මෙය ගෝලීය දේශගුණික විපර්යාසයන්ට සහ ගෝලීය උණුසුම් වීමට මුහුණ දීම සඳහා සමස්ත ලෝකයම පොසිල ඉන්ධන භාවිතයෙන් බැහැරව පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්රභවයන් වෙත වේගයෙන් ගමන් කරමින් සිටින යුගයකි. ශ්රී ලංකාව ද එම ගමනේ තීරණාත්මක මෙන්ම ඓතිහාසික සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කර ඇත. මන්නාරම් දූපත කේන්ද්ර කරගනිමින් මෙගාවොට් 50ක ධාරිතාවයකින් යුක්තව ඉදිවන සුළං විදුලි බලාගාරය, ශ්රී ලංකාවේ බලශක්ති ක්ෂේත්රය ලැබූ නවතම පිම්මක් මෙන්ම ජාතික මට්ටමේ ජයග්රහණයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය.
මෑතකදී ත්රිකුණාමල වරායට ළඟා වූ අවසාන ටර්බයින තොගයත් සමඟ සක්රීයව සහ කඩිනමින් සිදුවන මෙම ව්යාපෘතිය, හුදෙක් කාර්මික සංවර්ධනයක් පමණක් නොව, රටේ ආර්ථිකමය ඉලක්ක සපුරා ගැනීම උදෙසා තැබූ දැවැන්ත පියවරකි. කෙසේ වුවද, ඕනෑම මහා පරිමාණ සංවර්ධන ව්යාපෘතියකදී මෙන්ම, මෙහිදී ද ආර්ථික ප්රතිලාභ සහ පාරිසරික සුරක්ෂිතතාව අතර පවතින සියුම් සමතුලිතතාව පිළිබඳව ගැඹුරින් විමසා බැලීම සහ ඒ සම්බන්ධයෙන් සාධනීය සංවාදයක් ගොඩනැඟීම කාලීන අවශ්යතාවකි. සංවර්ධනයේ නාමයෙන් පරිසරය මුළුමනින්ම බිලිදීම හෝ පරිසර සංරක්ෂණයේ නාමයෙන් රටේ ආර්ථික ප්රගතිය අඩාල කිරීම යන අන්ත දෙකෙන් මිදී, මේ දෙකම එකට ජයගත හැක්කේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ විද්යාත්මක ගවේෂණයක යෙදීම අත්යවශ්ය වේ.
මෙම ව්යාපෘතිය සතු ආර්ථික වාසිදායකත්වය, මූල්යමය වටිනාකම සහ ජාතික වැදගත්කම කිසිසේත්ම අවතක්සේරු කළ නොහැකිය. තරගකාරී ජාත්යන්තර ටෙන්ඩර් ක්රියාවලියක් ඔස්සේ විනිවිදභාවයකින් යුතුව තෝරාගත් සමාගමක් විසින් ක්රියාත්මක කරනු ලබන මෙම බලාගාරයෙන් විදුලි ඒකකයක් මිලදී ගැනීමට ශ්රී ලංකා රජය ගිවිසුම්ගත වී ඇත්තේ ඇමෙරිකානු ඩොලර් 0.0465ක (එනම් ශ්රී ලංකා රුපියල් 14.37ක් වැනි) ඉතා අවම මුදලකටය. මෙය මෙරට විදුලිබල ඉතිහාසය දෙස බැලීමේදී සුළං බලයෙන් නිෂ්පාදනය කෙරෙන විදුලි ඒකකයකට ගෙවනු ලබන අඩුම මිල ලෙස නිල වශයෙන් වාර්තාගත වේ.
බලාගාරය සම්පූර්ණයෙන්ම සක්රීය වීමත් සමඟ දේශීය වශයෙන් පරිභෝජනය වන පොසිල ඉන්ධන ආනයනය විශාල වශයෙන් සීමා වන බැවින්, වසරකට රුපියල් බිලියන 4.7ක පමණ දැවැන්ත විදේශ විනිමයක් රට තුළම ඉතිරි කර ගැනීමට මෙරටට අවස්ථාව උදාවේ. වඩාත්ම වැදගත් පාරිසරික ප්රතිලාභය වන්නේ, වාර්ෂිකව වායුගෝලයට එක් වන කාබන් විමෝචනය මෙට්රික් ටොන් 186,300කින් පමණ අඩු කිරීමට මින් ඍජුවම මඟ පෑදීමයි. මෙය 2030 වන විට ජාතික විදුලිබල පද්ධතියෙන් සියයට හැත්තෑවක් (70%) පුනර්ජනනීය බලශක්තියෙන් සපුරා ගැනීමේ ජාතික බලශක්ති ඉලක්කයට සහ 2050 වන විට ශ්රී ලංකාව ළඟා වීමට අපේක්ෂා කරන ශුද්ධ ශුන්ය කාබන් විමෝචන (Net Zero) සන්ධිස්ථානය සපුරා ගැනීමට මහෝපකාරී වනු ඇත. බලශක්ති අමාත්යාංශයට අයත් ජාතික පද්ධති කළමනාකාර සමාගම (NSO) විසින් මෙහි පද්ධති පාලන සහ කළමනාකරණ කටයුතු සිදු කිරීමට නියමිත අතර, 2027 මාර්තු වන විට මෙහි ඉදිකිරීම් අවසන් කර සම්පූර්ණ ධාරිතාව ජාතික පද්ධතියට එක් කිරීමට සියලු කටයුතු සූදානම් කර ඇත.
එසේ වුවද, මෙම සුබවාදී සහ ආකර්ෂණීය ආර්ථික දත්තයන්ට යටින් දිවෙන, අප විසින් අනිවාර්යයෙන්ම අවධානය යොමු කළ යුතු බරපතළ පාරිසරික පැතිකඩක් ද පවතී. විශේෂයෙන්ම මන්නාරම් කලාපය යනු ලෝකයේ ප්රධානතම සංක්රමණික පක්ෂී තීරුවක් වන මධ්යම ආසියානු පියාසර මඟෙහි (Central Asian Flyway – CAF) පිහිටි සුවිශේෂී මෙන්ම අතිශය වැදගත් මර්මස්ථානයකි. දහස් සංඛ්යාත නේවාසික පක්ෂීන් මෙන්ම, ශීත ඍතුවේ කඨෝර දේශගුණයෙන් බේරීම සඳහා සයිබීරියාව සහ මධ්යම ආසියානු කලාපයේ සිට ලක්ෂ සංඛ්යාත දුර්ලභ සංක්රමණික පක්ෂීන් තම තාවකාලික වාසස්ථාන සහ ආහාර සොයා පැමිණෙන මෙම කලාපය, පක්ෂි සංරක්ෂණය අතින් අතිශය සංවේදී ‘පටු මාර්ගයක්’ (Bottleneck) ලෙස ජාත්යන්තරව පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත.
උස්ව ඉදිවන දැවැන්ත සුළං ටර්බයින සහ ඒවායේ වේගයෙන් කැරකෙන මීටර් ගණනක් දිගු පෙති, අහසේ සැරිසරන පක්ෂීන්ට මාරාන්තික බාධක බවට පත් වේ. විශේෂයෙන්ම රාත්රී කාලයේදී පියාසර කරන කුඩා පක්ෂීන්, මීදුම් සහිත දේශගුණයකදී පියාසර කරන සතුන් සහ ශරීර ප්රමාණයෙන් විශාල, ඉක්මනින් තම පියාසර දිශාව වෙනස් කිරීමට අපහසු පක්ෂීන් දහස් ගණන් මෙම ටර්බයින පෙතිවල ගැටීමෙන් ක්ෂණිකව මිය යාමේ ප්රවණතාව ඉහළය. මීට අමතරව, මෙම දැවැන්ත ව්යුහයන් සහ ඒවායින් නිකුත් වන ශබ්දය හේතුවෙන් පක්ෂීන්ගේ සාම්ප්රදායික පියාසර මාර්ග අවහිර වීම, ඔවුන් බියට පත්වීම සහ ඔවුන්ගේ සුපුරුදු ලැගුම්ගන්නා වාසස්ථාන අහිමි වීම දිගුකාලීනව කලාපීය ජෛව විවිධත්වයට මෙන්ම සමස්ත පාරිසරික සමතුලිතතාවට ද දැඩි බලපෑම් එල්ල කරයි. පාරිසරික පද්ධතියක එකදු පක්ෂි විශේෂයක හෝ ගහණය තීරණාත්මක ලෙස බිඳ වැටීම යනු, කෘමීන් පාලනය, බීජ ව්යාප්තිය සහ සමස්ත ආහාර දාමයේ මෙන්ම පෘථිවියේ පැවැත්මේ සමතුලිතතාව බිඳ වැටීමට මුල පිරීමකි.
“සංවර්ධනය සහ කාර්මික ප්රගතිය උදෙසා පරිසරය සහ සොබාදහම යම් ප්රමාණයකට හෝ කැප කළ යුතුය – සියල්ල රැකගෙන කිසිවක් කළ නොහැක” යන පැරණි, සාම්ප්රදායික සහ ජනප්රිය තර්කය නූතන විද්යාත්මක ලෝකය සහ තිරසාර සංවර්ධන සංකල්පය (Sustainable Development) තුළ තවදුරටත් වලංගු නොවේ. සැබෑ හරිත සංවර්ධනයක් හෝ තිරසාර පියවරක් යනු එක් පාරිසරික ගැටලුවක් (එනම් කාබන් විමෝචනය සහ ගෝලීය උණුසුම) විසඳීම සඳහා තවත් වටිනා පාරිසරික පද්ධතියක් (එනම් ජෛව විවිධත්වය සහ සත්ත්ව ජීවිත) බිලිදීම හෝ විනාශ කිරීම නොවේ. සොබාදහම සමඟ සහයෝගයෙන් ජීවත් වෙමින් මිනිසාගේ අවශ්යතා සපුරා ගැනීම නූතන තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමඟ ප්රායෝගිකව කළ හැක්කකි.
මෙවැනි මහා පරිමාණ සහ පාරිසරික වශයෙන් අතිශය සංවේදී ව්යාපෘති දියත් කිරීමේදී හුදෙක් ඉංජිනේරුමය ව්යුහය, මූල්යමය ලාභය හෝ දේශපාලනික ඉලක්කවලට පමණක් සීමා නොවී, සියලුම පාර්ශ්වයන්, විශේෂයෙන්ම දේශීය හා ජාත්යන්තර පක්ෂි විද්යාඥයින්, ස්වාධීන පරිසරවේදීන්, ප්රාදේශීය ධීවර හා ගොවි ප්රජාව සහ වනජීවී සංරක්ෂණ බලධාරීන් සක්රීයව දායක කරගත යුතුය. සියලු පාර්ශ්වයන් ආවරණය වන පරිදි පුළුල්, විනිවිදභාවයෙන් යුත් සහ දීර්ඝකාලීන උපායමාර්ගික පාරිසරික තක්සේරුකරණ වාර්තා (Strategic Environmental Assessments) සහ සක්යතා අධ්යයන ලබා ගැනීම මෙහිදී අනිවාර්ය වේ. පක්ෂීන්ගේ පියාසර රටා, කාලීන හැසිරීම්, වසරේ විවිධ කාලවලදී සිදුවන සංක්රමණ සහ වාසස්ථාන භාවිතය පිළිබඳව වසර කිහිපයක් තිස්සේ විද්යාත්මකව රැස් කරන ලද නිවැරදි දත්ත පදනම් කරගනිමින් ව්යාපෘති සැලසුම් වරින් වර යාවත්කාලීන කළ යුතුය. එහිදී ටර්බයින ස්ථාපනය කළ යුතු නිශ්චිත ස්ථාන තීරණය කිරීමේ සිට පක්ෂි සංක්රමණික උපරිම කාල වකවානුවලදී බලාගාර ක්රියාත්මක කරන ආකාරය සහ ඒවා පාලනය කරන ආකාරය දක්වා වූ සියුම් කරුණු විද්යාත්මක ගවේෂණයකට මෙන්ම විවෘත කතිකාවකට ලක් විය යුතුව තිබේ.
ලෝකයේ අනෙක් දියුණු සහ පරිසර හිතකාමී රටවල් මෙවැනි අර්බුදකාරී මෙන්ම අභියෝගාත්මක අවස්ථාවන් සාර්ථකව ජයගෙන ඇත්තේ නවීන තාක්ෂණය, දැඩි නීතිරීති සහ නිසි කළමනාකරණය මනාව මුසු කිරීමෙනි. නිදසුනක් ලෙස, යුරෝපයේ සහ උතුරු ඇමෙරිකාවේ බොහෝ රටවල් මේ වන විට සුළං බලාගාර ආශ්රිතව ‘රේඩාර් පද්ධති සහ ස්වයංක්රීයව පක්ෂි හඳුනාගැනීමේ උසස් තාක්ෂණයන්’ (Radar-assisted Shutdown Systems) බහුලව භාවිත කරනු ලබයි. පක්ෂි රෑන් හෝ විශාල පක්ෂීන් බලාගාරය දෙසට පියාසර කරමින් පැමිණෙන බව රේඩාර් සහ අධි-සංවේදී කැමරා මඟින් හඳුනාගත් සැණින්, කිසිදු මිනිස් මැදිහත් වීමකින් තොරව ස්වයංක්රීයව ටර්බයිනවල ක්රියාකාරිත්වය තාවකාලිකව මන්දගාමී කිරීමට හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කිරීමට මෙම තාක්ෂණයට හැකියාව ඇත. පක්ෂීන් එම කලාපය පසුකර ගිය පසු නැවතත් ටර්බයින සාමාන්ය පරිදි ක්රියාත්මක වේ.
එසේම, පෘතුගාලය සහ නෝර්වේ වැනි රටවල සිදු කළ පාරිසරික පර්යේෂණවලින් හෙළි වී ඇත්තේ සුළං ටර්බයිනයක කැරකෙන පෙති තුනෙන් එකක් පමණක් කැපී පෙනෙන කළු පැහැයෙන් වර්ණ ගැන්වීම (Black-bladed Turbines) මඟින් පියාසර කිරීමේදී පක්ෂීන්ට එය පහසුවෙන් දෘශ්යමාන වන බවයි. මෙම සරල එහෙත් විද්යාත්මක උපක්රමය හේතුවෙන් පක්ෂීන් ටර්බයිනවල ගැටීමේ අනතුරු සියයට හැත්තෑවකට (70%) වඩා වැඩි ප්රමාණයකින් අඩු කර ගත හැකි වූ බව එම රටවල් ප්රායෝගිකව ඔප්පු කර පෙන්වා ඇත. මේ සියලු ජාත්යන්තර අත්දැකීම් හරහා මනාව පැහැදිලි වන්නේ ජෛව විවිධත්වය සහ සොබාදහම උපරිමයෙන් සුරකිමින්, මහා පරිමාණ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ව්යාපෘති කිසිදු බාධාවකින් තොරව සාර්ථකව පවත්වාගෙන යාමට අවශ්ය ප්රායෝගික සහ විද්යාත්මක විසඳුම් වර්තමාන ලෝකය සතු බවයි.
සමස්ත කරුණු මනාව සමාලෝචනය කිරීමේදී පැහැදිලි වන්නේ, මන්නාරම් සුළං විදුලි බලාගාරය යනු ශ්රී ලංකාවේ දරුණු ආර්ථික ස්ථාවරත්වයට, විදේශ විනිමය සුරක්ෂිතතාවට සහ ජාතික බලශක්ති ස්වෛරීභාවයට අත්යවශ්ය, ඉතා බුද්ධිමත් මෙන්ම කාලෝචිත ආයෝජනයක් බවයි. එහි මූල්යමය වාසි සහ දේශගුණික ප්රතිලාභ, රටක් වශයෙන් අපට අතිශයින්ම වටින්නේය. කෙසේ වුවද, ඕනෑම හරිත ව්යාපෘතියක සැබෑ සාර්ථකත්වය සහ තිරසාරභාවය මැනිය යුත්තේ ඉන් නිපදවන විදුලි ඒකක ගණනින් හෝ ඉතිරි වන විදේශ විනිමය ප්රමාණයෙන් පමණක් නොව, එයින් මන්නාරමේ පවතින අද්විතීය හා සංවේදී පාරිසරික පද්ධතියට සහ සත්ත්ව සංහතියට සිදුවන බලපෑම අවම කර ඇති ආකාරය අනුවය.
සංවර්ධනය සහ පරිසර සංරක්ෂණය යනු එකිනෙකට පරස්පර විරෝධී හෝ සතුරු අන්ත දෙකක් නොවන අතර, නිසි විද්යාත්මක කළමනාකරණය, ජාත්යන්තර තාක්ෂණික උපක්රම භාවිතය, විනිවිදභාවය සහ සර්වපාර්ශ්වීය සහභාගිත්වය තුළින් මේ දෙකම එකට ජයගත හැකිය. ශ්රී ලංකාව 2050 වන විට ශුද්ධ ශුන්ය කාබන් විමෝචන ඉලක්ක කරා යන ගමනේදී කාබන් විමෝචනය අඩු කරන අතරතුර, දශක ගණනාවක් තිස්සේ අප රටට අගනා සම්පතක් වූ සොබාදහමේ සහ වනජීවීන්ගේ ජීවය ද එකසේ සුරක්ෂිත කිරීමට වගබලා ගත යුතුය. එය නූතන පරපුර මෙන්ම අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් අප සතු පැහැර හැරිය නොහැකි සාමූහික වගකීමකි.
නිරංජන් චාමින්ද කරුණාතිලක