ශ්රී ලංකාව මේ වන විට සිය තාක්ෂණික ගමනේ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක පසුවෙයි. පසුගිය දශක දෙකක කාලය තුළ රට තුළ ඩිජිටල් සන්නිවේදනය, අන්තර්ජාල සබඳතා, ජංගම දුරකථන තාක්ෂණය, අන්තර්ජාල බැංකු කටයුතු, සමාජ මාධ්ය ජාල සහ කෘත්රිම බුද්ධිය ආශ්රිත මෙවලම් ඉතා වේගයෙන් ව්යාප්ත විය. නගරයේ සිට දුර බැහැර ගම්මාන දක්වාම ස්මාර්ට් දුරකථන සහ අන්තර්ජාල පහසුකම් එදිනෙදා ජීවිතයේ අත්යවශ්ය කොටසක් බවට පත්ව ඇත. විශේෂයෙන්ම තරුණ පරපුර සමාජ මාධ්ය ජාලයන්හි ඉතා ක්රියාකාරීව සිටිති. එමෙන්ම, මෘදුකාංග නිර්මාණය, රූපරාමු සැලසුම්කරණය, පරිගණක පද්ධති ආරක්ෂාව, ජාලකරණය, කෘත්රිම බුද්ධි යෙදුම් සහ ඩිජිටල් සන්නිවේදනය වැනි ක්ෂේත්රයන්හි ඉහළ තාක්ෂණික දැනුමක් ඇති පිරිසක්ද ශ්රී ලංකාව තුළ සිටිති.
මෙම ඩිජිටල් දැනුවත්භාවය වර්ධනය වෙමින් පැවතුණද, ශ්රී ලංකාව තුළ අන්තර්ජාලය හරහා සිදු කෙරෙන වංචා, රහස්ය තොරතුරු සොරකම් කිරීම්, මූල්ය වංචා, අන්තර්ජාල අපරාධ, ව්යාජ සමාජ මාධ්ය ගිණුම්, දත්ත කාන්දු වීම් සහ සැකකටයුතු ඩිජිටල් මුදල් ගනුදෙනු දිනෙන් දින ඉහළ යමින් පවතී. මහ බැංකුව, මහජන බැංකුව, ශ්රී ලන්කන් ගුවන් සේවය ආදියේ සිදුවී ඇති නොවිධිමත් මූල්ය සංසරණ කටයුතු , විවිධ ස්ථානවලදී අත්අඩංගුවට ගත් සයිබර් අපරාධකරුවන් පිළිබඳ පසුගිය කාලයේ අසන්නට ලැබුණු පුවත්වලින් මේ බව පැහැදිලි වෙයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම ඩිජිටල් දැනුවත්භාවය වර්ධනය වෙමින් පැවතුණද, ශ්රී ලංකාව තුළ අන්තර්ජාලය හරහා සිදු කෙරෙන වංචා, රහස්ය තොරතුරු සොරකම් කිරීම්, මූල්ය වංචා, අන්තර්ජාල අපරාධ, ව්යාජ සමාජ මාධ්ය ගිණුම්, දත්ත කාන්දු වීම් සහ සැකකටයුතු ඩිජිටල් මුදල් ගනුදෙනු දිනෙන් දින ඉහළ යමින් පවතී. මහ බැංකුව, මහජන බැංකුව, ශ්රී ලන්කන් ගුවන් සේවය ආදියේ සිදුවී ඇති නොවිධිමත් මූල්ය සංසරණ කටයුතු , විවිධ ස්ථානවලදී අත්අඩංගුවට ගත් සයිබර් අපරාධකරුවන් පිළිබඳ පසුගිය කාලයේ අසන්නට ලැබුණු පුවත්වලින් මේ බව පැහැදිලි වෙයි. මූල්ය ආයතන, රාජ්ය ආයතන, ව්යාපාර සහ සාමාන්ය ජනතාව මෙවැනි අන්තර්ජාල අපරාධ නිසා මුදල් මෙන්ම තමන්ගේ රහස්ය තොරතුරුද අහිමි කරගන්නා ආකාරය පිළිබඳ පුවත් නිරන්තරයෙන් අසන්නට ලැබේ. මෙම තත්ත්වය බරපතළ ප්රශ්නයක් මතු කරයි: ශ්රී ලංකාව තුළ මෙතරම් තාක්ෂණික දැනුමක් ඇති පිරිසක් සිටියදීත්, මෙවැනි සිදුවීම් නිතර නිතර සිදු වන්නේ ඇයි?
මෙයට ප්රධානතම හේතුවක් වන්නේ තාක්ෂණික විශේෂඥ දැනුම සහ ආයතනික තීරණ ගන්නා පිරිස් අතර ඇති නොගැලපීමයි. රටේ බොහෝ වැදගත් ක්ෂේත්රවල, විශේෂයෙන්ම ඇතැම් රාජ්ය ආයතන සහ පරිපාලන ව්යුහයන්හි ඉහළ තනතුරු දරන පුද්ගලයන්ට තොරතුරු තාක්ෂණය හෝ සයිබර් ආරක්ෂාව පිළිබඳ ප්රාමාණික දැනුමක් නොමැත. රට තුළ ඉහළ දක්ෂතා සහිත තාක්ෂණික නිලධාරීන් සිටියද, ආයතනවල ආරක්ෂාව, ඩිජිටල් ප්රතිපත්ති හෝ තාක්ෂණික පද්ධති පිළිබඳ තීරණ ගැනීමට ඔවුන්ට ඍජුවම මැදිහත් විය හැකි තනතුරු ලැබී නොමැත.
මෙම ගැටලුව පරිගණක තිබීම හෝ අන්තර්ජාල පහසුකම් තිබීම පිළිබඳ ප්රශ්නයක් පමණක් නොවේ. නූතන සයිබර් ආරක්ෂාව සඳහා අඛණ්ඩ දැනුවත්භාවයක්, තාක්ෂණික නිපුණතාවක් සහ අලුතින් මතුවන තර්ජන හඳුනාගැනීමේ හැකියාව අවශ්ය වේ. වර්තමානයේ අන්තර්ජාල අපරාධකරුවන් ඉතා සූක්ෂ්ම ය. ඔවුහු දැන් සරල වංචා ක්රම මත පමණක් යැපෙන්නේ නැත. ගොදුරු කරගන්නා පුද්ගලයන් රැවටීම සඳහා ඔවුහු කෘත්රිම බුද්ධිය, ව්යාජ වෙබ් අඩවි, ව්යාජ සමාජ මාධ්ය ගිණුම්, නොමඟ යවන විද්යුත් ලිපි (Emails), ව්යාජ මුදල් ගෙවීමේ ක්රම, ව්යාජ ලෙස සකසන ලද රූප සහ හඬ පට (Deepfakes), හානිකර මෘදුකාංග සහ මිනිසුන්ගේ සිත් රවටන විවිධ උපක්රම භාවිත කරති. මෙවැනි වටපිටාවක, ආයතනයක් තුළ ඇති වන සුළු තාක්ෂණික නොදැනුවත්කමකින් වුවද මහා පරිමාණ අනතුරක් සිදුවිය හැකිය.
ශ්රී ලංකාව තුළ තොරතුරු තාක්ෂණය පිළිබඳ ඉහළ දැනුමක් ඇති උපාධිධාරීන් සහ වෘත්තිකයන් දහස් ගණනක් සිටිති. විශ්වවිද්යාල මඟින් සෑම වසරකම දක්ෂ මෘදුකාංග ඉංජිනේරුවන්, දත්ත විශ්ලේෂකයන්, පරිගණක ජාල පරිපාලකයන් සහ සයිබර් ආරක්ෂාව පිළිබඳ උනන්දුවක් දක්වන තරුණ පිරිස් බිහි කරනු ලබයි. බොහෝ ශ්රී ලාංකික වෘත්තිකයෝ ජාත්යන්තර මට්ටමේ ඉහළ තාක්ෂණික තනතුරුවල සේවය කරති. ඇතැම්හු ලෝක ප්රකට මෘදුකාංග සමාගම්, සයිබර් ආරක්ෂණ ආයතන සහ කෘත්රිම බුද්ධි පර්යේෂණ සඳහාද දායක වෙති. එසේ වුවද, දේශීය ආයතන රැසක, විශේෂයෙන්ම පරිපාලන සහ කළමනාකරණ මට්ටම්වලදී, තාක්ෂණයට අදාළ තීරණ ගනු ලබන්නේ ඩිජිටල් අවදානම් පිළිබඳ සීමිත වැටහීමක් ඇති පුද්ගලයන් විසිනි.
මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, ආයතන විසින් සයිබර් තර්ජන සුළුවෙන් තකා කටයුතු කිරීම, නිසි ආරක්ෂක පියවර නොගැනීම, පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම් නොසලකා හැරීම හෝ අවශ්ය තාක්ෂණික යාවත්කාලීන කිරීම් ප්රමාද කිරීම සිදු විය හැකිය. එහිදී සේවකයන්ට නිසි සයිබර් ආරක්ෂණ පුහුණුවක් නොලැබී යා හැකිය. මුරපද (Passwords) පරිහරණය දුර්වල මට්ටමක පැවතිය හැකිය. වැදගත් පරිගණක පද්ධති නිසි ලෙස නිරීක්ෂණය නොවිය හැකිය. ඇතැම් අවස්ථාවලදී, මූලික ආරක්ෂක පියවරයන් පිළිබඳ සේවකයන් දැනුවත් නොවීම නිසාම, අනතුරුදායක විද්යුත් ලිපි (Emails) විවෘත කිරීමෙන් මුළු පද්ධතියම අනතුරේ වැටේ.
සයිබර් ආරක්ෂාව යනු තවදුරටත් තාක්ෂණික විෂයක් පමණක් නොවේ. එය දැන් ජාතික ආරක්ෂාව, ආර්ථික ස්ථාවරත්වය, මූල්ය පද්ධති, මහජන විශ්වාසය සහ ආයතනවල විශ්වසනීයත්වය සමඟ ඍජුවම සම්බන්ධ වී තිබේ. එකම එක සයිබර් ප්රහාරයකින් පුද්ගලික දත්ත ප්රසිද්ධ වීමට, සේවාවන් අඩාල වීමට, මහජන විශ්වාසය බිඳවැටීමට සහ රුපියල් කෝටි ගණනක පාඩුවක් සිදු වීමට ඉඩ ඇත. මෙවැනි සිදුවීම් දිගින් දිගටම සිදු වන විට, අප රට පිළිබඳ ජාත්යන්තර මට්ටමින් ඇති වන ප්රතිරූපයටද හානි පමුණුවයි.
තවත් බරපතළ කනස්සල්ලට කරුණක් වන්නේ, මිනිසුන් රැවටීමේ මානසික උපක්රම (Social Engineering) මඟින් සිදුකරන අන්තර්ජාල වංචා ඉහළ යාමයි. ශ්රී ලාංකිකයන් සමාජ මාධ්ය සමඟ වැඩි වැඩියෙන් සම්බන්ධ වුවද, බොහෝ පරිශීලකයන්ට මෙවැනි සූක්ෂ්ම උපක්රම පිළිබඳ ප්රමාණවත් අවබෝධයක් තවමත් නැත. ව්යාජ රැකියා අවස්ථා, ව්යාජ ආයෝජන ක්රම, ආදර සබඳතා හරහා සිදුකරන වංචා, ව්යාජ ඩිජිටල් මුදල් (Cryptocurrency) වංචා, වෙනත් අයෙකු ලෙස පෙනී සිටිමින් කරන වංචා සහ ව්යාජ අන්තර්ජාල වෙළඳපොළවල් මඟින් විවිධ වයස් කාණ්ඩවල පුද්ගලයන් තවමත් රැවටීමට ලක් වේ. අන්තර්ජාල අපරාධකරුවන්ට මිනිස් මනෝවිද්යාව පිළිබඳ මනා වැටහීමක් තිබේ. ඔවුහු තමන්ගේ තාක්ෂණික හැකියාවන්ට වඩා, මිනිසුන් තුළ ඇති වන බිය, කලබලය, තණ්හාව සහ හැඟීම්බර බව තම වාසියට භාවිත කරති.
බොහෝ අවස්ථාවලදී සැබෑ දුර්වලතාව පවතින්නේ තාක්ෂණයේ නොවේ, තීරණ ගන්නා මට්ටම්වල සිටින පිරිස් තුළ නිසි ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවක් සහ අවබෝධයක් සහිත නායකත්වයක් නොමැති වීමයි. ආයතන විසින් පරිගණක සහ මෘදුකාංග සඳහා විශාල මුදලක් ආයෝජනය කළද, ශක්තිමත් සයිබර් ආරක්ෂණ සංස්කෘතියක් ගොඩනැගීමට අපොහොසත් වේ. වැදගත් පද්ධති කළමනාකරණය කරන පුද්ගලයන් එහි ඇති අවදානම් පිළිබඳව සම්පූර්ණ අවබෝධයක් නොමැති නම්, තාක්ෂණයට පමණක් තනිවම ප්රශ්න විසඳිය නොහැක.
කෘත්රිම බුද්ධියේ (AI) පැමිණීමත් සමඟ මෙම අභියෝගය තවත් සංකීර්ණ වී තිබේ. කෘත්රිම බුද්ධි මෙවලම් මඟින් වැඩකටයුතුවල කාර්යක්ෂමතාව, සන්නිවේදනය, දත්ත විශ්ලේෂණය සහ ස්වයංක්රීය ක්රියාවලීන් බෙහෙවින් දියුණු කළ හැකිය. කෙසේ වෙතත්, මෙම තාක්ෂණයම අන්තර්ජාල අපරාධ සඳහාද අනිසි ලෙස භාවිත කළ හැකිය. කෘත්රිම බුද්ධිය මඟින් සකසන ව්යාජ කටහඬවල්, ව්යාජ වීඩියෝ දර්ශන, ස්වයංක්රීයව ලැබෙන වංචනික පණිවිඩ සහ මිනිසුන් රැවටීමේ සූක්ෂ්ම ක්රමවේද ලොව පුරා සීඝ්රයෙන් ව්යාප්ත වෙමින් පවතී. ඩිජිටල් පාලනය සහ සයිබර් ආරක්ෂණ විශේෂඥතාව ශක්තිමත් කිරීමට අපොහොසත් වන රටවලට මෙවැනි නූතන ලෝකයේ තර්ජනවලට සාර්ථකව මුහුණ දීම දුෂ්කරය.
එබැවින් ශ්රී ලංකාව මේ වන විට වැදගත් ජාතික වගකීමකට මුහුණ දී සිටී. රටක් වශයෙන් අප සාමාන්ය ජනතාව අතර තොරතුරු තාක්ෂණ අධ්යාපනය දිරිමත් කළ යුතු අතරම, සුදුසුකම් ලත් තාක්ෂණික වෘත්තිකයන් ඔවුන්ගේ දැනුම සැබවින්ම අවශ්ය වන තනතුරුවලට පත් කිරීමටද වගබලා ගත යුතුය. සයිබර් ආරක්ෂණ විශේෂඥයන්, ඩිජිටල් දත්ත විශ්ලේෂකයන්, පද්ධතිවල දුර්වලතා සොයා දෙන ආරක්ෂක උපදේශකයන් (Ethical Hackers), කෘත්රිම බුද්ධි විශේෂඥයන් සහ තාක්ෂණික අවදානම් කළමනාකරුවන්, රාජ්ය ප්රතිපත්ති සම්පාදනයට, ආයතනික ආරක්ෂක සැලසුම්වලට, මූල්ය පද්ධතිවලට සහ රාජ්ය අංශයේ ඩිජිටල්කරණ ව්යාපෘතිවලට සක්රීයව දායක කරගත යුතුය.
එමෙන්ම, සයිබර් ආරක්ෂාව පිළිබඳ දැනුවත්භාවය පාසල් හා විශ්වවිද්යාල අධ්යාපනයේ සහ වෘත්තීය පුහුණුවේ මූලික කොටසක් බවට පත් විය යුතුය. රාජ්ය සේවකයන්, බැංකු සේවකයන්, පාසල් ගුරුවරුන්, විශ්වවිද්යාල කාර්ය මණ්ඩල සහ පරිපාලන නිලධාරීන් සඳහා ව්යාජ විද්යුත් ලිපි හඳුනාගැනීම, මුරපද ආරක්ෂා කරගැනීම, මිනිසුන් රැවටීමේ මානසික උපක්රමවලින් බේරීම, අන්තර්ජාල වංචා වැළැක්වීම සහ දත්ත රහස්යභාවය පිළිබඳව නිතිපතා පුහුණුවක් ලබා දිය යුතුය. ඩිජිටල් සාක්ෂරතාව යනු තවදුරටත් ස්මාර්ට් දුරකථනයක් හෝ සමාජ මාධ්ය ජාලයක් භාවිත කිරීමට දැන සිටීම පමණක් නොවේ. ඩිජිටල් ලෝකය තුළ තමන් ආරක්ෂිතව සිටින්නේ කෙසේද යන්න වටහා ගැනීමද ඊට ඇතුළත් විය යුතුය.
පෞද්ගලික අංශයටද මෙහිදී විශාල කාර්යභාරයක් පැවරේ. විදුලි සංදේශ සමාගම්, බැංකු, මාධ්ය ආයතන, අධ්යාපන ආයතන සහ තාක්ෂණික සමාගම් එකතු වී, සයිබර් තර්ජන සහ අන්තර්ජාල ආරක්ෂාව පිළිබඳ ජාතික මට්ටමේ දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන් ක්රියාත්මක කළ හැකිය. මාධ්ය වාර්තාකරණයේදී, වංචාවක් සිදු වූ පසු ඒ ගැන පමණක් කතා කිරීමට සීමා නොවී, ජනතාව වංචාවලට හසු වීමට පෙර එහි අනතුරු ඇඟවීමේ සලකුණු හඳුනාගෙන ඉන් ගැලවෙන ආකාරය දැනුවත් කරන දෙන පූර්ව අධ්යාපනයක් වෙත යොමු විය යුතුය.
විශේෂයෙන්ම, ශ්රී ලංකාව සයිබර් ආරක්ෂාව දෙවැනි පෙළේ ගැටලුවක් ලෙස සැලකීමෙන් වැළකිය යුතුය. නූතන ලෝකය තුළ, භෞතික යටිතල පහසුකම් මෙන්ම සයිබර් ආරක්ෂණ ශක්තිමත්භාවයද වැදගත් වේ. දියුණු සන්නිවේදන පහසුකම් තිබුණද, සයිබර් ආරක්ෂාව පිළිබඳ අවබෝධය දුර්වල රටක් සැමවිටම අනතුරේ පවතී. වැදගත් තීරණ ගැනීමේ ක්රියාවලීන්හිදී දක්ෂ තොරතුරු තාක්ෂණ වෘත්තිකයන්ගේ උපදෙස් නොසලකා හරින්නේ නම්, ඔවුන් රට තුළ සිටීමෙන් පමණක් පලක් නොවේ.
ආරක්ෂිත සහ නවීන ඩිජිටල් සමාජයක් ගොඩනැගීමට අවශ්ය මානව සම්පත, තාක්ෂණික හැකියාව සහ ඩිජිටල් සබඳතා ශ්රී ලංකාව සතුව ඇත. අප මුහුණ දෙන අභියෝගය වන්නේ එම දක්ෂතාවලින් නිසි ප්රයෝජන ගැනීමයි. විශේෂයෙන්ම තාක්ෂණය, මුදල්, සන්නිවේදනය සහ මහජන සේවා පද්ධති එකිනෙකට සම්බන්ධ වන ස්ථානවල, නිවැරදි පුද්ගලයන් නිවැරදි තනතුරුවලට පත් කිරීමට වගකිවයුත්තන් කටයුතු කළ යුතුය. තාක්ෂණය කොතරම් දියුණු වුවද, නිසි අවබෝධයක් ඇති ඩිජිටල් නායකත්වයක් නොමැති වුවහොත් සයිබර් තර්ජන දිගින් දිගටම වර්ධනය වනු ඇත.
ශ්රී ලංකාවේ ඩිජිටල් ආරක්ෂාවේ අනාගතය රඳා පවතින්නේ යන්ත්ර සූත්ර සහ මෘදුකාංග මත පමණක් නොවේ. ආයතනවල ඉහළම මට්ටම්වලදී දැනුම, විශේෂඥතාව සහ වගකීම නිසි ලෙස එකට එකතු වී ක්රියාත්මක වේද යන්න මතය. රටට තමන්ගේ තාක්ෂණික දියුණුවේ සම්පූර්ණ ප්රතිලාභ ලබාගත හැකි වන්නේත්, අන්තර්ජාල අපරාධවලින් පුරවැසියන් සහ ආයතන ආරක්ෂා කරගත හැකි වන්නේත් එවිට පමණි.
ශ්රී ලංකාවේ ඩිජිටල් ආරක්ෂාවේ අනාගතය රඳා පවතින්නේ යන්ත්ර සූත්ර සහ මෘදුකාංග මත පමණක් නොවේ. ආයතනවල ඉහළම මට්ටම්වලදී දැනුම, විශේෂඥතාව සහ වගකීම නිසි ලෙස එකට එකතු වී ක්රියාත්මක වේද යන්න මතය. රටට තමන්ගේ තාක්ෂණික දියුණුවේ සම්පූර්ණ ප්රතිලාභ ලබාගත හැකි වන්නේත්, අන්තර්ජාල අපරාධවලින් පුරවැසියන් සහ ආයතන ආරක්ෂා කරගත හැකි වන්නේත් එවිට පමණි.
නිරංජන් චාමින්ද කරුණාතිලක