ශ්රී ලංකාවේ ප්රදේශ රැසකට මේ දිනවල ඇද හැලෙන වැස්සත් සමඟ එක්තරා වැරදි මතයක් ද ඉස්මතු වෙමින් තිබේ. ඒ, ඉදිරියේ ඇති විය හැකි දැඩි නියඟයක් පිළිබඳව පළ කෙරෙන අනාවැකි දැන් අසත්ය වී ඇති බවයි. එහෙත් දින කිහිපයක කාලගුණ තත්ත්වයත්, ඉදිරි මාස කිහිපයක දේශගුණ ප්රවණතාවත් එකම දෙයක් නොවේ. එබැවින් අද වැසි වැටීම හෙට හෝ ලබන මාසයේ වියළි කාලගුණයක් ඇති වීම ප්රතික්ෂේප කරන සාක්ෂියක් ද නොවේ.
ශ්රී ලංකාව ආසන්න පහළ වායුගෝලයේ පවතින කැළඹිලි ස්වභාවය හේතුවෙන් බස්නාහිර, සබරගමුව, මධ්යම, ඌව සහ දකුණු පළාත්වලත්, අම්පාර සහ මඩකලපුව දිස්ත්රික්කවලත් විටින් විට වැසි හෝ ගිගුරුම් සහිත වැසි ඇති විය හැකි බව කාලගුණ විද්යා දෙපාර්තමේන්තුව පෙන්වා දෙයි. ඇතැම් ස්ථානවල මිලිමීටර් 100 ඉක්මවූ තද වැසි ඇති විය හැකි අතර, වැසි සමඟ අකුණු සහ තාවකාලික තද සුළං ඇති වීමේ අවදානමක් ද පවතී.
ඉකුත් 14 වන දා පස්වරුවේ සිට ඇද හැලුණු අධික වර්ෂාව හේතුවෙන් ගාල්ල, අලුත්ගම ඇතුළු ප්රදේශ කිහිපයක මාර්ග ද ජලයෙන් යට වී තිබේ. එසේ නම් මෙය නියඟයක් පිළිබඳ අනාවැකි බොරු බවට පත් වීමක්ද? නැත.
කාලගුණය යනු එකම සාධකයකින් තීරණය වන ක්රියාවලියක් නොවේ. සාගර උෂ්ණත්වය, වායුගෝලීය පීඩන රටා, සුළං ප්රවාහ, වායුගෝලයේ තෙතමනය, වලාකුළු වර්ධනය, පහළ වායුගෝලීය කැළඹීම් සහ එල් නිනෝ වැනි මහා පරිමාණ දේශගුණික සංසිද්ධි ඇතුළු සාධක රැසක් එකිනෙකට බලපායි.
එම නිසා දේශීය වායුගෝලීය කැළඹීමක් හේතුවෙන් මේ දිනවල තද වැසි ඇති විය හැකි මුත්, ඒ සමඟම ඉදිරි මාසවලදී සාමාන්යයට වඩා උණුසුම් හා වියළි කාලගුණයක් ඇති වීමේ අවදානම ද පැවතිය හැකිය. එය පරස්පර විරෝධී තත්ත්වයක් හෝ කාලගුණ විද්යා දෙපාර්තමේන්තුවේ වරදක් නොවේ.
විශේෂයෙන් මෙවර එල් නිනෝ සංසිද්ධිය පිළිබඳ ජාත්යන්තර අනතුරු ඇඟවීම් නොසලකා හැරිය නොහැකිය. ලෝක කාලගුණ විද්යා සංවිධානය සැප්තැම්බර් 3 වැනිදා නිකුත් කළ නවතම යාවත්කාලීනය අනුව එල් නිනෝ තත්ත්වය තවදුරටත් ශක්තිමත් වීමට අපේක්ෂා කෙරෙන අතර, 2026 සැප්තැම්බර්–නොවැම්බර් කාලයේ Nino 3.4 දර්ශකයට අනුව මුහුදු මතුපිට උෂ්ණත්ව විෂමතාව සෙල්සියස් අංශක 3.6ක් පමණ දක්වා ළඟා විය හැකි බව බහු-ආකෘති අනාවැකි පෙන්වා දෙයි. එහි උපරිම තීව්රතාව නොවැම්බර්–දෙසැම්බර් කාලයේදී ළඟා විය හැකි බව ද එම සංවිධානය පවසයි.
එමෙන්ම එල් නිනෝ තත්ත්වය 2027 පෙබරවාරි දක්වා පැවතීමට ආසන්න වශයෙන් සියයට 100ක සම්භාවිතාවක් පවතින බව ලෝක කාලගුණ විද්යා සංවිධානය සඳහන් කරයි. ඉතා ප්රබල එල් නිනෝ තත්ත්වයකදී ලෝකයේ විවිධ ප්රදේශවල වර්ෂා රටා වෙනස් වීමත්, අධික උෂ්ණත්වය, නියඟය සහ ඇතැම් ප්රදේශවල අධික වර්ෂාව වැනි අන්ත කාලගුණ තත්ත්ව ඇති වීමේ අවදානමත් ඉහළ යා හැකිය.
ශ්රී ලංකාවේ වර්තමාන ජල තත්ත්වය දෙස බැලීමේදී ද මේ තත්ත්වය තේරුම් ගැනීමට හැකිය. සැප්තැම්බර් 13 වන විට වාරිමාර්ග දෙපාර්තමේන්තුව නිරීක්ෂණය කරන ප්රධාන ජලාශ 74හි සමස්ත ජල ගබඩා ප්රමාණය ඒවායේ මුළු ධාරිතාවෙන් සියයට 33.6ක් පමණක් විය. අම්පාරේ එය සියයට 21.5ක්, මඩකලපුවේ සියයට 24.6ක් සහ ත්රිකුණාමලයේ සියයට 25.8ක් වැනි පහළ අගයන් දක්වා තිබිණි.
මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ එක් වැසි සිදුවීමක් හෝ දින කිහිපයක වර්ෂාවක් රටේ සමස්ත ජල හිඟය වහාම අවසන් කරන්නේ නැති බවයි. ජලාශයකට වර්ෂාවක් ලැබීම සහ එම ජලය දිගුකාලීනව පානීය ජලය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ පරිසර පද්ධති සඳහා ප්රමාණවත් වීම යනු වෙනස් කාරණා දෙකකි.
තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ වර්ෂාපතනයේ ප්රමාණය පමණක් නොව එය ලැබෙන ස්ථානය, කාලය සහ තීව්රතාවයයි. පැය කිහිපයකදී මිලිමීටර් 100ක වැසි ලැබීමෙන් ක්ෂණික ගංවතුරක් ඇති විය හැකි නමුත්, එම ජලයෙන් විශාල කොටසක් වේගයෙන් ගංගා ඔස්සේ මුහුදට ගලා යා හැකිය. එය රට පුරා පැතිරුණු දිගුකාලීන ජල හිඟයක් විසඳන සමාන ක්රමයක් නොවේ.
අනෙක් අතට, දීර්ඝ වියළි කාලයකදී අධික උෂ්ණත්වය හේතුවෙන් ජලාශවලින් වාෂ්පීකරණය වැඩි වීම ද ජල සම්පතට බලපායි. මෑතකදී වාරිමාර්ග බලධාරීන් ද උණුසුම් කාලගුණය හේතුවෙන් ජලාශවල වාෂ්පීකරණ පාඩු ඉහළ ගොස් ඇති බැවින් ජලය අරපිරිමැස්මෙන් භාවිත කරන ලෙස ජනතාවගෙන් ඉල්ලා තිබිණි.
එබැවින් “වැස්සක් වැටුණා, එනිසා නියඟය පිළිබඳ අනාවැකි බොරු” යන සරල නිගමනය කෙසේවත් විද්යාත්මක නොවේ. එසේම “එල් නිනෝ ඇති නිසා දැන් වැසි ඇති විය නොහැකිය” යන අදහස ද එතරම්ම වැරදිය. එල් නිනෝ යනු ශ්රී ලංකාවේ සෑම දිනකම එකම ආකාරයේ කාලගුණයක් ඇති කරන ස්විචයක් නොවේ. එය විශාල පරිමාණයේ වායුගෝලීය හා සාගර ක්රියාවලීන් වෙනස් කරමින් සාමාන්ය වර්ෂා රටා සහ උෂ්ණත්ව රටා වෙනස් වීමට ඇති සම්භාවිතාවට බලපාන සංසිද්ධියකි.
ශ්රී ලංකා කාලගුණ විද්යා දෙපාර්තමේන්තුව ද එල් නිනෝ පිළිබඳ සිය තොරතුරු මගින් පෙන්වා දී ඇත්තේ එල් නිනෝ වර්ෂවලදී ශ්රී ලංකාවේ මාසික වර්ෂාපතනය දිගුකාලීන සාමාන්යයෙන් වෙනස් විය හැකි බවයි. එබැවින් දේශගුණික අනාවැකියක් යනු “මෙදින මෙතැනට වැසි වැටේ” යන දිනපතා කාලගුණ අනාවැකියකට සමාන දෙයක් නොවේ. මෙය අප ඉතා හොඳින් වටහා ගත යුතුය.
එනිසා අප දැන් කළ යුත්තේ ඒ නිසා වැසි ගැන සතුටු නොවීම නොවේ. වැස්ස ලැබීම ජල සම්පතට අත්යවශ්ය ආශීර්වාදයකි. එහෙත් එම වැස්ස නිසා ඉදිරියේ ඇති විය හැකි නියඟ අවදානම සම්පූර්ණයෙන් අමතක කිරීම ද නොකළ යුතුය. විශේෂයෙන් මේ දිනවල පවතින වර්ෂාව ක්ෂණික කාලගුණ තත්ත්වයකි. එල් නිනෝ හා අනෙකුත් සාගර-වායුගෝලීය ක්රියාවලීන් මත ඉදිරි මාස කිහිපයේ ඇති විය හැකි උණුසුම් හා වියළි තත්ත්වය දිගුකාලීන දේශගුණික අවදානමකි. මේ දෙක එකිනෙකට අවලංගු කරන්නේ නැත. එබැවින් මේ දිනවල වැසි වැටෙන විට “නියඟය පිළිබඳ අනාවැකි බොරු” කියා සිනාසීම වෙනුවට කළ යුත්තේ වැසි ජලය හැකිතාක් රඳවා ගැනීම, ජලාශ කළමනාකරණය විධිමත් කිරීම, පානීය ජලයට ප්රමුඛත්වය දීම සහ ඉදිරි කාලයේ වියළි තත්ත්වයක් ඇති වුවහොත් ඊට සූදානම් වීමයි.
අද වැසි වැටීමත්, හෙට නියඟයක් ඇති වීමත් එකිනෙකට විරුද්ධ අනාවැකි දෙකක් නොවේ. කාලගුණය දිනෙන් දින වෙනස් වුවත් දේශගුණික ප්රවණතා ගොඩනැගෙන්නේ දිගු කාල පරාසයක් තුළය. එබැවින් වැස්සට සතුටු වෙමු; එහෙත් නියඟයේ අවදානම අමතක නොකරමු.