මෑත කාලීනව විවිධ ජනමාධ්ය සහ සමාජ මාධ්ය ජාලයන් ඔස්සේ සීඝ්රයෙන් පැතිර යන ප්රධානතම මිථ්යාවක් වන්නේ, යම් ස්ථානයකින් ලබාගන්නා ජෛව සාම්පලයක DNA පරීක්ෂාවක් සිදුකළ විට එමගින් අදාළ ද්රව්යය කුමන ආකාරයේ ශරීර තරලයක්ද යන්න ස්වයංක්රීයවම හඳුනාගත හැකි බවයි. උදාහරණයක් ලෙස, බිම එලන ලද පාපිස්නාවක තැවරී ඇති ද්රව්යයක් DNA පරීක්ෂාවකට ලක් කළ පමණින් එය ශුක්ර තරලයද, රුධිරයද, සෙමද නැතහොත් මුත්රාද යන්න තීරණය කළ හැකි බවට විශ්වාසයක් සමාජගත වී ඇත. නමුත් වෝහාරික ජීව විද්යාවට සහ ජාන විද්යාවට අනුව මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම සත්යයෙන් තොර, විද්යාත්මක පදනම වරදවා වටහාගත් අසත්ය ප්රකාශයකි.
මෙම අසත්ය මතය දුරු කරගැනීම සඳහා ප්රථමයෙන්ම DNA පරීක්ෂාවක් යනු කුමක්දැයි නිවැරදිව තේරුම් ගත යුතුය. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO), ඇමෙරිකාවේ මයෝ ක්ලිනික් (Mayo Clinic) සහ PubMed වෛද්ය පර්යේෂණ දත්ත සමුදාය තුළ ඇති විද්යාත්මක ප්රකාශනයන්ට අනුව, DNA (Deoxyribonucleic Acid) යනු මිනිස් සෛලයක් ඇතුළත පිහිටි ජානමය තොරතුරු අඩංගු අණුවයි. මිනිස් සිරුරේ කුමන කොටසකින් හෝ ලබාගන්නා සෛලයක ඇති DNA එක හා සමාන ජානමය සංකේත පද්ධතියක් දරයි. DNA පරීක්ෂාවකදී සිදු කරන්නේ යම් ස්ථානයකින් හමුවන සාම්පලයකින් නිස්සාරණය කරගන්නා ජාන පැතිකඩ (DNA Profile), සැකකටයුතු පුද්ගලයෙකුගේ රුධිර හෝ කෙළ සාම්පලයකින් ලබාගන්නා ජාන පැතිකඩ සමඟ සංසන්දනය කිරීමයි.
එනම්, DNA පරීක්ෂාවෙන් සනාථ කළ හැක්කේ එම සාම්පල දෙකම එකම පුද්ගලයාට අයත්ද නැද්ද යන්න පමණි. එම ජාන පැතිකඩෙන් එකී සාම්පලය කුමන වර්ගයේ ශරීර තරලයක්ද යන්න තීරණය කිරීමට නිරපේක්ෂ හැකියාවක් නොමැත. රුධිරයේ ඇති සුදු රුධිර සෛලයකින්, ශුක්රාණු සෛලයකින්, කෙස් ගසක මුලින්, සමේ මතුපිටින් ගැලවී ගිය සෛලයකින් හෝ කෙළවල ඇති සෛලයකින් ලබාගත්තද, එකම පුද්ගලයාගේ නම් එම සෛල සියල්ලෙන්ම ලැබෙන්නේ එකම DNA පැතිකඩයි. එබැවින් DNA පරීක්ෂාවකින් පමණක් එය ශුක්ර තරලයද නැතහොත් වෙනත් තරලයක්ද යන්න කිසිසේත්ම වෙන්කර හඳුනාගත නොහැකිය.
යම් ස්ථානයකින් හමුවන සාම්පලයක් කුමන ආකාරයේ ශරීර තරලයක්ද යන්න තහවුරු කරගැනීමට අවශ්ය නම්, ඊට වෙනමම වූ වෝහාරික විද්යාත්මක පරීක්ෂණ (Forensic Tests) පද්ධතියක් සිදු කළ යුතුය. වෝහාරික පරීක්ෂණ යනු අපරාධ විද්යාවේදී සහ අධිකරණ වෛද්ය පරීක්ෂණවලදී භෞතික හෝ ජෛව විද්යාත්මක සාක්ෂි පරීක්ෂා කිරීම සඳහා භාවිත කරන ජීව රසායනික සහ අන්වීක්ෂීය ක්රමවේදයන්ය. PubMed සහ Mayo Clinic වැනි ප්රමුඛ විද්යාත්මක මූලාශ්රයන්හි පැහැදිලි කරන පරිදි, යම් සාම්පලයක් ශුක්ර තරලය, රුධිරය, සෙම හෝ මුත්රා ලෙස හඳුනාගැනීම සඳහා අදියර දෙකක වෝහාරික පරීක්ෂණ සිදු කෙරේ.
පළමු අදියර වන්නේ පූර්ව ප්රකාශිත පරීක්ෂණ හෙවත් Presumptive Tests ය. මෙහිදී විශේෂිත ආලෝක තරංග (Alternate Light Source) හෝ රසායනික ද්රව්ය භාවිත කරමින් අදාළ සාම්පලයේ පවතින රසායනික සංයුතිය පරීක්ෂා කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, ශුක්ර තරලය පවතින බවට සැකකෙරෙන ස්ථානයක් පරීක්ෂා කිරීමේදී ඒ තුළ Acid Phosphatase නම් එන්සයිමය තිබේදැයි බලනු ලැබේ. නමුත් මෙම පරීක්ෂණයෙන් පමණක්ද එය ශුක්ර තරලයම බව 100%ක් තහවුරු කළ නොහැකිය. මන්ද යත්, වෙනත් ස්වාභාවික ද්රව්යයන්හිද මෙම එන්සයිමය පැවතිය හැකි බැවිනි.
දෙවන අදියර වන්නේ තහවුරු කිරීමේ පරීක්ෂණ හෙවත් Confirmatory Tests ය. සාම්පලයක් සැබවින්ම ශුක්ර තරලය බව තහවුරු කරනු ලබන්නේ මෙමගිනි. වෝහාරික විද්යාගාරයක් තුළදී අන්වීක්ෂයක් මගින් ඍජුවම ශුක්රාණු සෛල (Sperm cells) නිරීක්ෂණය කිරීම හෝ ශුක්ර තරලයටම පමණක් ආවේණික වූ PSA (Prostate-Specific Antigen) සහ Semenogelin වැනි ප්රෝටීන පරීක්ෂාවන් (Serological Assays) මගින් එය සැබවින්ම ශුක්ර තරලය බව රසායනිකව තහවුරු කරගනු ලබයි.
එබැවින් විද්යාත්මක පදනම වන්නේ, යම් ජෛව සාම්පලයක් හමුවූ විට ප්රථමයෙන්ම වෝහාරික රසායනික පරීක්ෂණ (Forensic Body Fluid Identification) මගින් එම ද්රව්යය ශුක්ර තරලය හෝ වෙනත් තරලයක් බව තහවුරු කරගැනීමයි. ඉන්පසුව, එම තරලය තුළ ඇති සෛලවලින් ජාන නිස්සාරණය කර DNA පරීක්ෂාව සිදුකිරීම මගින් එම ද්රව්යය අදාළ පුද්ගලයාගේ බව තහවුරු කර ගනී. මෙලෙස ක්රියාවලීන් දෙකක් එක්ව සිදුවන නමුත්, DNA පරීක්ෂාවෙන්ම පමණක් එය ශුක්ර තරලය බව සොයාගත්තා යැයි කීම සම්පූර්ණ විද්යාත්මක ව්යාකූලතාවකි.
අපරාධ විද්යා ඉතිහාසය පරීක්ෂා කිරීමේදී, මෙම ජෛව විද්යාත්මක සාක්ෂි පටලවා ගැනීම සහ තරල වර්ගය නිසියාකාරව තහවුරු නොකිරීම නිසා බරපතළ ගැටලු නිර්මාණය වූ ප්රසිද්ධ සත්ය සිදුවීම් කිහිපයක්ම ලෝකයෙන් වාර්තා වේ.
ඉන් පළමු වැන්න නම් ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිදු වූ පීටර් රිචඩ්සන් සහ මයිකල් හැරිස් ඇතුළත් සිදුවීමයි. එහිදී අපරාධ ස්ථානයකින් ලබාගත් සාම්පලයක තිබූ DNA රටාව සැකකරුවන්ගේ DNA වලට සමාන විය. නමුත් අදාළ සාම්පලය ලබාගත් ස්ථානය සහ එහි තැවරී තිබූ ජෛව තරලය කුමක්ද යන්න තහවුරු කිරීමට පෙර, නීතිය ක්රියාත්මක කරන ආයතන සහ මාධ්ය ප්රකාශ කළේ එය ශුක්ර තරල සාම්පලයක් බවයි. කෙසේ වෙතත්, පසුව සිදුකළ විධිමත් වෝහාරික සෙරොලොජි (Serology) පරීක්ෂණවලදී හෙළි වූයේ එය ශුක්ර තරලයක් නොව, අතැඟිලිවලින් තැවරුණු ස්පර්ශ DNA (Touch DNA) සහ සමේ ස්වාභාවික ස්වේද සෛල බවයි. අපරාධය සිදු වූ ස්ථානය ස්පර්ශ කිරීම සහ ලිංගික අපරාධයක් සිදුකිරීම අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇති බැවින්, හුදෙක් DNA පැවති පමණින්ම එය ශුක්ර තරලය ලෙස මාධ්යකරණය කිරීම නිසා විමර්ශන සම්පූර්ණයෙන්ම නොමග ගියේය.
තවත් ප්රසිද්ධ උදාහරණයක් වන්නේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ “හිල්සයිඩ් ස්ට්රැංග්ලර්” (Hillside Strangler) ලෙස හැඳින්වුණු සිදුවීම් මාලාවේ විමර්ශනයි. එහිදී මෘතදේහයක් මත තැවරී තිබූ ද්රව්යයක් සම්බන්ධයෙන් අධිකරණයේදී දැඩි මතභේදයක් නිර්මාණය විය. පැමිණිලි පාර්ශ්වය DNA සනාථ කිරීම් මත පදනම්ව එය ශුක්ර තරලයක් ලෙස හඳුන්වා දුන් අතර, විත්තිය වෙනුවෙන් පෙනී සිටි වෝහාරික විශේෂඥයන් විද්යාත්මකව පෙන්වා දුන්නේ DNA පරීක්ෂාවෙන් සෛල හිමිකරු සොයාගත හැකි වුවත්, සාම්පලයේ කෙළවල අඩංගු Amylase එන්සයිමය නොමැති බව හෝ ශුක්රාණු ප්රෝටීන නොමැති බව ඔප්පු කිරීමට DNA එකකින් පමණක් නොහැකි බවයි. අන්වීක්ෂීය තහවුරු කිරීමකින් තොරව තරලයේ වර්ගය ප්රකාශ කිරීම නිසා නීතිමය ක්රියාවලිය දැඩි ලෙස සංකීර්ණ විය.
එසේම ජර්මනියේ සිදු වූ “Phantom of Heilbronn” නම් සුප්රසිද්ධ සිදුවීම වෝහාරික සාම්පල සහ DNA පටලවා ගැනීමේ තරම පෙන්වන විශිෂ්ට උදාහරණයකි. යුරෝපය පුරා සිදුවූ අපරාධ රැසක ස්ථානවලින් එකම කාන්තාවගේ DNA හමුවිය. මාධ්ය සහ විමර්ශකයන් සිතුවේ මෙය සංවිධානාත්මක අපරාධකාරිනියකගේ ශරීර තරල බවයි. නමුත් අවසානයේ හෙළි වූයේ DNA පරීක්ෂාව නිවැරදි වුවද, සාම්පල එකතු කිරීමට භාවිත කළ කූරු (cotton swabs) නිෂ්පාදනය කළ කර්මාන්තශාලාවේ සේවිකාවකගේ DNA සෛල ඒවායේ තැවරී තිබූ බවයි. DNA තිබූ පමණින් එය අපරාධ ස්ථානයේ තරලයක් ලෙස තීරණය කිරීමේ ආදීනව මෙමගින් ලෝකයටම පැහැදිලි විය.
කණගාටුවට කරුණ නම්, වර්තමානයේ ඇතැම් ජනමාධ්ය සහ සමාජ මාධ්ය ජාලයන් මෙවැනි විද්යාත්මක කරුණු පිළිබඳ නිසි අධ්යයනයකින් තොරව, පුවත් මවන මානසිකත්වයෙන් වැරදි තොරතුරු සමාජගත කිරීමයි. වෝහාරික විද්යාවේ තාක්ෂණික වචන සහ ක්රියාවලීන් නිසි ලෙස වටහා නොගෙන, ප්රේක්ෂකයන් ආකර්ෂණය කරගැනීමේ අරමුණින් ඉදිරිපත් කරන මෙවැනි සංවේදී පුවත් නිසා මහජනතාව තුළ දැඩි නොමග යෑමක් නිර්මාණය වේ. විද්යාව සහ නීතිය පදනම් කරගත් අධිකරණ වෛද්ය පරීක්ෂණයක ප්රතිඵලයක් යනු සරල ලෙස ජනමාධ්ය හරහා අර්ථකථනය කළ හැක්කක් නොවන බව අප වටහාගත යුතුය. මෙයින් වැටහෙන්නේ සමාජ ජාලවල ඇති බොහෝ දේවල් ‘කෙබර” බවයි
සමාජ මාධ්ය හරහා වේගයෙන් පැතිර යන ඕනෑම තොරතුරක් හුදෙක් විශ්වාස කිරීමෙන් වැළකී, විද්යාත්මක පදනම සහ සත්ය තොරතුරු පිළිබඳ විමසිලිමත් වීම වර්තමාන ඩිජිටල් යුගයේ ජීවත්වන පුරවැසියන් ලෙස අපගේ වගකීමකි. අප්රමාණ අසත්ය තොරතුරු රැල්ලෙන් මිදී, විද්යාත්මකව තහවුරු කළ නිවැරදි තොරතුරු පමණක් ග්රහණය කරගැනීමට සමාජය විවේචනාත්මකව සහ බුද්ධිමත්ව කටයුතු කළ යුතුය.
නිරංජන් චාමින්ද කරුණාතිලක