මිනිස් විඥානය සහ මරණය අතර පවතින සබැඳියාව පිළිබඳව ඉතිහාසය පුරාම විවිධ මතිමතාන්තර පැවතී ඇත. මෙයින් ‘මරණාසන්න අත්දැකීම්’ (Near-Death Experiences – NDE) සහ ‘සිරුරෙන් බැහැර අත්දැකීම්’ (Out-of-Body Experiences – OBE) යනු සමකාලීන සමාජය තුළ ද දැඩි කුතුහලයක් සහ කතාබහක් ඇති කරන ජනප්රිය මාතෘකාවන්ය. ජීවිතයත් මරණයත් අතර සටනක යෙදී පසුව සුවය ලැබූ පුද්ගලයන් ප්රකාශ කරන අද්භූත අත්දැකීම්, මනුෂ්යයාගේ පැවැත්ම පිළිබඳ අධ්යාත්මික මෙන්ම විද්යාත්මක ප්රවේශයන් රැසකට මඟ පාදා ඇත.
මෙවැනි අත්දැකීම්වලට මුහුණ දෙන පුද්ගලයන් පොදුවේ ප්රකාශ කරන ලක්ෂණ කිහිපයක් පවතී. එහිදී තමන්ගේ ‘ආත්මය’ සිරුරින් නික්මගොස් ඉහළ අවකාශයේ සිට තමන්ගේම ශරීරය දෙස බලා සිටීම, අඳුරු උමගක් (Tunnel) ඔස්සේ ආත්මය පාවී යාම සහ කෙළවරක ඇති දීප්තිමත් ආලෝකයක් වෙත ඇදී යාම මෙන්ම සුරදූතයෙකු හෝ මියගිය සමීප ඥාතියෙකු තමන් කැඳවාගෙන යාමට පැමිණීම වැනි දෑ ප්රධාන වේ
මෙවැනි අත්දැකීම්වලට මුහුණ දෙන පුද්ගලයන් පොදුවේ ප්රකාශ කරන ලක්ෂණ කිහිපයක් පවතී. එහිදී තමන්ගේ ‘ආත්මය’ සිරුරින් නික්මගොස් ඉහළ අවකාශයේ සිට තමන්ගේම ශරීරය දෙස බලා සිටීම, අඳුරු උමගක් (Tunnel) ඔස්සේ ආත්මය පාවී යාම සහ කෙළවරක ඇති දීප්තිමත් ආලෝකයක් වෙත ඇදී යාම මෙන්ම සුරදූතයෙකු හෝ මියගිය සමීප ඥාතියෙකු තමන් කැඳවාගෙන යාමට පැමිණීම වැනි දෑ ප්රධාන වේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම අත්දැකීම්වල ඇති වැදගත්ම ලක්ෂණය නම් ඒවා ඒ ඒ සමාජවල ආගමික විශ්වාසයන්ට, ජනප්රවාදයන්ට සහ සංස්කෘතික පසුබිමට සාපේක්ෂ වීමයි. ආගමික නැඹුරුවක් ඇති අය මෙම අත්දැකීම නිරායාසයෙන්ම තමන් අදහන ආගමික විශ්වාසයන් සමඟ සමපාත කරගනියි. උදාහරණයක් ලෙස, බටහිර වැසියෙකු ජේසුස් වහන්සේ හෝ දේවදූතයන් දකින විට, පෙරදිග වැසියෙකු යම රජු, දූතයන් හෝ තමන් අදහන ආගමික නායකයන් දැකීමට ඇති ඉඩකඩ වැඩිය. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ මෙම දර්ශන, පුද්ගලයාගේ මනස තුළ දැනටමත් තැන්පත් වී ඇති සංස්කෘතික මතකයන්ගේ ප්රතිඵලයක් මිස වෛෂයික සත්යයක් නොවන බවයි.
මෙවැනි සංසිද්ධීන් ‘මරණාසන්න අත්දැකීම්’ ලෙස නම් කිරීමට ප්රධානතම හේතුව වන්නේ, බරපතල ශල්යකර්මයකදී, දරුණු අනතුරකදී හෝ ප්රතිකාර ලබන අතරතුර මුහුණ දීමට සිදුවන ‘මනෝ භ්රාන්ති’ (Hallucinations) තත්ත්වයන්ය. විශේෂයෙන්ම අතීතයේදී මෙන්ම වර්තමානයේදී ද බහුලව භාවිත වන ‘කෙටමින්’ (Ketamine) වැනි නිර්වින්දක සහ වේදනා නාශක ඖෂධ ලබා ගන්නා රෝගීන්ට, වකුගඩු ආබාධ සඳහා ලබාදෙන ඖෂධ මෙන්ම විවිධ රසායනික ද්රව්යයන් නිසා මෙවැනි මනෝභ්රාන්ති තත්ත්වයන්ට මුහුණ දීමට සිදුවේ. මෙම ඖෂධවල අඩංගු රසායනික ද්රව්ය මඟින් මොළයට හෝ ස්නායු පද්ධතියට ව්යාජ සංඥා (False Signals) නිකුත් කරනු ලබන අතර, මෙය ඉතා කෙටි කාලීන තත්ත්වයක් බැවින් පුද්ගලයාගේ දිගුකාලීන මානසික නීරෝගීභාවයට ඉන් හානියක් සිදු නොවේ. ඖෂධවලට අමතරව දරුණු මාරක අනතුරුවලට ලක්වූවන් පමණක් නොව, යුද්ධයේදී තුවාල ලැබූ සෙබළුන් වැනි මාරක නොවන අනතුරුවලට මුහුණ දුන් අය ද මෙවැනි දේ වාර්තා කර ඇත. මීට හේතුව වන්නේ මොළයට සිදුවන අනතුරු (Brain Trauma) හෝ මොළයට සැපයෙන ඔක්සිජන් ප්රමාණය හදිසියේ අඩු වීම (Anoxia/Hypoxia) නිසා ස්නායු පද්ධතිය තුළ අක්රමවත් සහ ව්යාජ සන්නිවේදනයක් හටගැනීමයි.
නූතන විද්යාඥයන් විසින් කරන ලද ස්නායු විද්යාත්මක පර්යේෂණ (Neuroscientific Evidence) මඟින් ද තහවුරු කර ඇත්තේ මරණාසන්න අත්දැකීම් යනු මොළයේ සහ ස්නායු පද්ධතියේ ක්රියාකාරිත්වය අවුල් වීම නිසා ඇතිවන ව්යාජ සංජානනයක් (False Perception) බවයි. කෘත්රිමව NDE ඇති කිරීමේ පර්යේෂණවලදී විද්යාඥයන් විසින් මිනිස් මොළයේ කන්පෙති ඛණ්ඩිකාව (Temporal Lobe) සහ मස්තිෂ්ක බාහිකයේ ඇතැම් ස්ථානවලට බාහිරින් සූක්ෂ්ම විද්යුත් කම්පන (Electrical Stimulation) ලබා දෙන ලදී. එහිදී, කිසිදු මරණාසන්න අනතුරකට ලක් නොවූ නීරෝගී පුද්ගලයන්ට ද ‘සිරුරෙන් බැහැර වීම’ (OBE) සහ උමගක් තුළින් පාවී යාම වැනි මරණාසන්න අත්දැකීම් කෘත්රිමව ලබා දීමට විද්යාඥයෝ සමත් වූහ. මෙමඟින් ඔප්පු වන්නේ ශරීරයෙන් ආත්මය වෙන් වීමක් සිදු නොවන බවත්, එය හුදෙක් මොළයේ ජෛව-විද්යුත් පරිපථයේ සිදුවන උත්තේජනයක් පමණක් බවත්ය.
මනෝවිද්යාත්මකව විග්රහ කරන්නේ නම්, මිනිසාට බාහිර පරිසරයෙන් ලැබෙන පණිවිඩ (ඇසීම, පෙනීම, දැනීම) මොළය සහ ස්නායු පද්ධතිය මඟින් විශ්ලේෂණය කර වටහා දෙයි. එම පණිවිඩ පහසුවෙන් තේරුම් ගැනීමට මොළය විසින් අපගේ අතීත අත්දැකීම් සහ මතකයන් භාවිත කරනු ලබයි. මොළය සහ ස්නායු පද්ධතිය යනු ඉතා සංකීර්ණ ජෛව-විද්යුත් පරිපථයකි (Bio-electrical Circuit). අනතුරක්, ඖෂධයක් හෝ විද්යුත් කම්පනයක් වැනි නුහුරු බාහිර බලපෑමක් නිසා මෙම පරිපථයට බාධා පැමිණි විට, මොළය විසින් ව්යාජ දර්ශන මවා පෙන්වයි. එවිට මිනිසා කරන්නේ එම ව්යාජ අත්දැකීම් තමන්ගේ මතකයේ තැන්පත් වී ඇති ‘ගුප්ත’ හෝ ‘ආධ්යාත්මික’ විශ්වාසයන් සමඟ ඈඳීම සහ සංස්කෘතික අවකාශයේ පවතින ප්රබන්ධ සමඟ ගලපා එය තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කිරීමයි. මන්ද, විද්යාත්මක සත්යයට වඩා තමන් කැමති සහ තමන්ට වටහා ගැනීමට පහසු ආගමික හෝ ගුප්ත පැහැදිලි කිරීම් වැළඳ ගැනීමට මිනිසා ප්රිය කරයි. අවාසනාවකට මෙන්, මෙවැනි සංසිද්ධීන් දෙස විද්යාත්මක හෝ මනෝවිද්යාත්මක ඇසකින් බැලීමට තරම් දියුණු සමාජ මනෝභාවයක් (Social Mindset) අපේ සමාජය තුළ තවමත් ගොඩනැඟී නොමැත.
ඉහත සඳහන් කළ කරුණු විශ්ලේෂණය කිරීමේදී පැහැදිලි වන්නේ ‘මරණාසන්න අත්දැකීම්’ යනු ශරීරයෙන් බැහැරව යන අද්භූත ආත්මයක සැබෑ ගමනක් නොවන බවයි. එය හුදෙක් මොළය සහ ස්නායු පද්ධතිය බිඳ වැටෙන මොහොතක හෝ ඖෂධීය බලපෑමක් හමුවේ ඇති වන ‘මනෝ භ්රාන්තියක්’ (Hallucination) හෙවත් රසායනික හා විද්යුත් ක්රියාවලියක ප්රතිඵලයක් වන මායාවක් පමණි.
අවසාන වශයෙන්, ඉහත සඳහන් කළ කරුණු විශ්ලේෂණය කිරීමේදී පැහැදිලි වන්නේ ‘මරණාසන්න අත්දැකීම්’ යනු ශරීරයෙන් බැහැරව යන අද්භූත ආත්මයක සැබෑ ගමනක් නොවන බවයි. එය හුදෙක් මොළය සහ ස්නායු පද්ධතිය බිඳ වැටෙන මොහොතක හෝ ඖෂධීය බලපෑමක් හමුවේ ඇති වන ‘මනෝ භ්රාන්තියක්’ (Hallucination) හෙවත් රසායනික හා විද්යුත් ක්රියාවලියක ප්රතිඵලයක් වන මායාවක් පමණි.
තාරක වරාපිටිය