ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ වාර්ෂික වාර්තාවට අනුව ශ්රී ලංකාව සංකේතාත්මක ආර්ථික සීමාවක් පසු කර තිබේ. ඉතිහාසයේ ප්රථම වතාවට මෙරට ඒක පුද්ගල ආදායම (ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය – GDP per capita) ඇමරිකානු ඩොලර් 5,000 ඉක්මවා ඇති අතර, 2025 වසරේදී එය ඩොලර් 5,003 (රු. 1,592,125.70 – මිලියන එකහමාරක් පමණ) ක් පමණ වී ඇත. තනිව ගත් කල, මෙම සංඛ්යාව ඉතා වැදගත්ය. එයින් කියැවෙන්නේ දැඩි ආර්ථික පීඩනයකට ලක්ව සිටි කාල පරිච්ඡේදයකින් පසු රට යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින්, ඉදිරියට ගමන් කරන බවයි. මෙය ප්රගතිය පිළිබඳ පුවත් මවන සහ නැගී එන මධ්යම ආදායම් ලබන ආර්ථිකයන් සමඟ සැසඳීම් කිරීමට පොළඹවන ආකාරයේ අගයකි.
ආර්ථික විද්යාව යනු එතරම් සරලව කියවාගත හැකි දෙයක් නොවේ. රටේ වත්මන් සමාජීය සහ සම්පත් බෙදී යාමේ යථාර්ථයන් සමඟ සසඳන විට, මෙම සන්ධිස්ථානය විශාල ඉදිරි පිම්මකට වඩා, ජනගහනයෙන් වැඩි පිරිසකගේ සැබෑ ජීවන අත්දැකීම්වලට වඩා ඉහළින් පවතින සංඛ්යාලේඛනයක් ලෙස පෙනෙන්නට තිබේ.
නමුත් ආර්ථික විද්යාව යනු එතරම් සරලව කියවාගත හැකි දෙයක් නොවේ. රටේ වත්මන් සමාජීය සහ සම්පත් බෙදී යාමේ යථාර්ථයන් සමඟ සසඳන විට, මෙම සන්ධිස්ථානය විශාල ඉදිරි පිම්මකට වඩා, ජනගහනයෙන් වැඩි පිරිසකගේ සැබෑ ජීවන අත්දැකීම්වලට වඩා ඉහළින් පවතින සංඛ්යාලේඛනයක් ලෙස පෙනෙන්නට තිබේ.
මූලික වශයෙන් ගත් කල, ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය යනු සාමාන්ය අගයකි. එය ගණනය කරනු ලබන්නේ ආර්ථිකයේ නිෂ්පාදිත සමස්ත භාණ්ඩ හා සේවා අගය ජනගහනයෙන් බෙදීමෙනි. ශ්රී ලංකාවේ තත්ත්වය අනුව, එම ගණනය කිරීමෙන් දැන් එක් අයෙකුට වසරකට ඩොලර් 5,003 ක ආදායමක් ලැබේ. මෙය දළ වශයෙන් මසකට ඩොලර් 416.9 (රු. 132,671) ක් පමණ වේ. සංඛ්යාලේඛනවලට අනුව, එම මට්ටම යහපත් ජීවන තත්ත්වයක් පෙන්නුම් කළත්, ආදායම සැබවින්ම බෙදී යන්නේ කෙසේද යන්න හෝ මිනිසුන් සැබවින්ම කොපමණ මුදලක් උපයනවාද යන්න එමඟින් පැහැදිලි නොවේ.
රටේ දරිද්රතා දත්ත දෙස බලන විට මෙම වෙනස ඉතා වැදගත් වේ. 2024 වන විට, ශ්රී ලංකාවේ ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ – එනම් 24.5% ත් 26% ත් අතර ප්රමාණයක් ජාතික දරිද්රතා රේඛාවට පහළින් ජීවත් වන බව ගණන් බලා ඇත. මෙය සුළුපටු කාරණයක් නොවේ; එය 2021 වසරේ පැවති 13.1% ක දරිද්රතා අනුපාතයට සාපේක්ෂව ඉතා බරපතළ පසුබෑමකි. වසර කිහිපයක් ඇතුළත මිලියන 2.5 කට අධික අතිරේක ජනතාවක් දරිද්රතාවයට ඇද වැටී ඇත. සමස්තයක් ලෙස ආර්ථිකය වර්ධනය වී ඇතත්, ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු පිරිසක් ගමන් කර ඇත්තේ ඊට ප්රතිවිරුද්ධ දිශාවටය.
ජාතික දරිද්රතා රේඛාව මේ සඳහා මනා මිනුම්දණ්ඩක් සපයයි. 2026 පෙබරවාරි මාසය වන විට, මූලික අවශ්යතා සපුරා ගැනීම සඳහා පුද්ගලයෙකුට මසකට අවශ්ය අවම වියදම රුපියල් 16,571 ක් ලෙස දැක්වේ. මෙම අගය, ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ලැබෙන “සාමාන්ය” ආදායම සමඟ සැසඳූ විට විශාල පරස්පරයක් දැකගත හැකිය. ආර්ථිකය සැබවින්ම සෑම පුද්ගලයෙකුටම ඩොලර් 5,000 ක වටිනාකමක් ලබා දෙන්නේ නම්, මෙතරම් විශාල දරිද්රතාවයක් තිබීම පැහැදිලි කළ නොහැක. සැබෑ තත්ත්වය නම්, බහුතරයකගේ ජීවන තත්ත්වය නියෝජනය නොකරන ආර්ථිකයේ ඇතැම් කොටස් මගින් මෙම සාමාන්ය අගය ඉහළ දමා තිබීමයි.
සාමාන්ය අගයන් සහ සැබෑ තත්ත්වය අතර පවතින මෙම පරතරය ගෘහ ඒකකවල සුබසාධන දර්ශක මගින් තවදුරටත් හෙළි වේ. ගෘහ ඒකකවලින් 39% ක් පමණ ප්රමාණවත් ආහාර වේලක් නොලබන බව වාර්තා වන අතර, අඩකට වඩා වැඩි පිරිසක් තම ආහාර වේල් සීමා කරති. මේවා හුදු සංඛ්යාලේඛන පමණක් නොවේ; ඒවායින් පෙන්නුම් කරන්නේ පාරිභෝජනය සීමා වී ඇති බවත් මිලදී ගැනීමේ ශක්තිය පහත වැටී ඇති බවත්ය. වයස අවුරුදු පහට අඩු දරුවන්ගෙන් තුනෙන් එකක් පමණ මන්දපෝෂණයෙන් පීඩා විඳින අතර වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් 18% ක් පමණ දරිද්රතාවයේ පසුවේ. මෙම දත්ත මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ ආර්ථික වර්ධනය තවමත් බොහෝ දෙනෙකුට මූලික ආරක්ෂාවක් ලබා දීමට සමත්ව නොමැති බවයි.
ශ්රී ලංකාවේ මෑතකාලීන වර්ධනයේ ස්වභාවය මෙයට එක් හේතුවකි. වාර්තා වී ඇති 5% ක වර්ධනය සිදුවන්නේ 2022 වසරේ පැවති දරුණු ආර්ථික කඩා වැටීමෙන් පසුවය. ඒ අර්ථයෙන් ගත් කල, වර්තමාන වර්ධනය යනු සම්පූර්ණයෙන්ම අලුත් සමෘද්ධියක් ඇති කිරීමකට වඩා, අහිමි වූ වර්ධනය නැවත ලබා ගැනීමකි. ආර්ථික ප්රකෘතිමත් වීම මගින් සාර්ව ආර්ථික දර්ශක වේගයෙන් ඉහළ නැංවිය හැකි වුවද, ජීවන තත්ත්වය ඉහළ යාමට වැඩි කාලයක් ගතවේ. ආදායම් අහිමි වීම්, රැකියා අහිමි වීම් හෝ පිරිවැය ඉහළ යාම්වලට ලක් වූ පවුල්, සමස්ත ආර්ථිකය මෙන් වේගයෙන් ප්රකෘතිමත් නොවේ.
උද්ධමනය ද මෙහිදී තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කර තිබේ. අර්බුදය අතරතුර සහ ඉන් පසුව, අත්යවශ්ය භාණ්ඩවල මිල ගණන් විශාල ලෙස ඉහළ ගිය අතර එමඟින් සැබෑ ආදායම දිය වී ගියේය. ඇතැම් අංශවල මුදලින් ලබන ආදායම වැඩි වුවද, ඒවායේ මිලදී ගැනීමේ ශක්තිය බොහෝ විට පහත වැටී ඇත. ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඉහළ ගියත්, බොහෝ පවුල්වලට මූලික අවශ්යතා සපුරා ගැනීමට තවමත් අපහසු වී ඇත්තේ එබැවිනි. ආර්ථික විද්යාත්මකව බලන විට, නාමික වර්ධනය සහ සැබෑ සුබසාධනය අතර වෙනස හඳුනා ගැනීම ඉතා වැදගත් වන අතර ශ්රී ලංකාවේ එම පරතරය තවමත් පුළුල්ව පවතී.
ආර්ථිකයේ ව්යුහය ද මෙම තත්ත්වය තවදුරටත් සංකීර්ණ කරයි. දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට ආයතනික ලාභ, රජයේ ආදායම් සහ අපනයන ආදායම් ඇතුළත් වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් සීමිත අංශ සහ කලාප කිහිපයකට පමණක් කේන්ද්රගත වී ඇත. මූල්ය, සංචාරක සහ නාගරික සේවා අංශවල වර්ධනය සමස්ත නිෂ්පාදිතයට විශාල දායකත්වයක් ලබා දුන්නද, එම වාසි, ජනගහනය පුරා සමානව බෙදී නොයයි. භූගෝලීය විෂමතා ද මෙම අසමතුලිතතාව තවදුරටත් තහවුරු කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, මුලතිව් වැනි දිස්ත්රික්කවල ඉහළම දරිද්රතා අනුපාත වාර්තා වන අතර, කොළඹ අඩුම අනුපාතය වාර්තා වේ.
සමාන ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයක් සහිත අනෙකුත් රටවල් සමඟ සසඳන විට ශ්රී ලංකාවේ තත්ත්වය වඩාත් පැහැදිලි වේ. ඩොලර් 5,000 මට්ටමේ පවතින ආර්ථිකයන් සාමාන්යයෙන් සංක්රාන්ති අවධියක පවතී. ඒවා තවදුරටත් අඩු ආදායම්ලාභී මට්ටමේ නොමැති වුවද, සම්පූර්ණ මධ්යම ආදායම්ලාභී මට්ටමට ළඟා වී නැත. ඒවායේ බොහෝ විට මධ්යස්ථ වර්ධනයක්, දෘශ්යමාන අසමානතාවක් සහ අසම්පූර්ණ සමාජ සංවර්ධනයක් දැකිය හැකිය. ශ්රී ලංකාව ද මෙම තත්ත්වයට බෙහෙවින් සමාන වේ. රට සංඛ්යාත්මක සීමාවට ළඟා වී ඇති නමුත්, පොදු සමෘද්ධියක් සඳහා අවශ්ය ගැඹුරු ව්යුහාත්මක වෙනස තවමත් සිදුවෙමින් පවතී.
ආර්ථික විද්යාඥයින් සැබෑ ප්රගතිය මැන බැලීමේදී ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ඔබ්බට බලන්නේ එබැවිනි. මානව සංවර්ධන දර්ශකය (HDI) වැනි පුළුල් මිනුම් මගින් සෞඛ්යය, අධ්යාපනය සහ ආයු අපේක්ෂාව ඇතුළත් කරමින් යහපැවැත්ම පිළිබඳ වඩාත් පුළුල් දැක්මක් ලබා දෙයි. ජීවන තත්ත්වය ඉහළ නැංවීමට අවශ්ය ගැඹුරු ව්යුහාත්මක වෙනස්කම් පිළිබිඹු කරමින් මෙම දර්ශක සාමාන්යයෙන් සෙමින් වෙනස් වේ. ශ්රී ලංකාවේ තත්ත්වය අනුව පෙනී යන්නේ ආර්ථිකය ස්ථාවර වෙමින් පැවතිය ද, සමාජීය ප්රකෘතිමත් වීම තවමත් අසම්පූර්ණ බවයි.
මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඩොලර් 5,000 සීමාවට ළඟා වීම වැදගත් නොවන බව නොවේ. එයට යම් වැදගත්කමක් ඇත. අර්බුදකාරී කාල පරිච්ඡේදයකින් පසු ආර්ථිකය ස්ථාවර වෙමින් පවතින බවත්, නිෂ්පාදනය වැඩි වන බවත්, රට දීර්ඝකාලීන පසුබෑමකින් මිදී ඇති බවත් එයින් සංඥා කෙරේ. පසුගිය වසර කිහිපයේ මුහුණ දුන් අභියෝගවල බරපතළකම සලකා බලන විට මේවා වැදගත් ජයග්රහණ වේ.
නමුත් මෙම සන්ධිස්ථානයේ අර්ථය සීමිතය. ඉන් පමණක් බහුතරයකගේ ජීවන තත්ත්වය ඉහළ ගොස් ඇති බව අදහස් නොවේ. එයින් දරිද්රතාව අඩුවීම හෝ අසමානතාව පටු වීම සහතික නොවේ. එමෙන්ම පවුල්වල දෛනික ජීවිතය වඩාත් සුරක්ෂිත හෝ සමෘද්ධිමත් වන බවට ඉන් සහතිකයක් නොලැබේ.
මේ අර්ථයෙන් ගත් කල, ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් ආර්ථික තත්ත්වය ද්විත්ව ස්වභාවයකින් යුක්තය. එක් අතකින්, සාර්ව ආර්ථික දර්ශක ඉහළට ගමන් කරයි: වර්ධනය නැවත ආරම්භ වී ඇත, නිෂ්පාදනය පුළුල් වී ඇති අතර සාමාන්ය අගයන් වැඩි වී ඇත. අනෙක් අතින්, සමාජ දර්ශක පවසන්නේ ප්රවේශම් සහගත කතාවකි: දරිද්රතාව තවමත් ඉහළ මට්ටමක පවතී, ආහාර අනාරක්ෂිතභාවය පැතිර පවතී සහ ප්රකෘතිමත් වීම අසමාන වේ.
ඉදිරියට ඇති අභියෝගය වන්නේ හුදෙක් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය වැඩි කිරීම පමණක් නොව, එහි ප්රතිලාභ බෙදී යන ආකාරය වෙනස් කිරීමයි. තිරසාර වර්ධනයක් මෙන්ම එහි ස්වභාවය ද වැදගත් වේ. එනම් එය රැකියා උත්පාදනය කරන්නේද, සැබෑ ආදායම ඉහළ නංවන්නේද සහ ආර්ථිකයේ පටු සීමාවෙන් ඔබ්බට ගමන් කරන්නේද යන්නයි. එම වෙනස නොමැතිව, ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ අනාගත වර්ධනයන් ජීවන තත්ත්වයේ දියුණුවට වඩා සංඛ්යාලේඛනවල ප්රගතියක් ලෙස දිගටම පවතිනු ඇත.
ඉදිරියට ඇති අභියෝගය වන්නේ හුදෙක් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය වැඩි කිරීම පමණක් නොව, එහි ප්රතිලාභ බෙදී යන ආකාරය වෙනස් කිරීමයි. තිරසාර වර්ධනයක් මෙන්ම එහි ස්වභාවය ද වැදගත් වේ. එනම් එය රැකියා උත්පාදනය කරන්නේද, සැබෑ ආදායම ඉහළ නංවන්නේද සහ ආර්ථිකයේ පටු සීමාවෙන් ඔබ්බට ගමන් කරන්නේද යන්නයි. එම වෙනස නොමැතිව, ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ අනාගත වර්ධනයන් ජීවන තත්ත්වයේ දියුණුවට වඩා සංඛ්යාලේඛනවල ප්රගතියක් ලෙස දිගටම පවතිනු ඇත.
ශ්රී ලංකාව ඇත්ත වශයෙන්ම එක් වැදගත් සන්ධිස්ථානයකට පැමිණ ඇත. ඩොලර් 5,000 අගය ප්රකෘතිමත් වීමේ එක් අවධියක් සනිටුහන් කරන අතර එය අවසානය නොවේ. එය සංවර්ධනයේ සැබෑ සන්ධිස්ථානයක් බවට පත්වන්නේද යන්න තීරණය වන්නේ ඉදිරියේදී සිදුවන දේ මතයි. එනම් වර්ධනය සැමට ප්රතිලාභ ලැබෙන, ස්ථාවර සහ එදිනෙදා ජීවිතයේ යථාර්ථයන් සමඟ ගැඹුරින් බැඳුණු එකක් බවට පත් කළ හැකිද යන්න මතයි.
එතෙක්, මෙම සංඛ්යාව ප්රගතියේ සලකුණක් මෙන්ම එහි සීමාවන් පිළිබඳ මතක් කිරීමක් ලෙසද පවතී: එනම් ආර්ථිකය වර්ධනය වෙමින් පැවතියද, සමාජය තවමත් එම මට්ටමට ළඟා වීමට උත්සාහ කරමින් සිටින බවයි.
නිරංජන් චාමින්ද කරුණාතිලක