ඉන්දියාවේ බෙන්ගලූරු නගරයේ කේ. ආර්. පුරම් ප්‍රදේශයෙන් 2026 ජුනි මාසයේදී වාර්තා වූ ත්‍රිත්ව ඝාතනය, නූතන තාක්ෂණයේ අඳුරු පැතිකඩ පිළිබඳ බරපතළ සංවාදයක් ඇති කළ සිදුවීමකි. එහි විශේෂත්වය වූයේ අපරාධයක් සැලසුම් කිරීම සඳහා කෘත්‍රිම බුද්ධි පද්ධතියක් දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ භාවිත කළ බවට පොලිසිය අනාවරණය කිරීමයි. කෙනත් නමැති 25 හැවිරිදි තරුණයා සහ ඔහුගේ සහකාරිය වන ශ්වේතා සෝමසුන්දර් සම්බන්ධයෙන් සිදුකළ විමර්ශනවලදී, ශ්වේතාගේ මව, පියා සහ බාල සොහොයුරිය ඝාතනය කිරීමේ සැලසුමට Google Gemini නමැති කෘත්‍රිම බුද්ධි මෙවලම භාවිත කර තිබූ බවට පොලිසිය චෝදනා කළේය. මෙම ඝාතනවලට සම්බන්ධ බවට සැකපිට දෙදෙනා අත්අඩංගුවට ගත් අතර, විමර්ශකයන් Google සමාගමෙන් අදාළ AI සංවාද වාර්තා ලබාගැනීමටද කටයුතු කර තිබිණි.
මෙම සිදුවීම වැදගත් වන්නේ අපරාධයක් සඳහා AI භාවිත කිරීමේ හැකියාව පමණක් නිසා නොවේ. තාක්ෂණය සමඟ මිනිසා ගොඩනඟන සම්බන්ධතාව, පෞද්ගලිකත්වය පිළිබඳ අපගේ විශ්වාස සහ ඩිජිටල් සාක්ෂි මගින් අපරාධ විමර්ශනවලට ලැබෙන නව ශක්තිය පිළිබඳවද එය ප්‍රශ්න මතු කරයි. අතීතයේ අපරාධකරුවෙකුගේ සැලසුම අනාවරණය කරගැනීමට ලිපි, දුරකථන ඇමතුම්, ඇසින් දුටු සාක්ෂි සහ භෞතික සාක්ෂි ප්‍රධාන වූයේ නම්, අද වන විට අන්තර්ජාල සෙවුම්, පණිවිඩ, පරිගණක ගොනු සහ AI සමඟ සිදුකළ සංවාද පවා විමර්ශනයක වැදගත් කොටස් බවට පත්ව තිබේ.
මාධ්‍ය වාර්තා අනුව, සැකකරු මාස හයකට ආසන්න කාලයක් Gemini සමඟ විවිධ ප්‍රශ්න සාකච්ඡා කර තිබූ බව පොලිස් විමර්ශකයෝ ප්‍රකාශ කළහ. ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා සිදුකිරීම, ඒවාට යොදාගත හැකි දේවල්, ලේ පැල්ලම් ඉවත් කිරීම සහ මෘත ශරීර සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීම වැනි කරුණු පිළිබඳ තොරතුරු විමසා තිබූ බවටද වාර්තා පළ විය. එසේම, ව්‍යාපාරික කටයුත්තක් සඳහා සකස් කර තිබූ යකඩ උදුනක් මෘත ශරීර විනාශ කිරීම සඳහා භාවිත කළ හැකිද යන්න පිළිබඳවද ඔහු සොයා බලා තිබූ බව විමර්ශන ආරංචි මාර්ග උපුටා දක්වමින් මාධ්‍ය වාර්තා කළේය.
මෙහිදී විශේෂයෙන් අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණ වන්නේ AI පද්ධතිවල ආරක්ෂක සීමා මඟහැරීමට උත්සාහ කිරීමයි. මිනිසෙකුට හානි කරන ආකාරය පිළිබඳ ඍජු ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට නවීන AI පද්ධතියක් එයට පිළිතුරු දීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට හෝ ආරක්ෂිත තොරතුරු පමණක් ලබාදීමට සැලසුම් කර තිබිය හැකිය. එහෙත්, එවැනි පද්ධතිවලින් තොරතුරු ලබාගැනීමට උත්සාහ කරන පුද්ගලයෙකුට ප්‍රශ්න වෙනස් ආකාරයකින් ඉදිරිපත් කළ හැකිය. නිදසුනක් ලෙස, ප්‍රබන්ධ කතාවක් ලිවීම, පර්යේෂණයක් කිරීම හෝ උපකල්පිත සිදුවීමක් විශ්ලේෂණය කිරීම වැනි පසුබිමක් ඉදිරිපත් කරමින් හානිකර තොරතුරු ලබාගැනීමට උත්සාහ කළ හැකිය.
මෙය AI ආරක්ෂණ ක්ෂේත්‍රයේදී prompt manipulation හෙවත් පද්ධතියේ ආරක්ෂක සීමා මඟහැරීමට උත්සාහ කිරීමේ ගැටලුවට සම්බන්ධය. එහෙත් මෙහිදී AI පද්ධතියකට මිනිසෙකුගේ අරමුණු නිශ්චිතව හඳුනාගැනීමට නොහැකි බව පමණක් කියා එම ගැටලුව අවසන් කළ නොහැකිය. වර්තමාන පද්ධතිවලට සැක සහිත රටා හඳුනාගැනීමට සහ හානිකර ඉල්ලීම් සීමා කිරීමට හැකියාව තිබුණද, ඒවා පරිපූර්ණ නොවේ. තනි ප්‍රශ්නයක් අහිංසක ලෙස පෙනුණත්, ප්‍රශ්න රැසක එකතුවක් තුළ සැඟවුණු අවදානම හඳුනාගැනීම තවමත් තාක්ෂණික අභියෝගයකි.
මෙම අපරාධ විමර්ශනයෙන් මතු වන වැදගත්ම පාඩමක් වන්නේ ඩිජිටල් පියසටහන්වල (Digital Footprints) වටිනාකමයි. පුද්ගලයෙකු අන්තර්ජාලය භාවිත කරන විට, ඔහුගේ ක්‍රියාකාරකම්වලට අදාළ යම් යම් තොරතුරු උපාංගයේ හෝ සේවා සපයන්නාගේ පද්ධතිවල ඉතිරි විය හැකිය. බ්‍රවුසර ඉතිහාසය, ගිණුම් ක්‍රියාකාරකම්, ගොනු, පණිවිඩ, ප්‍රවේශ වේලාවන් සහ සේවාදායකයන්ගේ සටහන් ඒ අතරට අයත් වේ. ඒවායේ ස්වභාවය, ගබඩා වන කාලය සහ ලබාගත හැකි ප්‍රමාණය සේවාවෙන් සේවාවට වෙනස් වේ.
මෙම නඩුවේදී සැකකරුගේ පරිගණකය පරීක්ෂා කිරීමෙන් AI භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු හමුවූ බවත්, අදාළ සංවාදවල සම්පූර්ණ වාර්තා ලබාගැනීමට පොලිසිය Google සමාගම වෙත යොමු වූ බවත් මාධ්‍ය වාර්තා කළේය. එයින් පැහැදිලි වන්නේ අපරාධයක් සැලසුම් කළ ආකාරය හඳුනාගැනීමට භෞතික සාක්ෂිවලට අමතරව ඩිජිටල් සාක්ෂිද උපකාරී විය හැකි බවයි.
කෙසේ වෙතත්, ඩිජිටල් පියසටහනක් හමුවීම සහ එය අපරාධයකට ඍජුවම සම්බන්ධ බව තහවුරු කිරීම යනු එකම දෙයක් නොවේ. යම් පුද්ගලයෙකු ප්‍රචණ්ඩත්වය පිළිබඳ තොරතුරු සෙවූ පමණින් ඔහු අපරාධයක් සිදු කළ බව නිගමනය කළ නොහැකිය. එම තොරතුරු භාවිත කළේ කවුද, ඒවා සකස් වූයේ කෙසේද, අදාළ ගිණුමට වෙනත් අයෙකුට ප්‍රවේශය තිබුණේද සහ අනෙකුත් සාක්ෂි සමඟ ඒවා ගැළපෙන්නේද යන්න විමර්ශනය කළ යුතුය. එබැවින් ඩිජිටල් සාක්ෂි යනු තීරණාත්මක විය හැකි සාක්ෂි වර්ගයක් මිස තනිවම සියල්ල තීරණය කරන සාක්ෂියක් නොවේ.
බොහෝ අන්තර්ජාල පරිශීලකයන් තුළ පවතින වැරදි අවබෝධයක් වන්නේ පණිවිඩයක් හෝ සංවාදයක් මකා දැමූ විට එය සියලුම පද්ධතිවලින් වහාම අතුරුදන් වන බවයි. සැබෑ තත්ත්වය ඊට වඩා සංකීර්ණය. පරිශීලකයාගේ තිරයෙන් දත්ත ඉවත් කිරීම, ගිණුමේ ක්‍රියාකාරකම්වලින් එය මකා දැමීම සහ සේවා සපයන්නාගේ සියලු පද්ධතිවලින් එය සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කිරීම වෙනස් ක්‍රියාවලි විය හැකිය.
Google හි නිල Gemini රහස්‍යතා තොරතුරු අනුව, Gemini Apps Activity සඳහා සාමාන්‍ය ස්වයංක්‍රීය මකාදැමීමේ සැකසුම මාස 18කි. පරිශීලකයාට එය මාස 3ක් හෝ 36ක් ලෙස වෙනස් කිරීමට හෝ ස්වයංක්‍රීය මකාදැමීම අක්‍රිය කිරීමට හැකිය. ක්‍රියාකාරකම් සැකසුම අක්‍රිය කර තිබුණද, ඇතැම් අනාගත සංවාද පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම, ප්‍රතිචාර සැකසීම සහ ආරක්ෂාව සඳහා පැය 72ක් දක්වා තබාගන්නා බව Google සඳහන් කරයි. මානව සමාලෝචනයට ලක් වූ ඇතැම් සංවාදවලට අදාළ දත්ත වසර තුනක් දක්වා රඳවාගත හැකි බවද එම සමාගම පවසයි.
එම නිසා සියලුම සංවාද දින 30කින් මැකෙන බව හෝ සෑම උපස්ථ (Backup) පද්ධතියකින්ම දත්ත ඉවත් වීමට දින 60 සිට 180 දක්වා නිශ්චිත කාලයක් ගතවන බව පොදුවේ ප්‍රකාශ කිරීම නිවැරදි නොවේ. දත්ත රඳවාගැනීමේ කාලය අදාළ සේවාව, පරිශීලකයාගේ සැකසුම්, දත්ත වර්ගය සහ අදාළ නීතිමය අවශ්‍යතා මත වෙනස් විය හැකිය. Google හි නිල ප්‍රතිපත්තිය අනුව, නීතිමය හෝ නියාමන අවශ්‍යතා මත ඇතැම් දත්ත වැඩි කාලයක් රඳවාගැනීමටද සිදුවිය හැකිය.
තාක්ෂණික සමාගම් පරිශීලකයන්ගේ පෞද්ගලිකත්වය ආරක්ෂා කළ යුතුය. ඒ අතරම, බරපතළ අපරාධයක් සම්බන්ධයෙන් විශ්වසනීය සාක්ෂි ලබාගැනීම සඳහා නීතියටද අවස්ථාව තිබිය යුතුය. මෙම අවශ්‍යතා දෙක අතර සමතුලිතතාව පවත්වා ගැනීම නූතන ඩිජිටල් සමාජයේ ප්‍රධාන අභියෝගයකි.
එහෙත් පොලිසිය යම් තොරතුරක් ඉල්ලා සිටි පමණින් තාක්ෂණික සමාගමක් සියලුම පෞද්ගලික දත්ත ලබාදිය යුතු බව අදහස් නොවේ. ඉල්ලීමේ නීත්‍යානුකූලභාවය, අදාළ අධිකරණ ක්‍රියාවලිය සහ අදාළ රටේ නීති අනුව තොරතුරු ලබාදීමේ ක්‍රමවේදය වෙනස් විය හැකිය. ඇතැම් අවස්ථාවල අධිකරණ නියෝගයක් හෝ වෙනත් නීත්‍යානුකූල ඉල්ලීමක් අවශ්‍ය වේ. එබැවින් බෙන්ගලූරු සිදුවීම අපට මතක් කරන්නේ රහස්‍යභාවය අහෝසි කළ යුතු බව නොව, රහස්‍යභාවය හා යුක්තිය අතර නීත්‍යානුකූල සමතුලිතතාවක් අවශ්‍ය බවයි.
AI තාක්ෂණය ඉදිරියේදී අපරාධ විමර්ශනවලට තවත් විවිධ ආකාරයෙන් සම්බන්ධ වනු ඇත. ඩිජිටල් සාක්ෂි අතර සම්බන්ධතා හඳුනාගැනීම, විශාල දත්ත ප්‍රමාණ විශ්ලේෂණය කිරීම සහ සිදුවීම්වල කාලරාමු සකස් කිරීම සඳහා AI උපකාරී විය හැකිය. එහෙත් එම තාක්ෂණයම අපරාධ සැලසුම් කිරීමට, වංචා කිරීමට සහ වෙනත් අය රැවටීමටද යොදාගත හැකිය. මෙය තාක්ෂණයේ පරස්පර ස්වභාවයයි.
එබැවින් AI නිර්මාණකරුවන්ට වගකීමක් තිබේ. හානිකර ඉල්ලීම් හඳුනාගැනීම, වක්‍ර ප්‍රශ්නවල සන්දර්භය විශ්ලේෂණය කිරීම සහ අවදානම් අවස්ථාවලදී ආරක්ෂිත ප්‍රතිචාර ලබාදීම සඳහා පද්ධති අඛණ්ඩව වැඩිදියුණු කළ යුතුය. ඒ සමඟම නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතනවලට ඩිජිටල් සාක්ෂි නිවැරදිව රැස්කිරීම, ඒවායේ සත්‍යතාව පරීක්ෂා කිරීම සහ අධිකරණය ඉදිරියේ පිළිගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා විශේෂඥ දැනුම අවශ්‍ය වේ.
සාමාන්‍ය පරිශීලකයාටද මෙහිදී වගකීමක් ඇත. තමන් භාවිත කරන AI පද්ධතියේ රහස්‍යතා සැකසුම් දැනගැනීම, සංවේදී තොරතුරු අනවශ්‍ය ලෙස බෙදා නොගැනීම, ගිණුම් ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සහ ඩිජිටල් තොරතුරු භාවිතයේ නීතිමය හා සදාචාරාත්මක සීමා අවබෝධ කරගැනීම ඒ අතරට අයත් වේ.
අවසානයේ බෙන්ගලූරු ත්‍රිත්ව ඝාතන විමර්ශනය අප ඉදිරියේ තබන්නේ ප්‍රබල ප්‍රශ්නයකි. කෘත්‍රිම බුද්ධිය යනු දැනුම ලබාගැනීමට, නිර්මාණශීලීත්වය වර්ධනය කිරීමට සහ මිනිස් ජීවිත පහසු කිරීමට ඇති මෙවලමකි. එහෙත් එහි භාවිතය තීරණය වන්නේ මිනිසාගේ අරමුණ සහ ක්‍රියාකලාපය අනුවය. එබැවින් තාක්ෂණය පමණක් ආරක්ෂිත කිරීම ප්‍රමාණවත් නොවේ. එය භාවිත කරන මිනිසාගේ වගකීම, සමාජයේ සදාචාරාත්මක අවබෝධය සහ නීතියේ සාධාරණ ක්‍රියාත්මක වීමද එකසේ වැදගත්ය.
ඩිජිටල් ලෝකය තුළ සෑම ක්‍රියාවක්ම අනිවාර්යයෙන්ම සටහන් වන බව හෝ කිසිදු අපරාධකරුවෙකුට එහි සැඟවිය නොහැකි බව කීම අතිශයෝක්තියකි. නමුත් තාක්ෂණය භාවිතයෙන් ඉතිරි වන දත්ත, නිසි විමර්ශනයක් හා නීත්‍යානුකූල සාක්ෂි විශ්ලේෂණයක් සමඟ එක් වූ විට, සත්‍යය සොයාගැනීමේ ප්‍රබල මාර්ගයක් බවට පත්විය හැකිය. AI යුගයේ සැබෑ පාඩම එයයි: තාක්ෂණය බලවත්ය; එහෙත් එහි බලය යුක්තිගරුක වන්නේ වගකීමෙන්, විචාරශීලීව සහ නීතියට ගරු කරමින් භාවිත කළ විට පමණි.
නිරංජන් චාමින්ද කරුණාතිලක