පසුගිය දිනවල සිදු වූ මීගමුව බන්ධනාගාරය ආශ්රිත ඛේදවාචකයෙන් නැගුණු අතිශය ශෝචනීය විලාපය දෙවැදෑරුම් බව බැලූ බැල්මටම දැකිය හැකි විය. ඒ, එම ඛේදවාචකයට ලක් වූ බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ගේ සහ ඊටම ගොදුරු වූ එහි රැඳවියන්ගේ ඥාතීන්ගේ විලාප වශයෙනි. එහි දී මෙසේ විපතට පත් වූවන් සතුරු-මිතුරු ලෙස වෙන් වෙන්ව හඳුනා ගැනීම යමකුට කළ හැකි වුව ද, ඒ සම්බන්ධ විධිමත් විමසුමක දී ඉතා පැහැදිලි ලෙස පෙනී යන කරුණක් තිබේ. එනම්, ඒ දෙපිරිසම එකම ඛේදවාචකයක සම උරුමක්කාරයන් බවයි.
2023 වසරේ බන්ධනාගාර දත්තවලට අනුව සමස්ත රැඳවියන්ගෙන් 60%කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් වයස අවුරුදු 30ට අඩු තරුණයන් බව අනාවරණය වී තිබේ. අපරාධ විද්යාවේ එන “පාසලේ සිට සිරගෙදර දක්වා වූ නල මාර්ගය” (School-to-Prison Pipeline) නම් වන ප්රකට න්යාය මඟින් සනාථ කරන්නේ පාසල් හැරයාම, විනය පිරිහීම සහ බාල අපරාධ අතර සෘජු සහසම්බන්ධයක් පවතින බවයි. එමෙන්ම මේ වන විට අප රටේ බන්ධනාගාර ගත වන්නවුන්ගෙන් වැඩිම ප්රතිශතයක්, එනම් 42%කට ආසන්න ප්රමාණයක්, මත්ද්රව්ය සම්බන්ධ වැරදි මත බන්ධනාගාර ගත වූවන් බව ද අනාවරණය වී තිබේ. මත්ද්රව්ය ජාවාරම්කරුවන් සේම මත්ද්රව්ය සුළු ප්රමාණයක් ළඟ තබා ගත් පිරිස් ද ඒ අතර වෙති. එමෙන්ම මත්ද්රව්ය ළඟ තබා ගත් වැඩිම පිරිස තරුණයන් බව ද සනාථ වී තිබේ.
වයස අවුරුදු 12 සිට 18 දක්වා වන දරුවකුගේ “අනන්යතාවය ගොඩනැගෙන” (Identity Formation) අතිශය තීරණාත්මක කාලපරිච්ඡේදයකි. මෙම වයස් සීමාව තුළ පසුවන දරුවන් සමාජ විරෝධී ආකල්ප, ප්රචණ්ඩත්වය, මත්ද්රව්ය මෙන්ම ඇබ්බැහි කරවනසුලු ඩිජිටල් ක්රීඩාවලට පහසුවෙන් ගොදුරු වීමේ දැඩි අවදානමක පසුවේ. එවැනි අවස්ථාවක දරුවා මුදාගත හැකි ප්රබලතම ආරක්ෂකයා වනුයේ පාසල් ගුරුවරයා ය. නමුදු වර්තමාන සමාජයීය විපරිනාමයත් සමඟ ගුරුවරයා සතු පෞරුෂය හා විනය පාලන බලය දරුණු සෝදාපාළුවකට ලක්ව ඇත.
වයස අවුරුදු 12 සිට 18 දක්වා වන දරුවකුගේ “අනන්යතාවය ගොඩනැගෙන” (Identity Formation) අතිශය තීරණාත්මක කාලපරිච්ඡේදයකි. මෙම වයස් සීමාව තුළ පසුවන දරුවන් සමාජ විරෝධී ආකල්ප, ප්රචණ්ඩත්වය, මත්ද්රව්ය මෙන්ම ඇබ්බැහි කරවනසුලු ඩිජිටල් ක්රීඩාවලට පහසුවෙන් ගොදුරු වීමේ දැඩි අවදානමක පසුවේ. එවැනි අවස්ථාවක දරුවා මුදාගත හැකි ප්රබලතම ආරක්ෂකයා වනුයේ පාසල් ගුරුවරයා ය. නමුදු වර්තමාන සමාජයීය විපරිනාමයත් සමඟ ගුරුවරයා සතු පෞරුෂය හා විනය පාලන බලය දරුණු සෝදාපාළුවකට ලක්ව ඇත. “මගේ දරුවා නිවැරදියි” යන පටු දෙමාපිය මානසිකත්වය, ළමා අයිතිවාසිකම් නීති පිළිබඳ පවතින සාවද්ය අර්ථකථන සහ සමාජ මාධ්ය මඟින් ගුරු ප්රජාව වෙත එල්ල කරන පීඩනය හේතුවෙන් පෙර කල පන්ති කාමරයේ විනය භාරකරු වූ ගුරුවරයාගේ ආත්ම ශක්තිය අද බරපතල සෝදාපාළුවකට ලක් වී තිබේ. එනිසාම වන විට සුළු විනය ක්රියාමාර්ගයකදී පවා ගුරුවරයා නීතිමය චූදිතයෙකු වීමේ අවදානමකට මුහුණ දී සිටී. මේ හේතුවෙන් වැරැද්ද පෙන්වා දඬුවම් කිරීමට වඩා එය නොදැක්කා සේ සිටීමට ගුරුවරුන් පෙළඹෙන අතර, පෙර පැවති දෙමාපිය-ගුරු සහයෝගීතාවය වර්තමානයේ දෙමාපිය-ගුරු විරසකයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත. එමෙන්ම අද වන විට ගුරුවරුන්ගෙන් දරුවන් බේරා ගැනීම මුල් කොට ගත් අරුත් විරහිත නිහඬ සටනක් ඇරඹී ඇති අතර, එහි දී දෙමාපියන් වෙනම පාර්ශ්වයක් ලෙස සංවිධානය වීම් ද දක්නට ලැබේ.
මෙම සමාජයීය බිඳවැටීමට දරුවන් ශීඝ්රයෙන් යොමු වී ඇති ඩිජිටල් ක්රීඩා සහ ප්රචණ්ඩත්වය සෘජුවම දායක වන අතර ඒ පිළිබඳව ලෝකයේ විවිධ පර්යේෂණ ආයතන දත්ත පදනම් කරගත් විශ්ලේෂණයන් ඉදිරිපත් කර ඇත. අයෝවා ප්රාන්ත විශ්වවිද්යාලය (Iowa State University) වසර තුනක් පුරා ළමුන් 3,000කට වැඩි පිරිසක් යොදාගෙන කළ දිගුකාලීන අධ්යයනයකින් තහවුරු වූයේ ඩිජිටල් අවකාශයේ ප්රචණ්ඩ ක්රීඩා නිතර ක්රීඩා කරන දරුවන් තුළ ආක්රමණශීලී සිතුවිලි රටා වර්ධනය වන බවයි. “පොදු ආක්රමණශීලී ආකෘතිය” (General Aggression Model) මඟින් පෙන්වා දෙන්නේ ප්රචණ්ඩ දර්ශන නිරන්තරයෙන් දැකීමෙන් “ගැටලුවක් විසඳීමට හොඳම ක්රමය පහරදීමයි” යන සංජානන පිටපත (Cognitive Script) දරුවාගේ මනසේ තැන්පත් වන බවයි. ජපාන-ඇමරිකානු හරස් සංස්කෘතික අධ්යයන මඟින් ද, ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) ස්ථාවරයන් මඟින් ද ප්රචණ්ඩ ක්රීඩා සහ ආක්රමණශීලී හැසිරීම් මෙන්ම දරුවන් තුළ අනුකම්පාව (Empathy) අඩුවීම අතර සහසම්බන්ධයක් ඇති බව පෙන්වා දෙයි.
දරුවෙකු ඩිජිටල් අවදානමට ලක්වීම කෙරෙහි බලපාන ප්රධාන සාධක තුනක් මේ වන විට ඉදිරිපත්ව තිබේ. ඉන් පළමුවැන්න “තිර කාලය” (Screen Time) යි. ඇමරිකානු ළමා රෝග ඇකඩමියට අනුව කුඩා දරුවන්ගේ තිර කාලය සීමා කළ යුතු වුවද, දිනකට පැය 3-4 ඉක්මවා ක්රීඩා කිරීම ඇබ්බැහි වීමට සහ කෝපය පාලනය කරගත නොහැකි වීමට හේතු වේ. 2024 ශ්රී ලංකා පරිගණක හදිසි ප්රතිචාර සංසද (SLCERT) වාර්තාවට අනුව ශ්රී ලංකාවේ නාගරික පාසල් දරුවන්ගෙන් 42%ක්ම දිනකට පැය හතරකට වඩා මොබයිල් ගේම් ක්රීඩා කරති. දෙවනුව, “Battle Royale”, “Shooting” සහ “Fighting” කාණ්ඩයේ ක්රීඩාවල පවතින, සතුරා විනාශ කිරීම මත පදනම් වූ ත්යාග ක්රමය (Reward System) නිසා දරුවන් තුළ ප්රචණ්ඩත්වයට හුරුවීම (Desensitization) සිදුවේ. තෙවනුව, දෙමාපිය අවධානය අඩු සහ දැනටමත් මානසික පීඩනයෙන් පෙළෙන දරුවන්ට මෙහි බලපෑම තෙගුණයකින් වැඩි වන අතර, COVID-19 වසංගත සමයේදී “අන්තර්ජාල ක්රීඩා ආබාධය” (Internet Gaming Disorder) සහිත රෝගීන් 35%කින් ඉහළ යාම මෙයට කදිම නිදසුනකි. මීට අමතරව, අන්තර්ජාලය හරහා ළමුන් දඩයම් කරන වැඩිහිටියන් (Online Predators), ජීවිත අවදානමක් සහිත “Choking Game” වැනි අන්තරායකර ඩිජිටල් ප්රවණතා (Dangerous Trends) මෙන්ම, ක්රීඩාවල පවතින සැඟවුණු ගාස්තු (In-App Purchases) නිසා දෙමාපියන්ගේ බැංකු කාඩ්පත්වලින් මුදල් අහිමි වීම ද සිදු වේ. 2023 වසරේදී පමණක් ශ්රී ලංකාවේ විදුලි සංදේශ නියාමන කොමිෂන් සභාව (TRCSL) වෙත මෙවැනි පැමිණිලි 1,800කට වඩා ලැබී ඇත.
ශ්රී ලාංකීය සන්දර්භය දෙස බැලීමේදී මෙම තත්ත්වය අතිශය බියජනක ය. ළමා හා පරිවාස සේවා දෙපාර්තමේන්තුවට අනුව 2022 වසරේදී මෙරටින් බාල අපරාධ 4,200කට වඩා වාර්තා වී ඇති අතර, ඉන් 68%ක්ම මත්ද්රව්ය හෝ ප්රචණ්ඩත්වය ආශ්රිත සිදුවීම් වේ. එම අපරාධවලට සම්බන්ධ වූවන්ගෙන් 73%ක්ම පාසල් හැර ගිය හෝ අක්රමවත් ලෙස පාසල් පැමිණි දරුවන්ය. ලංකා ගුරු සංගමයේ 2023 සමීක්ෂණයකට අනුව ගුරුවරුන්ගෙන් 81%ක්ම පවසා ඇත්තේ දෙමාපියන්ගේ අනිසි මැදිහත්වීම් නිසා සිසුන්ගේ විනය පාලනය කළ නොහැකි බවයි. තවත් 64%ක් ප්රකාශ කර ඇත්තේ වැරැද්දක් පෙන්වා දීමට යාමේදී තමන්ට නඩු වැටෙනු ඇතැයි බොහෝ ගුරුවරුන් බියෙන් පසුවන බවයි. “පාසලක් වැසීම යනු සිරගෙවල් දහයක් විවෘත කිරීමකි” යන පැරණි කියමන අද වන විට උඩුයටිකුරු වී ඇත්තේ, පාසල් විවෘතව පවතින පසුබිමක පවා ගුරු-දෙමාපිය-ශිෂ්ය ත්රිත්ව සබඳතාව බිඳවැටීම හේතුවෙන් බන්ධනාගාර පිරී යන බැවිනි.
පාසල් මට්ටමින්, අවදානම් සහිත දරුවන් කලින් හඳුනාගෙන දෙමාපියන් දැනුවත් කරන “මුල් අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධතියක්” (Early Warning System) සහ 6 ශ්රේණියේ සිට ඩිජිටල් ඇබ්බැහිය, සයිබර් හිංසනය සහ අන්තර්ජාල ආරක්ෂාව උගන්වන “Digital Citizenship” විෂය නිර්දේශයක් හඳුන්වා දිය යුතුය. දෙමාපියන් දරුවාගේ වයසට නොගැලපෙන ක්රීඩා දරුවන්ට තහනම් කිරීම, කෑම මේසය සහ නිදන කාමරය සන්නිවේදන උපකරණ වලින් තොර “Tech-Free Zones” ලෙස පවත්වා ගැනීම, ඩිජිටල් ක්රීඩා සහ සැබෑ ජීවිතය අතර වෙනස දරුවාට වටහා දීම, සහ දුරකථනවල දරුවන්ට නොගැලපෙන වෙබ් අඩවි Parental Controls මඟින් අවහිර කිරීම වැනි ප්රායෝගික පියවර පහක් අනුගමනය කළ යුතුය. විශේෂයෙන්ම, දෙමාපියන් තමන්ගේ තිර කාලය අඩු කර දරුවා සමඟ දිනකට ගුණාත්මක කාලයක් (Quality Time) ගත කළ යුතු අතර, ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ දත්ත පෙන්වා දෙන්නේ දෙමාපිය අවධානය දිනකට විනාඩි 20කින් වැඩි කිරීමෙන් පවා බාල අපරාධ අවදානම 15%කින් අඩු කරගත හැකි බවයි. මෙය ඉතා වැදගත් තොරතුරකි.
මෙම ව්යුහාත්මක අසමත් වීමෙන් මිදීම සඳහා ජාතික, පාසල් සහ දෙමාපිය මට්ටමින් “ත්රිත්ව සබඳතාව” යළි ගොඩනැගීම අත්යවශ්ය වේ. ජාතික ප්රතිපත්ති මට්ටමින්, වසරකට අ.පො.ස. සාමාන්ය පෙළ අසමත් වී අධ්යාපනය නතර කරන 30,000ක් පමණ වන සිසුන් වෙනුවෙන් වෘත්තීය පුහුණුව අනිවාර්ය කරන “Zero Dropout” වැඩසටහනක් ක්රියාත්මක කළ යුතු ය. සෑම කලාපයකටම ළමා මනෝ වෛද්යවරයෙකු සහ සමාජ සේවකයෙකු ඇතුළත් පාසල් පාදක මනෝ-සමාජ උපදේශන ඒකක ස්ථාපනය කිරීමත්, සාධාරණ විනය ක්රියාමාර්ග සඳහා ගුරුවරයාට නීතිමය රැකවරණය දෙන “ශිෂ්ය විනය පාලන පනතක්” වැනි ගුරු ආරක්ෂණ ක්රියාවලියක් සැපයීමත් අත්යවශ්ය වේ. පාසල් මට්ටමින්, අවදානම් සහිත දරුවන් කලින් හඳුනාගෙන දෙමාපියන් දැනුවත් කරන “මුල් අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධතියක්” (Early Warning System) සහ 6 ශ්රේණියේ සිට ඩිජිටල් ඇබ්බැහිය, සයිබර් හිංසනය සහ අන්තර්ජාල ආරක්ෂාව උගන්වන “Digital Citizenship” විෂය නිර්දේශයක් හඳුන්වා දිය යුතුය. දෙමාපියන් දරුවාගේ වයසට නොගැලපෙන ක්රීඩා දරුවන්ට තහනම් කිරීම, කෑම මේසය සහ නිදන කාමරය සන්නිවේදන උපකරණ වලින් තොර “Tech-Free Zones” ලෙස පවත්වා ගැනීම, ඩිජිටල් ක්රීඩා සහ සැබෑ ජීවිතය අතර වෙනස දරුවාට වටහා දීම, සහ දුරකථනවල දරුවන්ට නොගැලපෙන වෙබ් අඩවි Parental Controls මඟින් අවහිර කිරීම වැනි ප්රායෝගික පියවර පහක් අනුගමනය කළ යුතුය. විශේෂයෙන්ම, දෙමාපියන් තමන්ගේ තිර කාලය අඩු කර දරුවා සමඟ දිනකට ගුණාත්මක කාලයක් (Quality Time) ගත කළ යුතු අතර, ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ දත්ත පෙන්වා දෙන්නේ දෙමාපිය අවධානය දිනකට විනාඩි 20කින් වැඩි කිරීමෙන් පවා බාල අපරාධ අවදානම 15%කින් අඩු කරගත හැකි බවයි. මෙය ඉතා වැදගත් තොරතුරකි.
එදා සිදු කළ දරුවාගේ වැරැද්දට පිළියම් යොදනු වෙනුවට එය වසා වසා දමා ගුරුවරයාට එරෙහි වූ බොහෝ දෙමාපියන්ට අද උරුම වී ඇත්තේ බන්ධනාගාර ඉදිරිපිට සුසුම් හෙලීමටය. සැබෑ දරු සෙනෙහස යනු දරුවාගේ වැරදි වසන් කිරීම නොව, ඔවුන් වැරදි මඟට යන පළමු මොහොතේදීම ගුරුවරයා සමඟ එක්ව දරුවා යහමඟට ගැනීමයි. එදා පන්ති කාමරයේදී ගුරුවරයා ඉදිරියේ හිස නැමූ දරුවා හෙට දවසේ යහපත් සමාජයක් උරුම කර ගන්නා අතර, එදා ගුරුවරයාට එරෙහිව නැඟී සිටි මාපියනට බන්ධනාගාර කොටු පවුරු මෙපිට සිට වැලපෙන්නට සිදුව තිබේ. අනුන්ගේ දරුවන් තමන්ගේ සේ සිතමින් ජීවිතය කැප කරන ගුරුවරුන්ට සමාජ රැකවරණය යළි තහවුරු නොකරන තාක්, රට පුරා බන්ධනාගාර ඉදිරිපිට ඇසෙන මව්පියන්ගේ අඳෝනාව කිසිදා නතර කළ නොහැක. එබැවින් අනාගතය වෙනුවෙන් අප සමාජගත කළ යුතු නවතම ආදර්ශ පාඨය විය යුත්තේ, “පාසලක විනය යනු සිරගෙවල් දහයකට වැටෙන අගුලයි” යන්නයි.
රීටා ජෙනට් පෙරේරා