ගල්ගමුව ආශ්‍රිතව ජීවත් වූ කාවන් තිස්ස නමින් ප්‍රකට ඇතාගේ අකල් මරණය ප්‍රදේශවාසීන්ගේ සිත් තුළ දැඩි කම්පනයක් ඇති කළ සිදුවීමකි. එම මරණය දහනක බණ්ඩාර දෙවියන්ගේ කෝපයට හේතු විය හැකි බවට ද අදහස් පැතිර යමින් පවතී. මෙම විශ්වාසය ගොඩනැඟීමට බලපා ඇත්තේ එම ප්‍රදේශවල පවතින පාරම්පරික ජනශ්‍රැති, දේව ඇදහිලි සහ අලි ඇතුන් පිළිබඳ සංස්කෘතික අවබෝධයයි.
ශ්‍රී ලාංකේය ග්‍රාමීය සමාජය තුළ ආගමික විශ්වාස, ජනප්‍රවාද සහ සත්ත්වයන් පිළිබඳ පාරම්පරික කතාන්දරවලට සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමි වේ. මිනිසා, සත්ත්ව ලෝකය, පරිසරය සහ අධිමානුෂික බලවේග අතර පවතින සම්බන්ධතා පිළිබඳ විවිධ අදහස් පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වී තිබේ. අලි ඇතුන්ගේ ආරක්ෂාව හා සම්බන්ධ දේව ඇදහිලි ද එම විශ්වාස පද්ධතියේ වැදගත් අංගයකි.
මෙම ලිපියේ අරමුණ වන්නේ කාවන් තිස්ස ඇතාගේ මරණය සහ දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් පිළිබඳ විශ්වාසය ජනශ්‍රැතිමය, ආගමික, සමාජීය හා පාරිසරික දෘෂ්ටිකෝණවලින් විමසා බැලීමයි. එමෙන්ම, පාරම්පරික විශ්වාස සහ තහවුරු කළ හැකි ඓතිහාසික හෝ විද්‍යාත්මක කරුණු අතර වෙනස හඳුනාගනිමින් මෙම ජනශ්‍රැතියේ සංස්කෘතික වැදගත්කම පැහැදිලි කිරීම ද මෙහි අරමුණ වේ.
දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් පිළිබඳ ජනප්‍රවාදය
දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් පිළිබඳ ජනප්‍රවාදය කහල්ල, පල්ලෙකැලේ හා පරවාගම ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල පැවති පාරම්පරික දේව විශ්වාස පද්ධතියක කොටසකි. එම ජනප්‍රවාදයට අනුව, කහල්ල ප්‍රදේශයේ පැවති වලව්වක දහනක මුදියන්සේ නමැති ප්‍රභූවරයකුගේ පුත්‍රයකුගේ ජීවිත කතාව දහනක බණ්ඩාර දෙවියන්ගේ දේවත්වය සමඟ සම්බන්ධ වේ.
ඔහුගේ මරණයෙන් පසු බලවත් යක්ෂ ආත්මයක් බවට පත්වූ බවත්, පසුව කතරගම දෙවියන් විසින් දමනය කර දේව මණ්ඩලයට එක්කරගත් බවත් ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ. අනතුරුව, කහල්ල හා ඒ අවට වනාන්තරවල ජීවත් වන අලි ඇතුන්ගේ ආරක්ෂාව භාර දේවතාවා ලෙස දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් ප්‍රකට වූ බව කියැවේ.
මෙම ජනප්‍රවාදයේ කැපී පෙනෙන ලක්ෂණය වන්නේ දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් සහ අලි ඇතුන් අතර පවතින බවට සැලකෙන අධ්‍යාත්මික සම්බන්ධතාවයි. ඒ අනුව, එම දෙවියන් මිනිසුන්ගේ යහපැවැත්මට පමණක් නොව වනාන්තරවල ජීවත් වන අලි ඇතුන්ගේ ආරක්ෂාවට ද සම්බන්ධ ප්‍රාදේශීය දෙවියකු ලෙස හඳුනාගත හැකිය.
අලි ඇත් පරපුර පිළිබඳ පාරම්පරික දැනුම
ගල්ගමුව ආශ්‍රිත පැරණි ජන සමාජය තුළ අලි ඇතුන්ගේ ශරීර හැඩය සහ ඔවුන් සැරිසරන ප්‍රදේශ පදනම් කරගනිමින් විවිධ පරපුරු හඳුනාගැනීමේ පාරම්පරික දැනුමක් පැවති බව සඳහන් වේ.
එම ජන විශ්වාසයට අනුව, කහල්ල–පල්ලෙකැලේ ප්‍රදේශයෙන් පැමිණෙන වටකුරු හා පුෂ්ටිමත් ශරීර සහිත අලි ඇතුන් එක් පරපුරකට අයත් වන අතර, තබ්බෝව–විල්පත්තු ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව සැරිසරන උස් හා දිගැටි ශරීර ලක්ෂණ සහිත අලි ඇතුන් තවත් පරපුරකට අයත් වේ. පළමු පරපුර දහනක බණ්ඩාර දෙවියන්ගේ ආරක්ෂාවට ලක්වූ අලි ඇත් පරපුරක් ලෙස පැරණි ගැමියන් සැලකූ බව කියැවේ.
මෙම පාරම්පරික දැනුම පිළිබඳව අදහස් දක්වන ගල්ගමුව ප්‍රදේශයේ වනසත්ත්ව ලෝලියකු හා ජනශ්‍රැති ගවේෂකයකු වන, ගල්ගමුව ප්‍රාදේශීය සභාවේ හිටපු සභාපති එච්. කේ. විමලරත්න මහතා මෙසේ පැවසීය.
“ඉස්සර මේ පැත්තේ පුරාණ ගම්වල පාරම්පරික ජනතාව අතරේ ඔය කියන ‘අලි ඇත් කුල දෙක’ ගැන හොඳ වැටහීමක් තිබුණා. ඒ අතරින් කහල්ල පල්ලෙකැලේ පැත්තෙන් එන වටකුරු හැඩේ අලි ඇතුන්ට මෙහේ පරණ මිනිස්සු කිව්වේ දහනක බණ්ඩාර දෙවියන්ගේ ඇත් පරපුරේ අලි ඇත්තු කියලා. ඒ වගේම තබ්බෝව–විල්පත්තු පැත්තෙන් එන ‘නැඩ’ අලි ඇතුන්ට වඩා ගෞරවයක් දහනක බණ්ඩාර දෙවියන්ගේ අලි ඇතුන් ගැන මිනිස්සුන්ගේ හිත්වල තිබුණා. ගල්ගමුවේ හිටපු සියඹලංගමුවේ ඇතා, දළ පූට්ටුවා ඇතා වගේම කාවන් තිස්ස ඇතාත් දහනක බණ්ඩාර දෙවියන්ගේ ඇත් පරපුරේ ඇත්තු බව දැක්ක හැටියෙම අපිට කියන්න පුළුවන්.”
කෙසේ වෙතත්, මෙම අදහස් වනජීවී නිලධාරීන් සමඟ බෙදාගත් අවස්ථාවලදී තම මතය ප්‍රශ්න කිරීම්වලට ලක්වූ බවත්, ඇතැම් විට එය සිනහවට ලක්වූ බවත් සඳහන් කළ ඔහු වැඩිදුරටත් මෙසේ පැවසීය.
“මම හිතන්නේ මේක දෘෂ්ටිකෝණ දෙකක්. නමුත් වනජීවී මහත්වරු ඒ එක දෘෂ්ටිකෝණයක් ප්‍රතික්ෂේප කරනවනේ. මම නම් කියන්නේ අපි කවුරුත් කොයි දේත් දැනගත යුතුයි කියලයි.”
මෙම ප්‍රකාශයෙන් පැහැදිලි වන්නේ වනජීවී විද්‍යාව සහ පාරම්පරික ජන දැනුම සතුන් පිළිබඳ කරුණු විමසා බලන හා අර්ථකථනය කරන ආකාර දෙකක් බවයි. වනජීවී විද්‍යාව සත්ත්වයන්ගේ ශරීර ලක්ෂණ, හැසිරීම්, වාසස්ථාන හා ජානමය සම්බන්ධතා වැනි කරුණු සාක්ෂි මත පදනම්ව අධ්‍යයනය කරන අතර, ජනශ්‍රැතිමය දැනුම ඒවා ප්‍රාදේශීය අත්දැකීම්, සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් සහ ආගමික විශ්වාස සමඟ සම්බන්ධ කර අර්ථකථනය කරයි.
කෙසේ වෙතත්, අලි ඇතුන්ගේ ශරීර හැඩය හෝ වාසස්ථානය අනුව ඔවුන් දේවත්වයකට අයත් වන බවට විද්‍යාත්මක සාක්ෂි ඇති බව මෙම විශ්වාසයෙන් අදහස් නොවේ. එහි සංස්කෘතික වැදගත්කම පවතින්නේ අලි ඇතුන්ට විශේෂ අනන්‍යතාවක් ලබාදීම සහ ඔවුන් කෙරෙහි ගෞරවයක් ඇති කිරීම තුළය.
කාවන් තිස්ස ඇතාගේ මරණය සහ දේව කෝපය පිළිබඳ විශ්වාසය
ගල්ගමුව ආශ්‍රිතව ප්‍රකට වූ කාවන් තිස්ස ඇතා ප්‍රදේශවාසීන්ගේ ආදරයට හා ගෞරවයට පාත්‍ර වූ සතෙකි. විශේෂ පෙනුමක් සහ ප්‍රදේශය සමඟ දිගුකාලීන සම්බන්ධතාවක් ඇති අලි ඇතුන් ග්‍රාමීය සමාජය තුළ සාමාන්‍ය වන සතුන් ඉක්මවා සමාජීය හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් අත්කර ගනී.
කාවන් තිස්ස ඇතාගේ අකල් මරණය දහනක බණ්ඩාර දෙවියන්ගේ ආරක්ෂාවට ලක්වූ බව සැලකෙන අලි ඇත් පරපුරට සිදුවූ අයහපතක් ලෙස අර්ථකථනය වීම මෙම ජන විශ්වාසයේ වැදගත් අංගයකි. ඒ අනුව, ඇතාගේ මරණය පිළිබඳ ශෝකය එක් සතකු අහිමි වීමේ වේදනාවට පමණක් සීමා නොවේ. එය දේව ආරක්ෂාව, මිනිස් වගකීම සහ ස්වභාවධර්මය සමඟ පවතින සම්බන්ධතාව පිළිබඳ පුළුල් අදහසක් බවට පත්වේ.
ගල්ගමුව ආශ්‍රිත පැරණි ගැමි විශ්වාසයට අනුව, දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් කෝපයට පත්වන නමුත් ශාප නොකරන දෙවියෙකි. විෂ්ණු, සමන්, පත්තිනි සහ නාථ ආදී දෙවිවරුන් සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලබන ක්ෂාන්තිවාදී ගතිගුණ එතුමන්ට ද ආරෝපණය කිරීම මෙම අදහසට පසුබිම් වන බව සිතිය හැකිය.
එතුමන්ගේ කෝපය වනගහනයට අධිගෘහිත දෙවියකුගේ අප්‍රසාදයක් ලෙස පමණක් නොව, අදාළ ප්‍රදේශයේ ගම් බිම්, කෙත් වතු හා පාරිසරික යහපැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වූ ආගමික සංකල්පයක් ලෙස ද ජන විශ්වාස තුළ විස්තර වේ.
එම විශ්වාසයට අනුව, දහනක බණ්ඩාර දෙවියන්ගේ කෝපය එම ප්‍රදේශවල ගම්බාර දෙවියකු ලෙස සැලකෙන බහිරව මුත්තාටත්, වැසි ලබාදීම සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලබන වැහිගම්පොල මුත්තාටත් දැනෙන බව කියැවේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස එම ප්‍රදේශවලට නියඟය හෝ අසාමාන්‍ය වැසි රටා ඇති විය හැකි බවත්, ඒ මඟින් ජනතාව කෙරෙහි අප්‍රසාදය පළ වන බවත් පාරම්පරික විශ්වාසයේ දැක්වේ.
මෙම විශ්වාසය තුළ දේව කෝපය සහ දේව ශාපය එකිනෙකට වෙනස් සංකල්ප දෙකක් ලෙස හඳුනාගත යුතුය. දේව කෝපය යනු දෙවියකුගේ අප්‍රසාදය හෝ අනුමැතිය අහිමි වීම සංකේතවත් කරන අදහසක් වන අතර, ශාපය යනු අයහපතක් සිදුවීමට අදාළව යොදාගන්නා වෙනත් ආගමික සංකල්පයකි. දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් පිළිබඳ ප්‍රාදේශීය විශ්වාසය එතුමන්ගේ කෝපය හා පාරිසරික විෂමතා අතර සම්බන්ධයක් ගොඩනඟන නමුත් එය ශාපයක් ලෙස අර්ථකථනය නොකරයි.
දේව කෝපය, සමාජීය සදාචාරය හා සාමූහික වගකීම
දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් කෝපයට පත්වීම හේතුවෙන් ගමට හා රටට විපත් පැමිණිය හැකි බවට පවතින විශ්වාසය තුළ සමාජීය සදාචාරය පිළිබඳ අදහසක් ද ගැබ්ව පවතී. එම විශ්වාසයට අනුව, දේව ආරක්ෂාවට ලක්වූ බව සැලකෙන අලි ඇතුන්ට හිංසා කිරීම හෝ ඔවුන්ගේ පැවැත්මට හානි කිරීම සාමාන්‍ය වරදක් පමණක් නොව, පාරම්පරික සදාචාර පද්ධතියට එරෙහි ක්‍රියාවක් ලෙස ද සැලකිය හැකිය.
දේව කෝපය පිළිබඳ අදහස සමාජයේ හැසිරීම් පාලනය කරන සංකේතාත්මක යාන්ත්‍රණයක් ලෙස ක්‍රියා කළ හැකිය. නීතියෙන් දඬුවම් ලැබීමේ බියට අමතරව, තම ක්‍රියාවන් නිසා අධිමානුෂික බලවේගයක අප්‍රසාදයට ලක්විය හැකි බවට ඇති විශ්වාසය ද මිනිසුන්ගේ හැසිරීම් කෙරෙහි බලපෑ හැකිය.
එසේම, අලි ඇතුන්ට සිදුවන හානිය සමස්ත ගම්මානයටම බලපාන බවට ඇති අදහස මඟින් පුද්ගල ක්‍රියාකාරකම් සහ සාමූහික යහපැවැත්ම අතර සම්බන්ධතාවක් ගොඩනැඟේ. පුද්ගලයකුගේ ක්‍රියාවක ප්‍රතිවිපාක සමස්ත ප්‍රජාවටම බලපෑ හැකි බව මෙම ජනශ්‍රැතිමය සංකල්පයෙන් අවධාරණය කෙරේ.
මෙහිදී දේව කෝපය පිළිබඳ විශ්වාසය සමාජය තුළ වගකීමෙන් කටයුතු කිරීම, සත්ත්ව හිංසනයෙන් වැළකීම සහ පරිසරයට ගරු කිරීම ප්‍රවර්ධනය කරන සංස්කෘතික බලවේගයක් ලෙස විග්‍රහ කළ හැකිය. එහෙත් දේව කෝපය හේතුවෙන් කාලගුණික විපර්යාස හෝ වෙනත් විපත් සිදුවන බවට ඇති අදහස තහවුරු වූ හේතු–ඵල සම්බන්ධතාවක් නොවේ. නියඟය හා අසාමාන්‍ය වැසි වැනි සංසිද්ධි විග්‍රහ කිරීමේදී කාලගුණික, භූගෝලීය හා පාරිසරික සාධක පිළිබඳ විද්‍යාත්මක සාක්ෂි ද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
ජන විශ්වාස තුළ පිළිබිඹු වන පරිසර සංරක්ෂණ සංකල්පය
අතීත ග්‍රාමීය සමාජයේ වර්තමානයේ පවතින සියලුම නීතිමය හා විද්‍යාත්මක සංරක්ෂණ ක්‍රමවේද නොතිබුණ ද, ආගමික විශ්වාස සහ ජනප්‍රවාද මඟින් වන සතුන්ට හානි කිරීම වැළැක්වීමේ සමාජ සම්මත ගොඩනැඟිය හැකි විය. යම් සත්ත්වයකු දෙවියකුගේ ආරක්ෂාව යටතේ පවතින බවට ඇති විශ්වාසය එම සත්ත්වයා කෙරෙහි ගෞරවයක් ඇති කිරීමටත්, ඔහුගේ ජීවිතය ආරක්ෂා කළ යුතු බවට සමාජීය අවබෝධයක් වර්ධනය කිරීමටත් දායක විය හැකිය.
දහනක බණ්ඩාර දෙවියන්ගේ කෝපය සමඟ නියඟය හා වැසි විෂමතා සම්බන්ධ කරන ජන විශ්වාසය ද පරිසරය සහ මිනිස් ජීවිතය එකිනෙකින් වෙන් කළ නොහැකි බවට පවතින සාම්ප්‍රදායික ලෝක දැක්මක් පිළිබිඹු කරයි. වනාන්තර, වන සතුන්, ගම්මාන, කෙත් වතු සහ වැසි රටා එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පද්ධතියක් ලෙස ජන විශ්වාස තුළ නිරූපණය වේ.
මෙම අදහස් නූතන පාරිසරික විද්‍යාවේ සංකල්ප සමඟ සෘජුව සමාන කළ නොහැකි වුව ද, පරිසරය කෙරෙහි වගකීමෙන් කටයුතු කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කිරීමේදී ඒවාට සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත. ඒ අනුව, දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් පිළිබඳ විශ්වාසය ප්‍රදේශයේ පාරම්පරික පාරිසරික දැනුම හා සංස්කෘතික උරුමය සමඟ සම්බන්ධ කර විමසා බැලිය හැකිය.
පාරම්පරික විශ්වාස හා නූතන සමාජය
නූතන සමාජයේ විද්‍යාත්මක චින්තනය වර්ධනය වීමත් සමඟ පාරම්පරික විශ්වාස ප්‍රශ්න කිරීමට ලක්ව තිබේ. එහෙත් යම් විශ්වාසයක් විද්‍යාත්මකව සනාථ කළ නොහැකි බව පමණක් පදනම් කරගෙන එහි සංස්කෘතික හා සමාජීය වටිනාකම නොසලකා හැරීම සුදුසු නොවේ.
දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් පිළිබඳ විශ්වාසය තුළ ප්‍රදේශයේ පැරණි ජනතාවගේ ලෝක දැක්ම, අලි ඇතුන් සමඟ පැවති සම්බන්ධතාව සහ යහපත් හා අයහපත් ක්‍රියාවන් පිළිබඳ සදාචාරාත්මක අදහස් පිළිබිඹු වේ. මෙම විශ්වාස මුඛ පරම්පරාව, ජනකවි, කන්නලව්, පුරාවෘත්ත හා ග්‍රාමීය සාකච්ඡා මඟින් පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වී තිබේ.
එවැනි ජනශ්‍රැති අධ්‍යයනය කිරීමේදී ඒවායේ ආගමික අර්ථය, සමාජීය කාර්යභාරය සහ පාරිසරික අදහස් විමසා බැලීම වැදගත් වේ. ඒ සමඟම, ජන විශ්වාසයක සඳහන් වන සිදුවීම්, පුද්ගලයන් හා දේව සම්බන්ධතා ඓතිහාසික සාක්ෂි මත තහවුරු වූ කරුණු ලෙස ඉදිරිපත් නොකිරීමට ද සැලකිලිමත් විය යුතුය.
කාවන් තිස්ස ඇතාගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් පවතින විශ්වාසය ද මෙවැනි දෙයාකාරයකින් විමසා බැලිය හැකිය. එක් අතකින් එය ප්‍රදේශවාසීන්ගේ ශෝකය, ආගමික භක්තිය සහ පාරම්පරික සංස්කෘතික අනන්‍යතාව පිළිබිඹු කරයි. අනෙක් අතට, එය වන සතුන් ආරක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳ සමාජීය පණිවිඩයක් ද ගෙන එයි.
නිගමනය
කාවන් තිස්ස ඇතාගේ අකල් මරණය සහ දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් පිළිබඳ ජන විශ්වාසය, ශ්‍රී ලාංකේය ග්‍රාමීය සමාජයේ මිනිසා, වන සතුන්, ආගමික ඇදහිලි සහ පරිසරය අතර පවතින සංකීර්ණ සම්බන්ධතාව විමසා බැලීමට අවස්ථාව සලසයි. දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් අලි ඇතුන්ගේ ආරක්ෂකයා ලෙස සැලකීමත්, එතුමන්ගේ කෝපය ප්‍රදේශයේ ගම් බිම් හා කාලගුණික තත්ත්වයන් සමඟ සම්බන්ධ කිරීමත්, පාරම්පරික ජනතාවගේ ලෝක දැක්ම සහ සදාචාරාත්මක අදහස් පිළිබිඹු කරයි.
මෙම ජනප්‍රවාදය තුළ අලි ඇතුන් කෙරෙහි ගෞරවයක් ඇති කිරීම, ඔවුන්ගේ ජීවිත ආරක්ෂා කිරීම සහ ස්වභාවධර්මය සමඟ සහජීවනයෙන් ජීවත් වීම පිළිබඳ වැදගත් පණිවිඩයක් ගැබ්ව පවතී. එසේම, දේව කෝපය සහ ශාපය අතර වෙනස හඳුනාගැනීම මඟින් ප්‍රාදේශීය ආගමික විශ්වාස පද්ධතියේ සුවිශේෂී ලක්ෂණ ද පැහැදිලි වේ.
කෙසේ වෙතත්, කාවන් තිස්ස ඇතාගේ මරණය හේතුවෙන් දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් කෝපයට පත්වී අනාගතයේදී විපත් ඇති කරනු ඇතැයි යන අදහස තහවුරු වූ ඓතිහාසික හෝ විද්‍යාත්මක කරුණක් ලෙස නොව, ජන විශ්වාසයක් ලෙස හඳුනාගත යුතුය. එම විශ්වාසයේ සංස්කෘතික වටිනාකම පිළිගන්නා අතරම, ස්වභාවික සංසිද්ධි පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම් සඳහා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි ද සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත් වේ.
අවසාන වශයෙන්, පාරම්පරික විශ්වාසයක වටිනාකම එහි ඓතිහාසික සත්‍යතාවෙන් පමණක් නොව, ජනතාවගේ ජීවිතයට ලබාදෙන අර්ථය, සමාජ සබඳතා කෙරෙහි ඇති කරන බලපෑම සහ ජීවී ලෝකය පිළිබඳ වගකීමෙන් යුතුව සිතීමට ලබාදෙන දායකත්වය අනුව ද විමසා බැලිය යුතුය. ඒ අනුව, දහනක බණ්ඩාර දෙවියන් පිළිබඳ ජනප්‍රවාදය ශ්‍රී ලාංකේය ජනශ්‍රැති උරුමය අධ්‍යයනය කිරීමේදීත්, මිනිසා සහ වන සතුන් අතර සම්බන්ධතාව අවබෝධ කරගැනීමේදීත් වැදගත් ස්ථානයක් හිමිකර ගනී.
තිලක් සේනාසිංහ