වත්මන් ශ්රී ලාංකේය දේශපාලන සංවාදය දෙස බලන විට වඩාත්ම කැපී පෙනෙන සහ නිතර දෙවේලේ ඇසෙන ජනප්රියතම වචනයක් බවට ‘පුනරුදය’ යන්න පත්ව තිබේ. වත්මන් පාලන තන්ත්රය මෙන්ම සමාජයේ විවිධ කොටස්ද රට නව පුනරුද යුගයක් වෙත පියනගමින් සිටින බවට විවිධ මතවාද ඉදිරිපත් කරති. එහෙත්, මෙම දේශපාලන සටන් පාඨවල පවතින සැබෑ හරය සහ පොළොවේ පවතින ප්රායෝගික යථාර්ථය අතර ඇත්තේ සම කළ නොහැකි විශාල පරතරයක් බව බොහෝ දෙනෙක් පවසනු ඇසේ. දේශපාලන වේදිකාවල කුමන ආකාරයේ අදහස් ප්රකාශ කළද, සාමාන්ය ජනතාවගේ එදිනෙදා ජීවිතයට හෝ රටේ සමස්ත ජනජීවිතයට එමඟින් කිසිදු සාධනීය බලපෑමක් මෙතෙක් සිදුව නොමැති බව එවැනි කතාවලින් පැහැදිලි වේ. රටක් ආර්ථික හා සමාජීය වශයෙන් සැබෑ පුනරුදයක් කරා ගමන් කරන්නේද, නැතහොත් හුදෙක් වචන හරඹයකට පමණක් සීමා වී තිබේද යන්න මැන බැලිය හැක්කේ දේශපාලන කථිකාවලින් නොව, එම පාලන කාලය තුළ ක්රියාත්මක වන ප්රායෝගික සහ දැවැන්ත සංවර්ධන ව්යාපෘති දෙස බැලීමෙන් පමණි. ඇතැමුන් පවසන්නේ ශ්රී ලංකාවේ පෙනෙන්නට ඇත්තේ කනගාටුදායක ලෙස මෙවැනි ප්රායෝගික හරයකින් තොර හිස් වචන මාලාවක් පමණක් වන බවත්, සැබෑ පුනරුදයක සේයාවක්වත් රට තුළ දකින්නට නොලැබෙන බවත්ය.
මෑතකදී පාර්ලිමේන්තු සැසි වාරයකදී ඩී.වී. චානක මන්ත්රීවරයා විසින් රටේ අග්රාමාත්ය හරිනි අමරසූරියගෙන් ප්රශ්නයක් විමසද්දී වඩාත් හොඳින් මේ කාරණය ඉස්මතු විය. ඔහු ප්රශ්න කළේ වත්මන් රජය විසින් රට තුළ ආරම්භ කර ඇති දැවැන්තම සහ ප්රධානම සංවර්ධන ව්යාපෘතිය කුමක්ද යන්නයි. එහිදී අග්රාමාත්යවරියගෙන් ඊට ලැබුණු පිළිතුර වූයේ, ආයෝජනයක ප්රමාණය පමණක් වැදගත් නොවන බවත්, එම ව්යාපෘති රටේ සංවර්ධන ඉලක්ක සමඟ කෙතරම් දුරට ගැළපෙන්නේද යන්න පිළිබඳව සොයා බැලිය යුතු බවත්ය.
එම පිළිතුර හමුවේ මන්ත්රීවරයා ඉතා සූක්ෂ්ම සහ ප්රබල ප්රතිතර්කයක් මතු කළේය. ඔහු පෙන්වා දුන්නේ, හිටපු ජනාධිපතිවරුන්ගේ පුතුන් සම්බන්ධ වූ, සමාජය තුළ “ටිටීගේ රොකට්ටුව” ලෙස උපහාසාත්මකව හැඳින්වුණු ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 300ක ආයෝජන ව්යාපෘතිය මඟින් රජයට කිසිදු මුදලක් හෝ බරක් වැය නොකොට, රටට සැලකිය යුතු විදේශ විනිමය ආදායමක් ලබා දී ඇති බව අග්රාමාත්යවරිය විසින්ම මීට පෙර පාර්ලිමේන්තුවේදී ප්රකාශ කර ඇති බවයි. මෙයින් පෙනෙන්නේ දේශපාලන වේදිකාවල කුමනාකාර සටන් පාඨ ඉදිරිපත් කළද, ප්රායෝගික තලයේදී ජනතාව වෙනුවෙන් ආරම්භ කළ සැලකිය යුතු මට්ටමේ කිසිදු ආර්ථික හෝ භෞතික ව්යාපෘතියක් මෙතෙක් ක්රියාත්මක වී නොමැති බවයි.
ශ්රී ලංකාවේ මෙම නාමික සහ මන්දගාමී ‘පුනරුදය’ට හාත්පසින්ම වෙනස් වූ, වචනාර්ථයෙන්ම සැබෑ පුනරුදයක් ක්රියාවෙන්ම අත්පත් කරගනිමින් සිටින අපූරු රාජ්යයක් මෙහිදී සිහිපත් කළ හැකිය. ඒ ඉතියෝපියාවයි. එහි නූතන ඉතිහාසය හැඩගැසී ඇත්තේ දුෂ්කරතා මෙන්ම දැඩි අභිලාෂයන්ද මතය. දශක ගණනාවක් තිස්සේ ඉතියෝපියාව ජාත්යන්තරව හඳුනාගෙන තිබුණේ දරුණු දිළිඳුකම, ආහාර අනාරක්ෂිතතාව සහ මානුෂීය අර්බුද පවතින රටක් වශයෙනි.
ශ්රී ලංකාවේ මෙම නාමික සහ මන්දගාමී ‘පුනරුදය’ට හාත්පසින්ම වෙනස් වූ, වචනාර්ථයෙන්ම සැබෑ පුනරුදයක් ක්රියාවෙන්ම අත්පත් කරගනිමින් සිටින අපූරු රාජ්යයක් මෙහිදී සිහිපත් කළ හැකිය. ඒ ඉතියෝපියාවයි. එහි නූතන ඉතිහාසය හැඩගැසී ඇත්තේ දුෂ්කරතා මෙන්ම දැඩි අභිලාෂයන්ද මතය. දශක ගණනාවක් තිස්සේ ඉතියෝපියාව ජාත්යන්තරව හඳුනාගෙන තිබුණේ දරුණු දිළිඳුකම, ආහාර අනාරක්ෂිතතාව සහ මානුෂීය අර්බුද පවතින රටක් වශයෙනි. නියඟයේ සහ සාගතයේ ඡායාරූප එම රටේ ඉතිහාසය සමඟ තදින්ම බද්ධ වී තිබුණි. කෑමක් බීමක් නොමැතිව, ස්වාභාවික විපත්වලින් බැටකෑ එම රාජ්යය ලෝකයේ පීඩිතම සහ අවාසනාවන්තම රටක් ලෙස බොහෝ දෙනා හැඳින්වූහ. එහෙත්, ශ්රී ලංකාව මෙන් දේශපාලන සටන් පාඨ මත පමණක් රඳා නොසිට, කාලයත් සමඟ ඉතියෝපියාව වෙනස්ම ගමනක් ආරම්භ කළේය. ඒ, යටිතල පහසුකම්, බලශක්තිය, කාර්මික සංවර්ධනය සහ ආර්ථික වර්ධනය මත පදනම් වූ ප්රායෝගික ක්රියාවලියක ගමනකි.
මේ සඳහා මූලික දේශපාලන නායකත්වය ලබා දුන්නේ 2018 වසරේ සිට එරට අග්රාමාත්ය ධුරයේ සිටින අබියි අහමඩ්ය. රටේ වර්තමාන දේශපාලන ප්රතිශෝධනවලට නායකත්වය ලබා දුන්නේ ඔහුය.
මෙම පරිවර්තනීය ප්රයත්නයේ කේන්ද්රස්ථානය ලෙස සහ අප්රිකාවේ මහා පරිමාණ යටිතල පහසුකම් ව්යාපෘතියක් ලෙස ‘මහා ඉතියෝපියානු පුනරුද වේල්ල’ හැඳින්විය හැකිය. නයිල් නදිය හරහා ඉදිකරන ලද මෙම වේල්ල, ඉතියෝපියාවේ විදුලි උත්පාදන ධාරිතාව පුළුල් කිරීමට සහ පුළුල් ආර්ථික සංවර්ධනයකට සහාය වීම සඳහා සැලසුම් කරන ලද මහා පරිමාණ ජල විදුලි ව්යාපෘතියකි. මෙහි නාමය තුළම සුවිශේෂී පණිවිඩයක් ගැබ්ව ඇත. මෙම ව්යාපෘතිය “පුනරුද වේල්ල” ලෙස හැඳින්වීමෙන් ඉතියෝපියාව එම භෞතික ව්යුහය වඩාත් පුළුල් ජාතික අපේක්ෂාවක් සමඟ සම්බන්ධ කරයි. එනම්, බලශක්තිය සහ යටිතල පහසුකම් සඳහා ඇති ප්රවේශය නව යුගයක පදනම විය හැකි බවට වූ විශ්වාසයයි. ශ්රී ලංකාවේ පාලකයින් වචනවලින් පමණක් පුනරුදයක් මවද්දී, ඉතියෝපියාව සිය පුනරුදය කොන්ක්රීට්වලින් සහ මහා ව්යාපෘතිවලින් පොළොව මත සැබෑවක් බවට පත් කළේය.
මෙම ව්යාපෘතියේ වැදගත්කම වේල්ලේ කොන්ක්රීට් තාප්පවලින් ඔබ්බට විහිදේ. ඉතිහාසය පුරා බොහෝ ප්රදේශවලට විදුලිය ලබාගැනීමේ අවස්ථා සීමිත වූ රටක, බලශක්ති ව්යාප්තිය යනු හුදෙක් විදුලිය නිපදවීමකට වඩා වැඩි යමකි. විදුලිය මඟින් පාසල්, රෝහල්, ව්යාපාර, සන්නිවේදන ජාල සහ නවීන කර්මාන්ත ශක්තිමත් කළ හැකිය. සමාජයන් සාම්ප්රදායික ආර්ථික ක්රියාවලීන්ගෙන් මිදී නව අවස්ථා කරා ගෙන යන අදෘශ්යමාන බලවේගය බවට පත්වීමට විදුලියට හැකියාව තිබේ. මෙමඟින් ඔවුන් මුළු මහත් කලාපයම කැලඹූ මහා භෞතික පිම්මක් පැනීමට සමත් විය. මෙම පුනරුද වේල්ල හරහා නිපදවනු ලබන අතිවිශාල මෙගාවොට් ප්රමාණයක විදුලි ධාරිතාව හේතුවෙන් ඉතියෝපියාව අද වන විට බලශක්තියෙන් ස්වයංපෝෂිත රාජ්යයක් බවට පත්වෙමින් තිබේ. එමෙන්ම, එම අතිරික්ත විදුලි බලය සිය රටේ ගෘහස්ථ පරිභෝජනයට සහ නිවාස මට්ටමට ලබා දීමට අමතරව, අසල්වැසි සෙසු රටවලටද අලෙවි කිරීමට සහ අපනයනය කිරීම හරහා ඔවුන් අතිවිශාල විදේශ විනිමයක් උපයමින්, රටේ සංවර්ධනයේ කේන්ද්රීය බලවේගය බවට මෙම ව්යාපෘතිය පත් කරගෙන ඇත. ශ්රී ලංකාව තුළ ස්වාභාවික සම්පත් නාස්ති වෙද්දී, ඉතියෝපියාවේ ප්රවේශය පදනම් වී ඇත්තේ, දිගුකාලීන සැලසුම්කරණයකින් රොන්මඩ කළමනාකරණය සහ ජලාශ පද්ධතියේ තිරසාරභාවය රැකගනිමින් ස්වාභාවික සම්පත් සැබෑ ආර්ථික වත්කම් බවට පත් කිරීම මතය.
කෙසේ වෙතත්, මෙවැනි මහා පරිමාණ සංවර්ධන ව්යාපෘති කිසිවිටෙකත් සරල නොවන බව ඉතියෝපියාවේ කතාව අපට මතක් කර දෙයි. මෙම වේල්ල කලාපීය සාකච්ඡාවලට සහ මතභේදවලට ලක්ව ඇති අතර, විශේෂයෙන්ම නයිල් නදිය සහ එහි පහළ ගංගා ද්රෝණියේ පිහිටි රටවල කනස්සල්ලට හේතු වී තිබේ. ලොව පුරා පවතින බොහෝ ප්රධාන සංවර්ධන ව්යාපෘති මෙන්ම, මෙයින්ද අවස්ථා මෙන්ම සංකීර්ණතාද නිරූපණය වේ. ආර්ථික පරිවර්තනයකදී බොහෝ විට ජාතික අභිලාෂයන් සමඟ පාරිසරික, සමාජයීය සහ කලාපීය කරුණු සමතුලිත කිරීම අවශ්ය වේ. මෙහිදී බොහෝ දෙනෙක් කරන චෝදනාවක් සිහිපත් වේ. එනම්, ශ්රී ලංකාවේ පාලකයින් කිසිදු සංකීර්ණතාවක් හෝ ප්රායෝගික ව්යාපෘතියක් නොමැතිව සටන් පාඨවලට පමණක් මුවා වෙද්දී, ඉතියෝපියාව මෙවැනි කලාපීය අභියෝග මධ්යයේ වුවද සිය සැබෑ පුනරුද ඉලක්ක කරා නොසලකා ඉදිරියටම ඇදෙන බවය.
මෙය බොහෝ ජාතීන්ට අදාළ වන වඩාත් පුළුල් ප්රශ්නයක් මතු කරයි; එනම් අප ප්රගතිය මැනිය යුත්තේ කෙසේද යන්නයි. රටක සංවර්ධනය තනි සටන් පාඨයකින්, තනි ව්යාපෘතියකින් හෝ තනි ආර්ථික සංඛ්යාලේඛනයකින් පමණක් විනිශ්චය කළ නොහැක. සැබෑ පරිවර්තනයක් සාමාන්යයෙන් ප්රකාශ වන්නේ සාධක කිහිපයක එකතුවකිනි; එනම් ශක්තිමත් ආයතන, දියුණු අධ්යාපනය, ඉහළ ඵලදායිතාව, නවෝත්පාදනය, යටිතල පහසුකම් සහ වඩා හොඳ ජීවන තත්ත්වයන් හරහාය. පාලමක්, බලාගාරයක්, තාක්ෂණික මධ්යස්ථානයක් හෝ කාර්මික කලාපයක් අර්ථවත් වන්නේ එය පවතින නිසාම පමණක් නොව, එයින් ඇති කරන බලපෑම නිසාය. එයින් නව අවස්ථා නිර්මාණය වේද, එය එදිනෙදා ජීවිතය නංවාලීමට සහාය වේද, අනාගත පරපුරට ඒ මත තවදුරටත් ගොඩනැඟීමට ඇති හැකියාව එයින් ශක්තිමත් වේද යන්න සිතා බැලිය යුතුය. මෙයට සාපේක්ෂව බලන කල දේශපාලන විචාරකයින් චෝදනා කරන්නේ ශ්රී ලංකාව තුළ මෙවැනි කිසිදු ප්රගතිශීලී සාධකයක වර්ධනයක් නොපෙනෙන බවය.
“පුනරුදය” යන සංකල්පය දේශපාලන වාක්ය ඛණ්ඩයකින් ඔබ්බට යන්නේ මෙතැනදීය. ඉතිහාසය දෙස බලන විට, යුරෝපීය පුනරුදය නිර්වචනය වූයේ එය විස්තර කිරීමට භාවිත කළ වචනවලින් පමණක් නොවේ; සමාජය පරිවර්තනය කළ කලා, විද්යා, දර්ශන සහ දැනුම යන ක්ෂේත්රවල ජයග්රහණ මඟිනි. එලෙසම, නූතන ජාතික පුනරුදයක්ද හඳුනාගත හැක්කේ දෘශ්යමාන ප්රතිඵල මඟිනි. අතීතයේ නූගත්කමින් සහ අසරණකමින් පීඩා විඳි ඉතියෝපියානු තරුණ පරපුර, අද වන විට නවීන තොරතුරු තාක්ෂණ කුසලතා ඔස්සේ ක්රියාවෙන්ම ලෝකය ජයගනිමින් සිටිති. නමුත් ශ්රී ලංකාවේ තරුණ පරපුර තවමත් පාලකයින්ගේ නාමික පුනරුද වැකිවලට රැවටෙමින් ප්රායෝගික තාක්ෂණික හෝ වෘත්තීය පිම්මක් පෙන්වීමට අසමත් වී සිටින බව බොහෝ දෙනෙක් පවසති.
ආර්ථික පුනරුදයක් අපේක්ෂා කරන ශ්රී ලංකාව වැනි රටවලට, ඉතියෝපියාවේ අත්දැකීම සිතා බැලිය යුතු කරුණු කිහිපයක් ඉතිරි කරයි. ඉන් එකක් නම්, ජාතික ඉලක්ක ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක කිරීම සමඟ සම්බන්ධ කිරීමේ වැදගත්කමයි. දැක්මක් වඩාත් බලවත් වන්නේ එයට සැලසුම්කරණය, ආයෝජන, තාක්ෂණික විශේෂඥතාව සහ ප්රබල දිගුකාලීන කැපවීමක සහාය ලැබෙන විටය. අනෙක් පාඩම නම්, රටක අනාගතය හැඩගැස්වීමේදී යටිතල පහසුකම්වලට ප්රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළ හැකි බවයි. මහා මාර්ග, බලශක්ති පද්ධති, සන්නිවේදන ජාල සහ කාර්මික පහසුකම් යනු වඩාත් පුළුල් සමාජ හා ආර්ථික වෙනස්කම් ගොඩනැඟෙන පදනමයි. ඒ අතරම, සංවර්ධනය යනු ක්ෂණික විසඳුමක් නොවන බවද ඉතියෝපියානු නිදසුනෙන් පැහැදිලි වේ. මහා පරිමාණ ව්යාපෘතියක් මඟින් විවිධ අවස්ථා නිර්මාණය විය හැකි නමුත්, එම අවස්ථා ඵලදායී ලෙස කළමනාකරණය කළ යුතුය. ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් දේශපාලනය තුළ මෙම අඛණ්ඩ ක්රියාවලිය සම්පූර්ණයෙන්ම ගිලිහී ගොස් ඇති බව පෙනෙන්නට තිබේ.
මෙම සමස්ත චිත්රය දෙස බලන විට, ශ්රී ලංකාව සහ ඉතියෝපියාව අතර පවතින්නේ එකිනෙකට සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් සහ ප්රතිවිරුද්ධ ප්රවේශයන් දෙකකි. බොහෝ දෙනෙකුගේ අදහස වී ඇත්තේ ශ්රී ලංකාව තුළ ‘පුනරුදය’ යන්න හුදෙක් මැතිවරණ සහ දේශපාලන වේදිකාවල ජනතාව ආකර්ෂණය කරගැනීම සඳහා භාවිත කරන හිස්, ආකර්ෂණීය සටන් පාඨයක් පමණක් බවට පත්ව ඇති බවය. නමුත් අනෙක් අතට ඉතියෝපියාව සිය පුනරුදය වචනවලට සීමා නොකර, එය ගඩොලින් ගඩොල සහ කොන්ක්රීට්වලින් ශක්තිමත් කරමින්, මහා වේලි ව්යාපෘති හරහා රටේ ආර්ථිකයේ ජීවනාලිය බවට පත් කරගෙන තිබේ. අපේ රටේ පාලකයින් වචනවලින් මායාවන් මවමින් රට තවදුරටත් එකතැන පල් කරද්දී, ඉතියෝපියාව ප්රායෝගික ක්රියාවෙන් තමන්ගේ අවාසනාවන්ත අතීතය පරාජය කරමින් සිටියි.
ශ්රී ලංකාවටද සැබවින්ම දියුණු වීමට අවශ්ය නම්, අප කළ යුත්තේ දේශපාලනඥයින්ගේ නාමික වැකිවලින් මිදී, ඉතියෝපියාව මෙන් සිය දේශයේ සම්පත් රටේ උන්නතිය වෙනුවෙන් දිගුකාලීන සැලසුම් සහ අඛණ්ඩ ක්රියාවන් හරහා ප්රායෝගිකව කළමනාකරණය කිරීමයි. නායකයින්ට තමන් අලුතින් කරන සංවර්ධන කටයුතු පිළිබඳ ඍජු සාක්ෂි පෙන්වීමට නොහැකිව දෘෂ්ටිවාදීමය දේශන පවත්වන්නට සිදුවන තාක් කල්, රටේ ඇතිවනවා යැයි කියන පුනරුදය ක්රියාවෙන් තොර, හුදෙක් තවත් එක ලස්සන දේශපාලන සිහිනයක් පමණක්ම වනු නොඅනුමානය.
“පුනරුදය” යන වචනය තුළ ප්රබල පොරොන්දුවක් ගැබ්ව ඇත; ඒ, අලුත් වීමේ පොරොන්දුවයි. නමුත් එහි සැබෑ අර්ථය පවතින්නේ වචනය තුළම නොවේ. එය පවතින්නේ ඊට පසුව සිදුවන දේ මතය. ඉදිවන ගොඩනැඟිලි, දියුණු වන පද්ධති, පුළුල් වන අවස්ථා සහ වෙනස් වන මිනිස් ජීවිත අවසානයේදී ජාතියක නැවත උපත තීරණය කරනු ඇත. සැබෑ පුනරුදයක් යනු වඩා හොඳ අනාගතයක් උදාවන බවට කරන ප්රකාශයක්ම පමණක් නොවේ. එය එම අනාගතය නිර්මාණය කිරීමේ දිගු, දුෂ්කර මෙන්ම ප්රායෝගිකව මැනිය හැකි ක්රියාවලියකි. ශ්රී ලංකාවටද සැබවින්ම දියුණු වීමට අවශ්ය නම්, අප කළ යුත්තේ දේශපාලනඥයින්ගේ නාමික වැකිවලින් මිදී, ඉතියෝපියාව මෙන් සිය දේශයේ සම්පත් රටේ උන්නතිය වෙනුවෙන් දිගුකාලීන සැලසුම් සහ අඛණ්ඩ ක්රියාවන් හරහා ප්රායෝගිකව කළමනාකරණය කිරීමයි. නායකයින්ට තමන් අලුතින් කරන සංවර්ධන කටයුතු පිළිබඳ ඍජු සාක්ෂි පෙන්වීමට නොහැකිව දෘෂ්ටිවාදීමය දේශන පවත්වන්නට සිදුවන තාක් කල්, රටේ ඇතිවනවා යැයි කියන පුනරුදය ක්රියාවෙන් තොර, හුදෙක් තවත් එක ලස්සන දේශපාලන සිහිනයක් පමණක්ම වනු නොඅනුමානය.
නිරංජන් චාමින්ද කරුණාතිලක