ශ්රී ලංකාවේ පොසොන් උත්සවය යනු බෞද්ධ දින දර්ශනයේ තවත් එක් පුර පසළොස්වක දිනයක් පමණක් නොවේ. එය බුදු දහම ශ්රී ලංකාවට හඳුන්වා දුන් ඓතිහාසික මොහොත සිහිපත් කරන ආගම, සංස්කෘතිය, දාන පාරමිතාව සහ සමාජ සහයෝගීතාව එකට ගැටගැසුණු ජාතික සැමරුමකි. මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ ධර්ම දූත මෙහෙවර සිහිපත් කරමින් දන්සල්, ආලෝක පූජා, භක්ති ගී, පෙරහැර, සිල් සමාදන් වීම සහ බෝධි පූජා වැනි ආගමික කටයුතු රට පුරා පැවැත්වෙයි. එහෙත් මෙවැනි ආගමික උත්සව ශ්රී ලංකාවට පමණක් සීමා වී නැත. ආසියාවේ බොහෝ රටවල ජනතාව තම රටවලට බුදු දහම හෝ වෙනත් දර්ශනවාදී ආගම් පැමිණි ආකාරය සිහිපත් කරමින්, පොසොන් උත්සවයට බොහෝ දුරට සමාන වූ ආගමික හා සංස්කෘතික උත්සව පවත්වති.
මියන්මාරයේ බුදු දහම රටේ ජීවන රටාව සමඟ නොවෙන්ව බැඳී ඇත. එරට පැවැත්වෙන කසෝන් (Kason) උත්සවය බෝධි වෘක්ෂයට ජලය වත් කිරීමෙන් ආරම්භ වන අතර, බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතයේ වැදගත් සිදුවීම් සිහිපත් කරයි. එදින විහාරස්ථාන ජනතාවගෙන් පිරී යන අතර, නොමිලේ ආහාර සහ පාන වර්ග බෙදාදීම ශ්රී ලංකාවේ දන්සල් සම්ප්රදායට බෙහෙවින් සමාන වේ. ගම්වල සිට නගර දක්වා මාර්ග අලංකාර කෙරෙන අතර, සම්ප්රදායික සංගීතය, නර්තන සහ භක්තිමත් වාතාවරණය පොසොන් සමයේ ශ්රී ලංකාවේ දක්නට ලැබෙන ආධ්යාත්මික උද්යෝගය සිහිපත් කරයි.
මියන්මාරයේ බුදු දහම රටේ ජීවන රටාව සමඟ නොවෙන්ව බැඳී ඇත. එරට පැවැත්වෙන කසෝන් (Kason) උත්සවය බෝධි වෘක්ෂයට ජලය වත් කිරීමෙන් ආරම්භ වන අතර, බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතයේ වැදගත් සිදුවීම් සිහිපත් කරයි. එදින විහාරස්ථාන ජනතාවගෙන් පිරී යන අතර, නොමිලේ ආහාර සහ පාන වර්ග බෙදාදීම ශ්රී ලංකාවේ දන්සල් සම්ප්රදායට බෙහෙවින් සමාන වේ. ගම්වල සිට නගර දක්වා මාර්ග අලංකාර කෙරෙන අතර, සම්ප්රදායික සංගීතය, නර්තන සහ භක්තිමත් වාතාවරණය පොසොන් සමයේ ශ්රී ලංකාවේ දක්නට ලැබෙන ආධ්යාත්මික උද්යෝගය සිහිපත් කරයි.
තායිලන්තයේ බුදු දහම රාජ්යයේ සංස්කෘතික අනන්යතාවේ මූලික අංගයකි. විසාඛ බුචා (Visakha Bucha) දිනය සහ මාඛා බුචා (Makha Bucha) උත්සවයන්හි දහස් සංඛ්යාත ජනතාව විහාරස්ථාන කරා රැස්වී ඉටිපන්දම් රැගෙන විහාර වටා ගමන් කරති. මෙම ආලෝක පෙරහැර ශ්රී ලංකාවේ පොසොන් ආලෝක පූජා සිහිගන්වන දසුනකි. එමෙන්ම භික්ෂූන් වහන්සේලාට දානය පිළිගැන්වීම, අසරණයන්ට ආහාර සැපයීම සහ පොදු ජනතාවට නොමිලේ ආහාර බෙදාදීම දන්සල් සම්ප්රදායට ඉතා සමීපය. තායිලන්තයේ විහාරස්ථාන වර්ණවත් පහන්, මල් සහ කොඩිවලින් සැරසෙන ආකාරය අනුරාධපුරයේ පොසොන් රාත්රියක අසිරිය සිහිගන්වයි.
කාම්බෝජයේ විසාක් බෝචියා (Visak Bochea) උත්සවය සහ ප්චුම් බෙන් (Pchum Ben) වැනි ආගමික උත්සව බුදු දහම හා මළගිය ඥාතීන්ට ගරු කිරීම සමඟ බැඳී ඇත. විහාරස්ථාන වෙත රැස්වන බැතිමත්හු භික්ෂූන්ට දානය පිළිගන්වන අතර දුප්පතුන්ට සහ මගීන්ට නොමිලේ ආහාර පාන බෙදා දෙති. සම්ප්රදායික අප්සරා නර්තන, වර්ණවත් සැරසිලි සහ පෙරහැරවලට විශේෂ අලංකාරයක් එක් කරයි. මෙම සම්ප්රදායන් ශ්රී ලංකාවේ පොසොන් පෙරහැරවල දක්නට ලැබෙන සංස්කෘතික අභිමානය සමඟ බොහෝ සමානකම් දරයි.
ලාඕසයේ සහ වියට්නාමයේ ද බුදු දහම පැමිණීමත් සමඟ ගොඩනැගුණු උත්සව සම්ප්රදායන් අද දක්වාම සුරැකී ඇත. වියට්නාමයේ වෙසක් උත්සවය පැවැත්වෙන විට විහාරස්ථාන දහස් ගණනක් පහන්වලින් ආලෝකමත් වේ. පාරවල් පුරා බෞද්ධ කොඩි ලෙළදෙන අතර, භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පෙරහැරවල් පැවැත්වෙයි. ජනතාවට නොමිලේ නිර්මාංශ ආහාර බෙදාදීම සහ දානමය වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම ශ්රී ලංකාවේ දන්සල් සංකල්පයට ඉතා ආසන්නය.
චීනයේ බුදු දහම ඉන්දියාවෙන් සේද මාවත ඔස්සේ පැමිණි අතර, පසුව කොන්ෆියුසියස් දර්ශනය සහ තාඕවාදය සමඟ එක්ව චීන සංස්කෘතියේ කොටසක් බවට පත්විය. බුද්ධ ජයන්ති උත්සවය පැවැත්වෙන විට බෞද්ධ විහාරස්ථානවල ආගමික වතාවත් සිදු කෙරෙන අතර දානමය කටයුතු, පහන් දැල්වීම සහ පුණ්ය කටයුතු සංවිධානය කෙරේ. එමෙන්ම පහන් උත්සවය (Lantern Festival) පැවැත්වෙද්දී දහස් ගණනක් වර්ණවත් පහන් අහසට මුදා හැරෙන අතර නගර පුරා ආලෝකයෙන් බැබළෙයි. ශ්රී ලංකාවේ පොසොන් ආලෝක පූජා මෙන්ම අඳුර පරදවා ප්රඥාවේ ආලෝකය විහිදුවීමේ සංකේතයක් ලෙස මෙය සැලකේ.
චීනයේ තවත් සුවිශේෂ අංගයක් වන්නේ මකරාගේ නර්තනය සහ සිංහ නර්තනයයි. මහා පෙරහැරවල ඉදිරියෙන් ගමන් කරන මෙම දැවැන්ත වර්ණවත් නර්තන කණ්ඩායම් නරඹන්නන් විස්මයට පත් කරයි. ශ්රී ලංකාවේ පොසොන් පෙරහැරක දක්නට ලැබෙන උඩරට නැටුම්, බෙර වාදන සහ අලි ඇතුන්ගේ අලංකාර ගමන් මෙන්ම, චීනයේ මෙම නර්තන ද ජනතාවගේ සංස්කෘතික අභිමානය ප්රකාශ කරන විචිත්රවත් අංගයන් වේ.
ජපානයට බුදු දහම හඳුන්වා දීම ක්රිස්තු වර්ෂ හයවන සියවසේදී සිදු වූ අතර, එය ෂින්ටෝ සම්ප්රදාය සමඟ සුසංයෝගීව ගැළපී ඇත. හනාමත්සුරි (Hanamatsuri) හෙවත් බුදුන් වහන්සේගේ උපන් දිනය සැමරීමේදී විහාරස්ථාන මල්වලින් සැරසෙන අතර බැතිමත්හු ආගමික වතාවත්වල නිරත වෙති. තවත් ප්රසිද්ධ උත්සවයක් වන ඔබෝන් (Obon) අවස්ථාවේදී පහන් දැල්වීම, පෙරහැර, සම්ප්රදායික බොන් ඔදොරි නර්තනය සහ පවුල් එකතුවී පුණ්ය කටයුතු කිරීම දක්නට ලැබේ. රාත්රී අහස සහ ගංගා පහන්වලින් ආලෝකමත් වන දසුන පොසොන් ආලෝක පූජාවල සුන්දරත්වය සිහිපත් කරයි.
කොරියාවේ බුදු දහම හඳුන්වා දීම සිහිපත් කරමින් පැවැත්වෙන යොන්-දුං-හ්වේ (Yeondeunghoe) හෙවත් පහන් උත්සවය යුනෙස්කෝ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස ද පිළිගෙන ඇත. විවිධ හැඩැති සහ වර්ණවත් පහන්වලින් නගර පුරා පෙරහැර ගමන් කරන අතර, දහස් සංඛ්යාත ජනතාව එකට එක්ව ආගමික සහ සංස්කෘතික සැමරුමක් බවට එය පත් කරති. නොමිලේ ආහාර සැපයීම, ආගමික දේශනා, දානමය වැඩසටහන් සහ සමාජ සේවා මෙහි වැදගත් කොටසකි. එය පොසොන් සමයේ ශ්රී ලංකාවේ දක්නට ලැබෙන ආගමික සහ සමාජීය එකමුතුවට ඉතා සමීප වේ.
ආගමික දර්ශනවාදයන් පමණක් නොව, කොන්ෆියුසියස් දර්ශනය සිහිපත් කරන චීනයේ සහ කොරියාවේ උත්සව ද සමාජ සදාචාරය, වැඩිහිටියන්ට ගෞරවය සහ පරාර්ථකාමීත්වය ප්රවර්ධනය කරයි. තාඕවාදී උත්සවවලදී විහාරස්ථානවල පහන් දැල්වීම, දුප්පතුන්ට ආධාර කිරීම සහ ප්රජාව එකමුතු කිරීම ද ප්රධාන අරමුණු අතර වේ. ජපානයේ සෙන් (Zen) බෞද්ධ සම්ප්රදායන් තුළ නිශ්ශබ්ද භාවනාව, ආගමික දේශනා සහ සරල ජීවන රටාව පිළිබඳ වැඩසටහන් පැවැත්වෙන අතර, ඒවා ද පොසොන් සමයේ ජනතාව තුළ ඇතිවන ආධ්යාත්මික අවදිවීම සිහිගන්වයි.
මෙම සියලු උත්සව දෙස බලන විට පැහැදිලි වන්නේ රටවල් වෙනස් වුවද, භාෂා වෙනස් වුවද, ආගමික ඇදහිලිවල විවිධත්වයක් තිබුණද, මිනිස් හදවත් එකට බැඳ තබන වටිනාකම් බොහෝ දුරට එක සමාන බවයි. බුදු දහම රටකට හඳුන්වා දුන් ඓතිහාසික සිදුවීම් සිහිපත් කිරීම, ආලෝකයෙන් අඳුර පැරදවීමේ සංකේතය, දුප්පතුන්ට දන් දීම, ප්රජාව එකමුතු කිරීම, පෙරහැර, නර්තන සහ සංස්කෘතික අභිමානය ප්රකාශ කිරීම යන සියල්ලම ආසියාවේ බොහෝ රටවල දැකිය හැකි පොදු ලක්ෂණ වේ.
මෙම සියලු උත්සව දෙස බලන විට පැහැදිලි වන්නේ රටවල් වෙනස් වුවද, භාෂා වෙනස් වුවද, ආගමික ඇදහිලිවල විවිධත්වයක් තිබුණද, මිනිස් හදවත් එකට බැඳ තබන වටිනාකම් බොහෝ දුරට එක සමාන බවයි. බුදු දහම රටකට හඳුන්වා දුන් ඓතිහාසික සිදුවීම් සිහිපත් කිරීම, ආලෝකයෙන් අඳුර පැරදවීමේ සංකේතය, දුප්පතුන්ට දන් දීම, ප්රජාව එකමුතු කිරීම, පෙරහැර, නර්තන සහ සංස්කෘතික අභිමානය ප්රකාශ කිරීම යන සියල්ලම ආසියාවේ බොහෝ රටවල දැකිය හැකි පොදු ලක්ෂණ වේ.
එබැවින් පොසොන් උත්සවය ශ්රී ලංකාවට පමණක් ආවේණික වූ සැමරුමක් වුවද, එහි හරය ලෝකයටම පොදු පණිවිඩයක් රැගෙන යයි. ආලෝකය, දානය, කරුණාව, සහජීවනය සහ ධර්මයේ බලය යන සාරධර්ම රටින් රටට වෙනස් ආකාරයෙන් ප්රකාශ වුවද, ඒවායේ හරය එකමය. එම නිසා පොසොන් සිරි නැරඹීම යනු ශ්රී ලංකාවේ උත්සවයක් අත්විඳීම පමණක් නොව, ආසියාවේ බොහෝ ජාතීන් සිය ආගමික උරුමය ආදරයෙන් රැකගන්නා ආකාරය ද දැකගැනීමට හැකි වන කවුළුවක් ද වේ.
නිරංජන් චාමින්ද කරුණාතිලක