දැඩි වාසි සහගත වන අයුරින් සැකසී ඇති බැවින්, නීතියේ මූලික සිද්ධාන්තයක් වන “නිර්දෝෂීභාවයේ පූර්ව නිගමනය” (Presumption of Innocence) ප්රායෝගිකව දැඩි ලෙස අභියෝගයට ලක්ව ඇත.
ලිංගික හිංසනයන් සම්බන්ධයෙන් අපේ රටේ පවතින්නේ ඉතා දැඩි නීති පද්ධතියකි. එහෙත් ඒවා ක්රියාත්මක කිරීමේ කාර්ය පටිපාටිය ආරම්භයේදීම පැමිණිල්ලට දැඩි වාසි සහගත වන අයුරින් සැකසී ඇති බැවින්, නීතියේ මූලික සිද්ධාන්තයක් වන “නිර්දෝෂීභාවයේ පූර්ව නිගමනය” (Presumption of Innocence) ප්රායෝගිකව දැඩි ලෙස අභියෝගයට ලක්ව ඇත.
චෝදනාවක් ලද සැනින් අත්අඩංගුවට ගැනීම: නීතිය සහ ප්රායෝගික අර්බුදය
ශ්රී ලංකාවේ 1979 අංක 15 දරන අපරාධ නඩු විධාන සංග්රහය යටතේ ලිංගික අපරාධ “සංඥය” (Cognizable) වරදවල් ලෙස සැලකේ. එනම් වරෙන්තුවක් නොමැතිවම සැකකරුවෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීමට පොලිසියට බලය ඇත. මෙහි ඇති ප්රධානතම ප්රායෝගික ගැටලුව මතු වන්නේ 1997 අංක 30 දරන ඇප පනත ක්රියාත්මක කිරීමේදීය. ලිංගික අපරාධ සම්බන්ධයෙන් පැමිණිල්ලක් ලැබුණු විගස, බොහෝ විට මහේස්ත්රාත් අධිකරණ මගින් ඇප ලබා දීමට මැළිකමක් දක්වයි. විශේෂයෙන්ම විමර්ශනවලට බාධාවක් විය හැකි බවට පොලිසිය ඉදිරිපත් කරන වාර්තා පදනම් කරගනිමින් පුද්ගලයන්ට මාස ගණනාවක් රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාර ගතවීමට සිදු වේ.
මෑතකදී වාර්තා වූ එක් සිදුවීමකදී, පාසල් දැරියක් තම පියා කෙරෙහි ඇති වූ වෛරයක් පියවා ගැනීම සඳහා ඔහු තමන්ව අපයෝජනය කළ බවට ව්යාජ පැමිණිල්ලක් කළාය. ඒ හේතුවෙන් එම පියාට මාස අටක් රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාර ගතවීමට සිදු වූ අතර, පසුව දැරිය විසින්ම එය අසත්යයක් බව අධිකරණයේදී පිළිගත්තාය. එහෙත් ඒ වන විටත් එම මිනිසාගේ රැකියාව අහිමි වී, ඔහුගේ ආත්ම ගෞරවය සහමුලින්ම වැනසී තිබිණි.
මෙය සමාජයේ ඕනෑම කෙනෙකුට සිදුවිය හැකි තත්ත්වයකි. විශේෂයෙන්ම බාල වයස්කාර ගැහැණු ළමයෙකු කැමැත්තෙන් ලිංගික සබඳතාවක් පවත්වා එය අනාවරණය වූ විට, සැබෑ සහකරු නීතියෙන් බේරා ගැනීම සඳහා ඔහුගේ නම වසන් කරමින් වෙනත් නිර්දෝෂී පුද්ගලයන්ගේ නම් පොලිසියට ලබා දෙන අවස්ථා බහුලව දක්නට ලැබේ. එසේම පෞද්ගලික අමනාපකම් මත ව්යාජ පැමිණිලි සිදු කළ විට, කිසිදු පූර්ව වගවිභාගයකින් තොරව එම ප්රකාශය මතම පදනම්ව පුද්ගලයන් අත්අඩංගුවට ගැනීම සිදුවේ. සමාජයේ කීර්තිමත් පුද්ගලයන්, ඉහළ නිලධාරීන් මෙන්ම ආගමික නායකයන් පවා මෙවැනි ව්යාජ චෝදනාවල ගොදුරු බවට පත්වීමේ අවදානමක් ඇත.
අනෙක් අතට, නඩු විභාගයකදී රජයේ නීතිඥවරයෙකුගේ මූලික කාර්යය විය යුත්තේ සත්යය සොයා ගැනීමට අධිකරණයට සහාය වීම මිස කෙසේ හෝ විත්තිකරු හිරේ යැවීම නොවේ. නමුත් ප්රායෝගික තත්ත්වය තුළ බොහෝ විට ඔවුන් චූදිතයා දෙස අතිශය වෛරී සහගත දෘෂ්ටියකින් බලන ආකාරය නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.
මාධ්ය සංදර්ශන සහ “මාධ්ය මගින් නඩු ඇසීම”
පුද්ගලයකු අත්අඩංගුවට ගත් විගස ඇතැම් මාධ්ය විසින් ඔහුව “ස්ත්රී දූෂකයකු” හෝ “සල්ලාලයෙකු” ලෙස හංවඩු ගසනු ලබයි. චූදිතයා භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් නම් උන්වහන්සේව ක්ෂණිකව “චීවරධාරියෙකු” බවට පත් කිරීමට මාධ්ය කටයුතු කරයි. මෙහිදී අහිංසකභාවයේ පූර්ව නිගමනය නමැති නීතිමය අයිතිය සම්පූර්ණයෙන්ම උල්ලංඝනය වන අතර, වසර ගණනාවකට පසු අදාළ පුද්ගලයා අධිකරණයෙන් නිදොස් කොට නිදහස් වූ විට, එම මාධ්ය ආයතන ඒ පිළිබඳව කුඩා පුවතක් හෝ පළ කිරීමට උනන්දු වන්නේ නැත.
මීට සමගාමීව, මාධ්ය ප්රචාරය අත්පත් කරගැනීමේ අරමුණින් ඇතැම් රාජ්ය නොවන සංවිධාන විසින් මාධ්ය සාකච්ඡා සහ උද්ඝෝෂණ පවත්වමින්, චූදිතයා වෙනුවෙන් නීතිඥ සහාය ලබා නොදෙන ලෙසට පවා විවිධ බලපෑම් එල්ල කරනු ලබයි. මෙවැනි දරුණු මානසික පීඩනයන් දරාගත නොහැකිව ඇතැම් නිර්දෝෂී පුද්ගලයන් සියදිවි නසා ගැනීමට පවා පෙළඹෙන අවස්ථා තිබේ.
නීතිඥ සහාය පිළිබඳ සමාජයීය නොදැනුවත්කම
කාන්තාවකට හෝ දැරියකට ලිංගික අතවරයක් සිදු වූ බව කියූ සැනින්, ඇය වෙනුවෙන් විශාල නීතිඥයන් පිරිසක් පෙනී සිටිය යුතු බවත්, චූදිතයා වෙනුවෙන් කිසිදු නීතිඥයෙකු පෙනී නොසිටිය යුතු බවත් පවසන වැරදි මතයක් ජනමාධ්ය සහ සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ පතුරුවා හැරේ.
නමුත් සැබෑ නීතිමය තත්ත්වය නම්, මෙවැනි නඩුවලදී පැමිණිලිකාරිය වෙනුවෙන් පෞද්ගලික නීතිඥයන් පෙනී සිටීමේ සෘජු අවශ්යතාවක් නොමැති වීමයි. පැමිණිල්ල මෙහෙයවනු ලබන්නේ පොලිසිය විසින් වන අතර මහාධිකරණයේදී නීතිපතිවරයා වෙනුවෙන් රජයේ නීතිඥවරයෙකු පෙනී සිටී. එහිදී පෞද්ගලික නීතිඥයන්ට පැමිණිල්ල ඔප්පු කිරීම සඳහා සෘජුවම නඩුව මෙහෙයවීමට හෝ විත්තිකරුගෙන් ප්රශ්න ඇසීමට අවකාශයක් නැති අතර, ඔවුන්ට කළ හැක්කේ පැමිණිලිකාරියගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම පමණි.
එසේම විත්තිකරුට නීතිඥ සහාය දීමට එරෙහිව සමාජයීය විරෝධයක් නිර්මාණය කළද, අප රටේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මෙන්ම ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් ප්රතිපාදන අනුවද සෑම සැකකරුවෙකුටම නීතිඥ සහාය ලබා ගැනීමේ පරම අයිතියක් ඇත. යම් හෙයකින් සැකකරු වෙනුවෙන් කිසිදු නීතිඥවරයෙකු ඉදිරිපත් නොවන්නේ නම්, අධිකරණය විසින් රජයේ වියදමින් ඔහු වෙනුවෙන් කරුණු දැක්වීමට නීතිඥවරයෙකු (Assign Counsel) පත් කරනු ලබයි.
යුක්තිය පමාවීම යුක්තිය අහිමි කිරීමකි
ලංකාවේ මහාධිකරණයක පවතින ලිංගික අපරාධ නඩුවක් අවසන් වීමට වසර 10 සිට 15 දක්වා හෝ ඊටත් වඩා දීර්ඝ කාලයක් ගත වේ. මෙය විත්තිකරුට මෙන්ම වින්දිතයාටද කරනු ලබන බලවත් අසාධාරණයකි.
- විත්තිකරුගේ පාර්ශ්වය: ඔහු වසර ගණනාවක් පුරා සමාජය ඉදිරියේ ගැරහීමට ලක්වන “සැකකරුවෙකු” බවට පත් වේ. රැකියාවේ උසස්වීම් අහිමි වන අතර, රැකියාව පවා අහිමි වී වෙනත් ජීවනෝපායක් සොයා ගැනීමට නොහැකි තත්ත්වයට පත් වේ. විදේශගත වීමට නොහැකි වන අතර මුළු පවුලම සමාජයෙන් කොන් වී පීඩා විඳිති.
- වින්දිතයාගේ පාර්ශ්වය: වයස අවුරුදු 12 දී අතවරයට ලක් වූ දරුවෙකු, නඩුව අවසන් වන විට වයස අවුරුදු 27 ක විවාහක මවක් වීමට ඉඩ ඇත. ඇයට තමන්ගේ අඳුරු අතීතය නැවත වතාවක් අධිකරණය ඉදිරියේ දිගහැරීමට සිදුවීම ඇයගේ වර්තමාන පවුල් ජීවිතයටද දැඩි ලෙස බලපායි.
ජයසූරිය එදිරිව නීතිපති (1994) 2 Sri L.R. 74 නඩුවේදී ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය පවා පෙන්වා දී ඇත්තේ සාධාරණ කාලයක් තුළ නඩුවක් විභාග නොකිරීම විත්තිකරුගේ මූලික අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීමක් වන බවයි. එහෙත් ප්රායෝගිකව තවමත් මෙම තත්ත්වය නිසි ලෙස ක්රියාත්මක නොවේ.
ජාත්යන්තර ක්රමවේද සහ අපට ගත හැකි පාඩම්
ලෝකයේ අනෙක් රටවල් මෙම අසත්ය චෝදනා සහ නඩු පමාව පාලනය කිරීම සඳහා ප්රධාන ප්රවේශයන් තුනක් අනුගමනය කරනු ලබයි:
- වේගවත් අධිකරණ (Fast-Track Courts): ඉන්දියාව සහ එක්සත් රාජධානිය වැනි රටවල ලිංගික අපරාධ සඳහාම විශේෂිත අධිකරණ පවතින අතර ඒවායේ නඩු විභාග වසරක් ඇතුළත අවසන් කළ යුතුය.
- විත්තිකරුගේ අනන්යතාව ආරක්ෂා කිරීම: බොහෝ යුරෝපීය රටවල, විත්තිකරු වරදකරු වන තෙක් ඔහුගේ නම හෝ ඡායාරූප මාධ්යයට ලබාදීම නීතියෙන් තහනම්ය. මෙය අසත්ය චෝදනාවලින් නිර්දෝෂී පුද්ගලයන් ආරක්ෂා කරයි.
- පැමිණිලිකරුගේ වගකීම: ඉදිරිපත් කළ පැමිණිල්ල අසත්යයක් බව ඔප්පු වුවහොත්, ව්යාජ පැමිණිල්ල කළ තැනැත්තාට එරෙහිව වහාම නීතිමය පියවර ගන්නා අතර, අගතියට පත් වූ පුද්ගලයාට විශාල වන්දි මුදලක් ගෙවීමටද නියම කෙරේ.
විසඳුම් සහ ප්රතිසංස්කරණ: මාවතක් සොයා යාම
ශ්රී ලංකාවේ පවත්නා මෙම දෝෂ සහිත තත්ත්වය නිවැරදි කිරීමට නම් පහත සඳහන් කරුණු කෙරෙහි කඩිනමින් අවධානය යොමු කළ යුතුය:
- මනෝවිද්යාත්මක ඇගයීම (Psychological Profiling): පැමිණිල්ලක් ලද සැනින් අත්අඩංගුවට ගැනීමට පෙර, පැමිණිලිකරුගේ සහ විත්තිකරුගේ හැසිරීම් රටාවන් පිළිබඳ මනෝවිද්යාත්මක වාර්තාවක් ලබා ගැනීම (විශේෂයෙන් පෞද්ගලික ආරවුල් පවතින විට) අත්යවශ්ය වේ.
- සාක්ෂි ආරක්ෂා කිරීමේ පනත ශක්තිමත් කිරීම: වින්දිතයන් සහ සාක්ෂිකරුවන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනතේ මූලික අරමුණ වින්දිතයා රැකීම වුවද, විත්තිකරුට එරෙහිව ව්යාජ සාක්ෂි දීමට පෙළඹෙන පුද්ගලයන් හඳුනාගෙන ඔවුන්ට දඬුවම් කිරීමේ ප්රතිපාදනද එහි ඇතුළත් විය යුතුය.
- විශේෂිත සහ වේගවත් අධිකරණ පද්ධතියක්: මහාධිකරණ වෙත ලැබෙන ලිංගික අපරාධ නඩු, වෙනත් සිවිල් හෝ අපරාධ නඩු සමග මිශ්ර නොකර, විශේෂිත දින වෙන් කර (Day-to-Day Trial) වසරක් ඇතුළත අවසන් කිරීමට වැඩපිළිවෙළක් සැකසිය යුතුය. ලංකාවේ පවතින නඩු ප්රමාණය සලකා බැලීමේදී, ලිංගික අපරාධ සඳහාම පමණක් වෙන් වූ විශේෂිත මහාධිකරණයක් ස්ථාපිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය.
- පූර්ව විමර්ශන වාර්තා (Pre-trial Reports): පොලිසිය ඉදිරිපත් කරන “බී” (B) වාර්තාවල අඩංගු කරුණු කෙතරම් දුරට තහවුරු කළ හැකිද යන්න පිළිබඳව මහේස්ත්රාත්වරයා දැඩි ලෙස සලකා බැලිය යුතුය. හුදෙක් චෝදනාව මතම පමණක් රිමාන්ඩ් කරනු වෙනුවට, ප්රමාණවත් පූර්ව සාක්ෂි (Prima Facie Case) ඇත්දැයි මුලදීම සොයා බැලිය යුතුය.
ලිංගික අපරාධ මෙරටින් සහමුලින්ම මර්දනය විය යුතුය; ඒ පිළිබඳව කිසිදු තර්කයක් නැත. එහෙත් එම මර්දනය පලිහක් කරගනිමින්, නිර්දෝෂී මිනිසුන්ගේ ජීවිත අළු කර දැමීමට ඉඩ සලසන අසත්ය චෝදනා පාලනය කිරීමට වත්මන් නීතිමය ක්රියාවලිය අපොහොසත් වී ඇත.
ලිංගික අපරාධ මෙරටින් සහමුලින්ම මර්දනය විය යුතුය; ඒ පිළිබඳව කිසිදු තර්කයක් නැත. එහෙත් එම මර්දනය පලිහක් කරගනිමින්, නිර්දෝෂී මිනිසුන්ගේ ජීවිත අළු කර දැමීමට ඉඩ සලසන අසත්ය චෝදනා පාලනය කිරීමට වත්මන් නීතිමය ක්රියාවලිය අපොහොසත් වී ඇත.
යුක්තිය යනු වැරදිකරුට දඬුවම් දීම පමණක් නොව, විත්තිකරුවෙකුට සාධාරණ නඩු විභාගයක් සහ ගෞරවාන්විතව ජීවත් වීමේ අයිතිය සහතික කිරීමයි. “ප්රමාද වූ යුක්තිය යනු යුක්තිය ප්රතික්ෂේප කිරීමකි” (Justice Delayed is Justice Denied) යන ආප්තෝපදේශය ශ්රී ලංකාවේ අධිකරණ පද්ධතිය තුළ සැබෑවක් වන දිනයක් අප ඉක්මනින් උදා කරගත යුතුය.
නීතිඥ වෛද්ය පාලිත බණ්ඩාර සුබසිංහ