අනුරාධපුර අටමස්ථානාධිපති පල්ලේගම හේමරතන හිමියන්ට එරෙහිව දැනට එල්ල වී ඇති චෝදනා ශ්රී ලංකාවේ දැඩි කතාබහට ලක්වන සමාජීය මාතෘකාවක් බවට පත්ව තිබේ. ප්රධාන සේම සමාජ මාධ්ය ජාල සහ ප්රසිද්ධ විවාද ඔස්සේ මේ සම්බන්ධයෙන් දිනපතා විවිධ මත ප්රකාශ වෙමින් පවතී. ඒ එම චෝදනාවේ ඇති බරපතළ බව නිසාමය. කෙසේ වෙතත්, මෙවැනි හැඟීම්බර හා ආවේගාත්මක සමාජමය වටපිටාවක වුව අප විසින් අමතක නොකළ යුතු වැදගත් මූලධර්මයක් තිබේ. එනම්, නීතියේ ආධිපත්යය ක්රියාත්මක වන ඕනෑම ප්රජාතන්ත්රවාදී සමාජයක, ස්වාධීන අධිකරණ ක්රියාවලියක් මඟින් අවසන් තීරණයක් දෙන තුරු කිසිදු පුද්ගලයෙකු වැරදිකරුවෙකු හෝ නිවැරදිකරුවෙකු ලෙස ප්රකාශ කළ නොහැකි බවයි.
චෝදනා ලැබ සිටින හිමියන් අධිකරණයක් ඉදිරියේ වැරදිකරු බව ඔප්පු වුවහොත්, එම පුද්ගලයාට උපරිම නීතිමය දඬුවම් පැමිණවීම සර්ව සාධාරණය. එහෙත් ඒ සම්බන්ධ සම්පූර්ණ වගකීම ඇත්තේ අධිකරණයටයි. එසේම, බුදු දහමට අනුව ද මෙවැනි බරපතළ අපරාධයක් සිදු කරන භික්ෂුවකට මහා සංඝරත්නය අතර රැඳී සිටීමට ඇති සදාචාරාත්මක හා ආධ්යාත්මික සුදුසුකම් අහිමි වේ. චීවරයක් දරා සිටි පමණින් බෞද්ධ සමාජය කිසිවිටෙකත් අපරාධකරුවන් ආරක්ෂා කර නැත. බුදු දහම වැරදිවලට මුක්තියක් ලබා දෙන්නේ හෝ වැරදිකරුවන් ආරක්ෂා කිරීමට අනුබල දෙන්නේ හෝ නැත. නමුත් ඒ සම්බන්ධ පූර්ව නිගමනවලට ඒමට ද තවමත් කල් වැඩිය.
මෙහි අනෙක් පැත්ත ද අප එක හා සමාන බැරෑරුම්කමකින් යුතුව තේරුම් ගත යුතුය. පූර්ණ නීතිමය ක්රියාවලියකින් පසු චෝදනා ලැබූ භික්ෂුව නිවැරදිකරු බව ඔප්පු වුවහොත්, සමාජය තමන්ගෙන්ම දුෂ්කර ප්රශ්නයක් ඇසිය යුතුය. එනම්, අධිකරණ තීන්දුවක් දීමට පෙර, පොදු සමාජය විසින් කරන ලද දෝෂ දර්ශනය හේතුවෙන් විනාශ වී ගිය එම පුද්ගලයාගේ ගෞරවය, කීර්තිය සහ මානසික සැනසීම නැවත ලබා දෙන්නේ කවුද යන්නයි. අතීතයට සාපේක්ෂව වර්තමාන ඩිජිටල් යුගයේ මහජන මත ඉතා වේගයෙන් පැතිර යන අතර, සාක්ෂි නිසි ලෙස විමර්ශනය කිරීමටත් පෙර මහජන මතය විසින් විනිශ්චයකරුවා සහ වදකයා යන භූමිකා දෙකම රඟ දක්වනු ලබයි. පසුව යම් පුද්ගලයෙකු නීතියෙන් නිදොස් කොට නිදහස් කළ ද, අපහාස, උපහාස සහ මාධ්ය ප්රහාර නිසා සිදු වූ සමාජීය හානිය සදාකාලිකවම ඉතිරි විය හැකිය.
එහෙත්, මෙහි අනෙක් පැත්ත ද අප එක හා සමාන බැරෑරුම්කමකින් යුතුව තේරුම් ගත යුතුය. පූර්ණ නීතිමය ක්රියාවලියකින් පසු චෝදනා ලැබූ භික්ෂුව නිවැරදිකරු බව ඔප්පු වුවහොත්, සමාජය තමන්ගෙන්ම දුෂ්කර ප්රශ්නයක් ඇසිය යුතුය. එනම්, අධිකරණ තීන්දුවක් දීමට පෙර, පොදු සමාජය විසින් කරන ලද දෝෂ දර්ශනය හේතුවෙන් විනාශ වී ගිය එම පුද්ගලයාගේ ගෞරවය, කීර්තිය සහ මානසික සැනසීම නැවත ලබා දෙන්නේ කවුද යන්නයි. අතීතයට සාපේක්ෂව වර්තමාන ඩිජිටල් යුගයේ මහජන මත ඉතා වේගයෙන් පැතිර යන අතර, සාක්ෂි නිසි ලෙස විමර්ශනය කිරීමටත් පෙර මහජන මතය විසින් විනිශ්චයකරුවා සහ වදකයා යන භූමිකා දෙකම රඟ දක්වනු ලබයි. පසුව යම් පුද්ගලයෙකු නීතියෙන් නිදොස් කොට නිදහස් කළ ද, අපහාස, උපහාස සහ මාධ්ය ප්රහාර නිසා සිදු වූ සමාජීය හානිය සදාකාලිකවම ඉතිරි විය හැකිය.
එබැවින් මෙම සිදුවීමෙන් තවත් පුළුල් හා භයානක සමාජ ප්රවණතාවක් ඉස්මතු වේ. විවේචන අදාළ පුද්ගලයාට පමණක් සීමා කර, සත්යය සෙවීම අධිකරණයට භාර දෙනවා වෙනුවට, ඇතැම් කණ්ඩායම් මෙම මතභේදය උපයෝගී කරගනිමින් බුදු දහමට, මහා සංඝරත්නයට සහ ශ්රී ලංකාවේ බෞද්ධ උරුමය හා බැඳුණු සංස්කෘතික අනන්යතාවට පුළුල් ලෙස ප්රහාර එල්ල කිරීමට උත්සාහ කරති. මෙහිදී වඩාත්ම කණගාටුදායක කරුණ නම්, ඇතැම් සමාජ මාධ්ය ක්රියාකාරීන් සහ පටු මතවාදයන්ගෙන් මෙහෙයවෙන දෙස් විදෙස් බලවේග, නීත්යනුකූලව යුක්තිය ඉටු කරවා ගැනීමට වඩා බුද්ධ ශාසනය ඉලක්ක කර පහර හෙළීමට වැඩි උනන්දුවක් දක්වන බව පෙනෙන්නට තිබීමයි.
ශ්රී ලංකාව යනු වසර දෙදහසකට වැඩි කාලයක් තිස්සේ බුදු දහමෙන් පෝෂණය වූ ශිෂ්ටාචාරයක්, සංස්කෘතියක්, සිරිත් විරිත් සහ සදාචාරාත්මක පදනමක් ඇති රටකි. බුද්ධ ශාසනය යනු හුදෙක් එක් ආගමික ආයතනයක් පමණක් නොවේ; එය රටේ ඓතිහාසික අනන්යතාව, සමාජ සදාචාරය, අධ්යාපනය, සාහිත්යය සහ සංස්කෘතික අඛණ්ඩතාව සමඟ සමීපව බැඳී පවතින්නකි. එබැවින්, එල්ල වන ප්රහාර චෝදනා ලැබූ භික්ෂුවගෙන් ඔබ්බට ගොස් සමස්ත මහා සංඝරත්නය හෝ බුදු දහම ඉලක්ක කරන විට, එහි ප්රතිඵලය තනි නීතිමය නඩුවකට වඩා බෙහෙවින් දුරදිග යන්නකි. එවැනි ක්රියාවන් නිසා ආගමික ආයතන කෙරෙහි මහජනයා තුළ ඇති ගෞරවය ක්රමයෙන් පළුදු විය හැකි අතර, ඉතිහාසය පුරා සමාජය එක්සත් කළ සදාචාරාත්මක හා සංස්කෘතික පදනම් දෙදරා යා හැකිය.
මින් අදහස් කරන්නේ ආගමික ආයතන විවේචනයෙන් හෝ නීතිමය වගවීමෙන් ඔබ්බෙහි පැවතිය යුතු බව නොවේ. අනෙක් අතට, ආගමික ආයතන තුළ සිදුවන ඕනෑම වැරැද්දක් විනිවිදභාවයකින් යුතුව සහ නීත්යනුකූලව විමර්ශනය කළ යුතුය. එහෙත්, යම් නිශ්චිත සිදුවීමක් සම්බන්ධයෙන් යුක්තිය ඉල්ලා සිටීමත්, එම සිදුවීම මුළුමහත් ආගමකට සහ එහි අනුගාමිකයන්ට අපහාස කිරීමට අවස්ථාවක් කර ගැනීමත් අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇත. අවාසනාවකට මෙන්, සමාජ මාධ්ය තුළ දක්නට ලැබෙන ඇතැම් ප්රතිචාර එම සීමාව සම්පූර්ණයෙන්ම ඉක්මවා ගොස් තිබේ.
ඇතැම්හු ප්රසිද්ධියේ බුදු දහමට සමච්චල් කරමින්, සමස්ත සංඝ සමාජයටම අපහාස කරමින් සහ පූජනීය ආගමික සංකල්ප ඉලක්ක කරගනිමින් අසභ්ය වදන් භාවිත කරමින් සිටිති. ඇතැම් අවස්ථාවලදී, අන්තර්ජාලය ඔස්සේ පළ කර ඇති අදහස්, චෝදනා ලැබූ භික්ෂුව විවේචනය කිරීමෙන් ඔබ්බට ගොස් බුදු දහමට එරෙහිව සිතාමතාම වෛරය වැපිරීමේ මට්ටමකට පැමිණ තිබේ. මෙවැනි හැසිරීම් සමාජය බෙදීමට ලක් කරන අතර ප්රජාවන් අතර වෛරය අවුලුවාලීමට හේතු වේ. පොදු කතිකාව වෛරය, සමච්චලය සහ සාමූහික දෝෂ දර්ශනය මත පදනම් වන විට කිසිදු ශිෂ්ට සම්පන්න සමාජයකට ඉදිරියට යා නොහැක.
අධිකරණ තීන්දුවක් දීමට පෙර මාධ්ය ප්රචාරයන් මඟින් පුද්ගලයන් වැරදිකරුවන් කිරීමේ අනතුරුදායක බව පිළිබඳ වේදනාකාරී උදාහරණ ශ්රී ලංකා ඉතිහාසයේ ඕනෑතරම් තිබේ. එයින් වඩාත්ම මතකයේ රැඳුණු උදාහරණයක් නම්, සේයා සදෙව්මි දැරියගේ ඝාතන විමර්ශනය ආශ්රිතව සිදු වූ ඛේදවාචකයයි. එම වකවානුවේදී, සත්යය ඉස්මතු වීමට පෙර, ඇතැම් මාධ්ය සහ සමාජ ක්රියාකාරීන් විසින් “කොණ්ඩයා” නමින් මාධ්ය මඟින්ම ප්රසිද්ධ කළ අහිංසක පුද්ගලයෙකු ප්රසිද්ධියේ වෛරයට හා අපහාසයට ලක් කරන ලදී. එමඟින් එම පුද්ගලයාගේ ජීවිතයට සිදු වූ හානිය කිසිදා නිවැරදි කළ නොහැකිය. ජාත්යන්තර වශයෙන් ද, හොලිවුඩ් නළු ජොනී ඩෙප් සහ ඇම්බර් හර්ඩ් අතර පැවති නීතිමය සටන වැනි සිදුවීම්වලින් පෙන්නුම් කළේ, අධිකරණය සිය කටයුතු අවසන් කිරීමට පෙර මහජන මතය සහ මාධ්ය සංදර්ශන මඟින් පුද්ගලයෙකු දැඩි ලෙස හෙළා දකින ආකාරයයි. මෙම සිදුවීම් සමාජයට සිහිපත් කර දෙන්නේ හැඟීම්බර ප්රතිචාර සහ ප්රසිද්ධියට පත්වන කතාන්දර යුක්තිය ඉටු කිරීම සඳහා විකල්ප නොවන බවයි.
මෙම මතභේදය තුළින් පැන නඟින තවත් වැදගත් කරුණක් නම්, සමාජ කතිකාවක ඇති පක්ෂපාතී ස්වභාවයයි. මෙහිදී වැඩි අවධානයක් යොමුව ඇත්තේ දැනට අධිකරණය ඉදිරියේ සිටින දැරිය සහ චෝදනා ලැබ සිටින හිමියන් වෙත පමණක් වන අතර, මෙම සිදුවීමට සම්බන්ධ යැයි කියනු ලබන අනෙකුත් පුද්ගලයන්ගේ භූමිකාවන් සහ වගකීම් පිළිබඳ සාකච්ඡා වන්නේ ඉතා අඩුවෙනි. නීතිමය ක්රියාවලිය මඟින් සම්පූර්ණ සත්යය අනාවරණය කර ගැනීමට නම්, විමර්ශන සහ මහජන පරීක්ෂාවන් මෙයට සම්බන්ධ සෑම පාර්ශ්වයකටම එක හා සමානව අදාළ විය යුතුය. තෝරාගත් පිරිසකට පමණක් එරෙහිව දැඩි ලෙස විරෝධය දැක්වීම තුළින් සැකයක් උපදින අතර, සමාජ කතිකාවෙහි සාධාරණත්වය කෙරෙහි මහජනතාව තුළ ඇති විශ්වාසය බිඳ වැටේ.
එමෙන්ම ඉහත සිදුවීමට සම්බන්ධ බව පැවසෙන, කලකට පසු එකම ස්ථානයක ඒ අයුරින්ම තිබූ බව පැවසෙන ශුක්රාණු තැවරුණු පාපිස්සක් පිළිබඳව සඳහන් කරමින් එක් සමාජ ජාල ක්රියාකාරියකු පවසා තිබුණේ ඒ පාපිස්ස උපයෝගී කරගෙන “ධාතු ප්රදර්ශනයක්” සිදු කළ නොහැකි ද? යන්නය. මේ වන විට සමාජ ජාලවල පිරී ඉතිරී යන, බුදු සමයට එරෙහි මෙබඳු වල්බූරු ප්රකාශ සම්බන්ධයෙන් නීතිමය පියවර ගැනීමට බලධාරීන් පියවර නොගැනීම ද විස්මයට කරුණකි.
එසේම, කිසිදු ආගමකින් අපරාධ හැසිරීම් උගන්වන්නේ හෝ දිරිමත් කරන්නේ හෝ නැති බව වටහා ගැනීම වැදගත්ය. යම් පුද්ගලයෙකු දුරාචාරමය ක්රියාවක් කරන්නේ නම්, එම වැරැද්ද අදාළ පුද්ගලයාටම පමණක් අයිති වේ. එය සමස්ත ආගමක් හෝ ආගමික ආයතනයක සියලුම සාමාජිකයන් හෙළා දැකීම සඳහා ස්වයංක්රීයව භාවිත කළ නොහැක. ලෝක ඉතිහාසය පුරාම විවිධ ආයතන, සංවිධාන සහ සමාජ ව්යුහයන් වෙත අපයෝජන, දූෂණ හෝ වැරදි හැසිරීම් පිළිබඳ චෝදනා මතු වී තිබේ. එවැනි සිදුවීම්වලින් පිළිබිඹු වන්නේ මිනිසාගේ දුර්වලකම සහ සදාචාරාත්මක පරිහානිය මිස ආගමක ඉගැන්වීම් නොවේ.
වත්මන් තත්ත්වය තුළ කැපී පෙනෙන කරුණක් වන්නේ මෙම විමර්ශනය යටපත් කිරීමට හෝ සැඟවීමට උත්සාහ කර නොමැති වීමයි. නීතිමය ක්රියාවලිය මහජන නිරීක්ෂණය යටතේ විවෘතව සිදුවෙමින් පවතී. මහා නාහිමිවරුන් ප්රමුඛ මහා සංඝරත්නය අධිකරණයට බාධා කිරීමට හෝ විමර්ශනය යටපත් කිරීමට උත්සාහ කර නැත. එසේ වුවද, මෙම විවෘතභාවය මධ්යයේ වුව ද, දැඩි විවේචන එල්ල වී ඇත්තේ චෝදනා ලැබූ භික්ෂුවට පමණක් නොව, බුදු දහමට සහ සමස්ත සංඝ සමාජයටමය. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ, ඇතැම් බලවේගවල මූලික අරමුණ වින්දිතයන්ට යුක්තිය ඉටු කිරීම පමණක් නොව, ශ්රී ලාංකේය සමාජය තුළ බුදු සසුනට ඇති බලපෑම සහ සමාජීය පිළිගැනීම පුළුල් ලෙස දුර්වල කිරීම බව ද අතිශයින් පැහැදිලිය. එමෙන්ම ඉහත සිදුවීමට සම්බන්ධ බව පැවසෙන, කලකට පසු එකම ස්ථානයක ඒ අයුරින්ම තිබූ බව පැවසෙන ශුක්රාණු තැවරුණු පාපිස්සක් පිළිබඳව සඳහන් කරමින් එක් සමාජ ජාල ක්රියාකාරියකු පවසා තිබුණේ ඒ පාපිස්ස උපයෝගී කරගෙන “ධාතු ප්රදර්ශනයක්” සිදු කළ නොහැකි ද? යන්නය. මේ වන විට සමාජ ජාලවල පිරී ඉතිරී යන, බුදු සමයට එරෙහි මෙබඳු වල්බූරු ප්රකාශ සම්බන්ධයෙන් නීතිමය පියවර ගැනීමට බලධාරීන් පියවර නොගැනීම ද විස්මයට කරුණකි.
මේ කවර තත්ත්වයක් යටතේ වුව ද දරුවන් ආරක්ෂා කිරීම සහ අපයෝජකයන්ට දඬුවම් කිරීම ජාතික ප්රමුඛතාවක් ලෙස පැවතිය යුතු බව පැහැදිලිව ප්රකාශ කළ යුතුය. ළමා අපයෝජනයකට වැරදිකරු බව ඔප්පු වන ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට, ඔවුන්ගේ සමාජ තරාතිරම, වෘත්තිය හෝ ආගමික තනතුර නොතකා නීතියෙන් නියම කර ඇති උපරිම දඬුවම් ලැබිය යුතුය. දරුවන් වෙනුවෙන් අවංකවම පෙනී සිටීම සදාචාරාත්මකව අත්යවශ්ය මෙන්ම සමාජීය වශයෙන් ද වැදගත් වේ. කෙසේ වෙතත්, යුක්තිය උදෙසා කෙරෙන අවංක පෙනී සිටීමත්, හැඟීම්බර සිදුවීම් තමන්ගේ මතවාදී හෝ දේශපාලනික අරමුණු සඳහා ප්රයෝජනයට ගැනීමට දරන උත්සාහයන් අතරත් ඇති වෙනස හඳුනා ගැනීමට ද සමාජය බුද්ධිමත් විය යුතුය.
වත්මන් මතභේදය හමුවේ මහජනතාවගෙන් පරිණතභාවය, සමබරතාව සහ සංයමය අපේක්ෂා කෙරේ. හැඟීම්බර කලබලකාරීත්වයෙන්, අන්තර්ජාලය ඔස්සේ කෙරෙන අපහාසවලින් හෝ සාමූහික වෛරයෙන් යුක්තිය ඉටු විය නොහැක. එය ඉටු විය හැක්කේ සාධාරණ හා ස්වාධීන අධිකරණ ක්රියාවලියකින් පමණි. එම ක්රියාවලිය අවසන් වන තුරු, අන්ධ ලෙස ආරක්ෂා කිරීම හෝ අන්ධ ලෙස හෙළා දැකීම සත්යය සෙවීමට උපකාරී නොවේ. ඒ අතරේ බොරදියේ මාළු බාමින් අප රටේ මුඛ්ය සංස්කෘතික ධාරාව කුඩුපට්ටම් කර දැමීමට වෙර දරන බලවේග සම්බන්ධයෙන් ද අප අතිශය සංවිභාගශීලී විය යුතුව තිබේ.
එබැවින්, වත්මන් මතභේදය හමුවේ මහජනතාවගෙන් පරිණතභාවය, සමබරතාව සහ සංයමය අපේක්ෂා කෙරේ. හැඟීම්බර කලබලකාරීත්වයෙන්, අන්තර්ජාලය ඔස්සේ කෙරෙන අපහාසවලින් හෝ සාමූහික වෛරයෙන් යුක්තිය ඉටු විය නොහැක. එය ඉටු විය හැක්කේ සාධාරණ හා ස්වාධීන අධිකරණ ක්රියාවලියකින් පමණි. එම ක්රියාවලිය අවසන් වන තුරු, අන්ධ ලෙස ආරක්ෂා කිරීම හෝ අන්ධ ලෙස හෙළා දැකීම සත්යය සෙවීමට උපකාරී නොවේ. ඒ අතරේ බොරදියේ මාළු බාමින් අප රටේ මුඛ්ය සංස්කෘතික ධාරාව කුඩුපට්ටම් කර දැමීමට වෙර දරන බලවේග සම්බන්ධයෙන් ද අප අතිශය සංවිභාගශීලී විය යුතුව තිබේ.
ශ්රී ලංකාවේ සමාජ සමගිය රඳා පවතින්නේ ආවේගාත්මක නොවී, ඉවසුම් සහගතව, තාර්කිකව සිතීමට ඇති හැකියාව මතය. “ක්රියාකාරීත්වය” නමින් වෙස්වලාගත් ප්රචාරණයන්, මාධ්ය සංදර්ශන හෝ මතවාදී න්යාය පත්රයන්හි මෙවලම් බවට පත්වීමෙන් මහජනතාව වැළකිය යුතුය. චෝදනා ලැබූ භික්ෂුව වැරදිකරු නම්, නීතිය දැඩිව ක්රියාත්මක විය යුතුමය. එහෙත් මේ වන විට අරඹා ඇති ප්රසිද්ධ නඩු විභාගය හමුවේ ඔහු නිවැරදිකරු නම්, වගකීම් විරහිත මහජන විනිශ්චය නිසා සිදු වූ ආපසු හැරවිය නොහැකි හානිය පිළිබඳව ද සමාජය දැඩි ලෙස ස්වයං විවේචනයක යෙදිය යුතුය. කෙසේ වුවද, පුද්ගලයෙකු කළේ යැයි කියන ක්රියාවක් වෙනුවෙන් බුදු සසුන දඬු කඳේ ගැසීමට නොහැකි අතර, එසේ නොකළ යුතුමය.
ශිෂ්ටසම්පන්න සමාජයක වගකීම වන්නේ හුදෙක් ප්රතිචාර දැක්වීම පමණක් නොව, ප්රඥාව, සාධාරණත්වය සහ සත්යයට ගරු කරමින් යුක්තිය අගය කිරීමයි.
නිරංජන් චාමින්ද කරුණාතිලක