ඉන්දියානු සංස්කෘතියේ මෙන්ම හින්දු ආගමික සම්ප්‍රදායේ ද ප්‍රබල ස්ථානයක් හිමි කරගෙන ඇති රාමායණ වීර කාව්‍යය ඇසුරින් නිර්මාණය කළ නවතම ‘රාමායණ’ සිනමා නිර්මාණය මේ වන විට විවිධ විවේචන හා විරෝධතා හේතුවෙන් ජාත්‍යන්තර අවධානයට ලක්ව තිබේ. එම චිත්‍රපටය ඉකුත් නොවැම්බර් 5 වැනිදා ලොව පුරා ප්‍රදර්ශනය ආරම්භ කළ අතර, චිත්‍රපටය තිරගත වීම ආරම්භ කර පළමු සතිය තුළ ලොව පුරා ඉන්දියානු රුපියල් කෝටි 879ත් 900ත් අතර ආදායමක් උපයාගෙන ඇත. මෙතරම් විශාල ආදායමක් උපයමින් සිටින චිත්‍රපටයක් වටා විවිධ මතභේද ද ගොඩනැඟීම එහි ජාත්‍යන්තර ප්‍රසිද්ධිය තවදුරටත් ඉහළ නැංවීමට හේතු වී තිබේ.
අතිවිශාල නිෂ්පාදන පිරිවැයක් දරා නිර්මාණය කර ඇති මෙම චිත්‍රපටය අධ්‍යක්ෂණය කර ඇත්තේ නිතේෂ් තිවාරි විසිනි. නිෂ්පාදකයන් ප්‍රකාශ කර ඇති පරිදි මෙය ඉන්දියානු සිනමා ඉතිහාසයේ දැවැන්තම නිෂ්පාදන ව්‍යාපෘති අතරට එක්වන නිර්මාණයකි. රන්බීර් කපූර් රාම කුමරු ලෙසත්, සායි පල්ලවි සීතා දේවිය ලෙසත්, යෂ් රාවණා ලෙසත් රංගනයෙන් දායක වෙති. කොටස් දෙකකින් නිර්මාණය වන මෙම සිනමා පටයේ පළමු කොටස ඉකුත් නොවැම්බර් 5 වැනිදා ප්‍රදර්ශනය ආරම්භ කළ අතර දෙවැනි කොටස 2028 වසරේ දී ප්‍රදර්ශනය කිරීමට සැලසුම් කර තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, චිත්‍රපටය තිරගත වීමටත් පෙර සිටම එහි නළු නිළියන් තෝරා ගැනීම, ඇඳුම් නිර්මාණය, සංගීතය, දෘශ්‍ය ප්‍රයෝග සහ රාමායණ කතා පුවතට සිදුකර ඇති නිර්මාණාත්මක වෙනස්කම් සම්බන්ධයෙන් විවිධ පාර්ශ්ව විවේචන ඉදිරිපත් කර තිබිණි. ඔවුන්ගේ අදහස වී ඇත්තේ රාමායණය වැනි ඉන්දීය ජන මනසට අතිශය ප්‍රබල බලපෑමක් කළ වීර කාව්‍යයක් සිනමාවට නැඟීමේදී සාමාන්‍ය කලා නිර්මාණයකට වඩා වැඩි සංවේදීතාවක් හා වගකීමක් නිර්මාණකරුවන් විසින් දැරිය යුතුව තිබූ බවයි.
මෙම චිත්‍රපටය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රබල විරෝධයක් මතු කළ සංවිධානයක් වන්නේ ඉන්දියාවේ ශ්‍රී රාම්ලීලා මහාසංඝයයි. එහි සභාපති අර්ජුන් කුමාර් චිත්‍රපටයේ අධ්‍යක්ෂවරයාට සහ නිෂ්පාදකයන්ට ලිපියක් යොමු කරමින්, චිත්‍රපටය ප්‍රදර්ශනය කිරීමට පෙර හින්දු ආගමික සංවිධානවල නියෝජිතයන්ට විශේෂ දර්ශනයක් නැරඹීමට ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා තිබිණි.
ඒ රාමායණ කතා පුවතේ චරිත හා සිදුවීම් නිරූපණය කිරීමේදී හින්දු ආගමික විශ්වාසයන්ට හානි වන ආකාරයේ වෙනස්කම් සිදුකර තිබේද යන්න පරීක්ෂා කර බැලීමට අවශ්‍ය බවක් පළ කරමිනි. එම ඉල්ලීමට යහපත් ප්‍රතිචාරයක් නොලැබුණහොත් සිනමාහල් ඉදිරිපිට විරෝධතා පැවැත්වීමට පියවර ගන්නා බවට ද එම සංවිධානය අනතුරු අඟවා තිබිණි.
මෙම විරෝධයට පසුබිම් වී ඇත්තේ මීට පෙර තිරගත වූ ‘ආදිපුරුෂ්’ චිත්‍රපටය සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ ආන්දෝලනයයි. 2023 වසරේ ප්‍රදර්ශනය වූ එම චිත්‍රපටයේ රාවණාගේ පෙනුම, චරිත නිරූපණය, දෙබස් සහ දෘශ්‍ය නිර්මාණ සම්බන්ධයෙන් හින්දු ආගමික පාර්ශ්ව රැසක් විරෝධය පළ කළහ. එබැවින් නව රාමායණ සිනමා නිර්මාණය ද එවැනිම ආන්දෝලනයකට මැදිවනු ඇතැයි ඇතැම් ආගමික සංවිධාන තුළ සැකයක් ඇති වී තිබේ.
රාම කුමරුගේ චරිතය සඳහා රන්බීර් කපූර් තෝරා ගැනීම ද සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ විශාල සංවාදයකට හේතු වී තිබේ.
විශේෂයෙන්ම ඔහු 2011 වසරේ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී තමන් එළු මස්, පායා සහ ගව මස් ආහාරයට ගැනීමට කැමැත්තක් දක්වන බව පැවසූ ප්‍රකාශයක් නැවතත් සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ සංසරණය වීමත් සමඟ ඇතැම් පිරිස් ඔහු රාම කුමරුගේ චරිතයට තෝරා ගැනීම ප්‍රශ්න කර තිබේ.
හින්දු ආගමික සම්ප්‍රදායේ බොහෝ පාර්ශ්ව ගවයා පූජනීය සතකු ලෙස සලකන අතර, ගව මස් අනුභවය ආගමික වශයෙන් නොපිළිගන්නා ක්‍රියාවක් ලෙස සලකති. ඒ අනුව එවැනි ආහාර රුචිකත්වයක් ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ කළ නළුවකු රාම කුමරු වැනි ආගමික වශයෙන් පූජනීය චරිතයක් නිරූපණය කිරීම සුදුසුද යන්න ඇතැම් සමාජ මාධ්‍ය පරිශීලකයන් මතුකර ඇති ප්‍රශ්නයකි.
එහෙත් මෙහිදී තවත් වැදගත් ප්‍රශ්නයක් මතු වේ. එනම් නළුවකුගේ පෞද්ගලික ජීවන රටාව, ආහාර පුරුදු හා පෞද්ගලික විශ්වාස ඔහු රඟපාන චරිතය සමඟ එකම දෙයක් ලෙස සැලකිය යුතු ද යන්නයි. නළුවකුගේ කලාත්මක හැකියාව සහ ඔහුගේ පෞද්ගලික ජීවිතය අතර පැහැදිලි වෙනසක් පවත්වාගත යුතු බව පෙන්වා දෙන පිරිස් ද මෙහිදී සිටිති.
සායි පල්ලවි සීතා දේවියගේ චරිතයට තෝරා ගැනීම ද ඇතැම් පිරිස් අතර විවාදයට ලක්ව ඇති තවත් කරුණකි. චිත්‍රපටයේ ප්‍රචාරක දර්ශන නිකුත් වීමත් සමඟ ඇගේ පෙනුම, රූපලාවණ්‍ය සැකසුම්, හිසකෙස් විලාසිතාව, රංගන හැකියාව සහ හින්දි භාෂා උච්චාරණය පිළිබඳව විවිධ අදහස් පළ වී තිබේ.
ඇතැම් ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ අදහස වී ඇත්තේ සීතා දේවිය පිළිබඳ තමන් තුළ පවතින සාම්ප්‍රදායික රූපකයට සායි පල්ලවිගේ පෙනුම නොගැළපෙන බවයි. තවත් පිරිසක් ඇගේ දකුණු ඉන්දියානු පසුබිම හා හින්දි භාෂා උච්චාරණය ද විවේචනයට ලක්කර තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙම විවේචනවලට ප්‍රතිචාර වශයෙන් සායි පල්ලවිගේ රංගන හැකියාව හා චරිතයට පිවිසීමේ හැකියාව අගය කරන පිරිස් ද සිටිති. කිසිවකුත් රූප කායක් වශයෙන් නොහඳුනන සීතා දේවියගේ චරිතය සඳහා නිශ්චිත මුහුණුවරක් හෝ රූපලාවණ්‍ය ආකෘතියක් අනිවාර්ය කළ නොහැකි බව ඔවුන්ගේ අදහසයි. විශේෂයෙන්ම පුරාණ සාහිත්‍ය චරිතයක් නූතන සිනමාවට ගෙන ඒමේදී එම චරිතයේ ගුණාංග, හැසිරීම් හා අභ්‍යන්තර ස්වභාවය නිරූපණය කිරීම බාහිර පෙනුමට වඩා වැදගත් බව ඔවුහු පෙන්වා දෙති.
රාමායණ චිත්‍රපටයේ ඇඳුම් නිර්මාණය සම්බන්ධයෙන් ද විවිධ විවේචන එල්ල වී තිබේ. විශේෂයෙන් සීතා දේවිය සහ කෛකේයී රැජින ඇතුළු චරිතවල ඇඳුම් හා හිසකෙස් සැකසුම් පිළිබඳව ඇතැම් ප්‍රේක්ෂකයන් ප්‍රශ්න කර ඇත්තේ ඒවා පුරාණ ඉන්දියානු සමාජ පසුබිමට වඩා නූතන ජනප්‍රිය විලාසිතාවන්ට සමීප බව පවසමිනි.
චිත්‍රපටයේ ඇඳුම් නිර්මාණය භාරව කටයුතු කර ඇති රිම්පල් සහ හර්ප්‍රීත් නරූලා පවසා ඇත්තේ තම නිර්මාණාත්මක තීරණවලට නිශ්චිත කලාත්මක අරමුණු තිබූ බවයි. ඓතිහාසිකව හා පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කළ හැකි ඇඳුම් ඒ ආකාරයෙන්ම ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීම පමණක් තම අරමුණ නොවූ බව ද ඔවුහු පැහැදිලි කර තිබේ.
මෙහිදී මතුවන ප්‍රශ්නය වන්නේ පුරාණ වීර කාව්‍යයක චරිත නිරූපණය කිරීමේදී ඓතිහාසික නිරවද්‍යතාවට කොතරම් ප්‍රමුඛත්වයක් ලබාදිය යුතු ද යන්නයි. එසේම නිර්මාණකරුවන්ට තමන්ගේ කලාත්මක දැක්ම අනුව ඇඳුම් හා පෙනුම වෙනස් කිරීමට ඇති අයිතිය කුමන සීමාවක් දක්වා පිළිගත යුතු ද යන්න ද විවාදයට බඳුන් වී තිබේ.
චිත්‍රපටයේ පරිගණකයෙන් ජනනය කරන ලද දෘශ්‍ය රූප සම්බන්ධයෙන් ද විවේචන පළ වී ඇත. ඇතැම් ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ අදහස වී ඇත්තේ වනාන්තර හා ස්වභාවික පරිසර දර්ශනවල ඇතැම් කොටස්වල කෘත්‍රිම බව පැහැදිලිව දර්ශනය වන බවයි. එසේම ඇතැම් දර්ශන කෘත්‍රිම බුද්ධියෙන් නිර්මාණය කළ රූපවලට සමාන බවට ද සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ අදහස් පළ වී තිබේ.
එහෙත් නිෂ්පාදකයන් පෙන්වා දී ඇත්තේ ප්‍රචාරක වීඩියෝවල ඇතුළත් වූ ඇතැම් දෘශ්‍ය ප්‍රයෝග අවසන් නිමාවට පත්ව නොතිබූ බවත්, චිත්‍රපටය නිර්මාණය කිරීමේදී විශාල තාක්ෂණික හා කලාත්මක ශ්‍රමයක් යොදා ඇති බවත්ය. එබැවින් ප්‍රචාරක වීඩියෝවල දර්ශන පමණක් පදනම් කරගෙන සමස්ත චිත්‍රපටයේ දෘශ්‍ය ගුණාත්මකභාවය විනිශ්චය කිරීම සාධාරණ නොවන බව ඔවුන්ගේ අදහසයි.
මේ අතර රාමායණ චිත්‍රපටයේ සංගීතය සම්බන්ධයෙන් ද විවේචන එල්ල වී තිබේ. ඒ. ආර්. රහ්මාන් සහ හාන්ස් සිමර් එක්ව චිත්‍රපටයේ සංගීත නිර්මාණයට දායක වී ඇති අතර, විශේෂයෙන්ම ‘මංගල් රං’ ගීතයේ සංගීත රටාව පිළිබඳව විවාදයක් මතු වී ඇත.
රාම කුමරු සහ සීතා දේවියගේ විවාහය හා ඔවුන්ගේ එක්වීම නිරූපණය කරන මෙම ගීතය සඳහා ඉස්ලාමීය සුෆි සංගීතයේ හා කව්වාලි සංගීතයේ ලක්ෂණ ඇතුළත් කොට ඇතැයි ඇතැම් ප්‍රේක්ෂකයෝ පවසති. හින්දු ආගමික වීර කාව්‍යයක් පදනම් කරගත් චිත්‍රපටයකට එවැනි සංගීත රටාවක් යොදා ගැනීම සුදුසු නොවන බව ඔවුන්ගේ විවේචනයයි.
කෙසේ වෙතත්, සංගීතය යනු ආගමික හෝ ජාතික සීමාවන්ට පමණක් සීමා කළ හැකි කලා මාධ්‍යයක් නොවන බව පෙන්වා දෙන පිරිස් ද සිටිති. විවිධ සංස්කෘතීන්ගේ සංගීත ලක්ෂණ එකිනෙක සමඟ මුසු කිරීම ලෝක සංගීත ඉතිහාසය තුළ දක්නට ලැබෙන සාමාන්‍ය නිර්මාණාත්මක ක්‍රියාවලියකි.
එබැවින් මෙහිදී මතුවන ප්‍රශ්නය වන්නේ හින්දු ආගමික වීර කාව්‍යයක් සිනමාවට නැඟීමේදී වෙනත් ආගමික සංගීත සංස්කෘතීන්හි ආභාසය ලබා ගැනීම නිර්මාණාත්මක නිදහසක් ලෙස සැලකිය යුතු ද යන්නයි. නැතහොත් එවැනි නිර්මාණයක සංගීතය ද අනිවාර්යයෙන්ම අදාළ ආගමික සම්ප්‍රදායට පමණක් සීමා විය යුතු ද යන්නයි.
චිත්‍රපටය සම්බන්ධයෙන් තවත් අවධානයට ලක්වූ කරුණක් වන්නේ බුද්ධිමය දේපළ අයිතිය පිළිබඳ නීතිමය ගැටලුය. මධු මන්තේනා හා සම්බන්ධ සමාගම් සහ ව්‍යාපෘතියට සම්බන්ධ වෙනත් පාර්ශ්ව අතර රාමායණ ව්‍යාපෘතියේ නිර්මාණාත්මක අයිතිවාසිකම් හා ගිවිසුම් සම්බන්ධයෙන් නීතිමය ආරවුල් මතු වී තිබේ.
2026 නොවැම්බර් 3 වැනිදා බොම්බායේ මහාධිකරණය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද තීන්දුවකදී ‘ප්‍රොජෙක්ට් රාමායණ’ ව්‍යාපෘතියට අදාළ අයිතිවාසිකම් පැවරීමේ ගිවිසුමක් සහ එහි කොන්දේසි පිළිබඳව සලකා බලා තිබිණි. එම නඩුවේ මූලික ආරවුල රාමායණයේ ප්‍රධාන චරිතයක් වන හනුමාන් ඇසුරින් වෙනත් චිත්‍රපටයක් නිර්මාණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් මතු වූ ගිවිසුම් සම්බන්ධ ගැටලුවකි. එබැවින් එය වර්තමාන රාමායණ චිත්‍රපටයේ තිර රචනයේ හිමිකාරිත්වය පිළිබඳ අවසන් තීන්දුවක් ලෙස අර්ථකථනය කිරීම නිවැරදි නොවේ.
එමෙන්ම චිත්‍රපටය සිනමාහල්වල ප්‍රදර්ශනය කිරීමෙන් පසු එහි දර්ශන අනවසරයෙන් පටිගත කර අන්තර්ජාලයට මුදාහැරება වැළැක්වීමට ද බොම්බායේ මහාධිකරණය මැදිහත් වී තිබේ. නොවැම්බර් 2 සහ 6 යන දිනවල නිකුත් කළ අධිකරණ නියෝග මගින් අවසරයකින් තොරව චිත්‍රපටය හෝ එහි කොටස් පටිගත කිරීම, අන්තර්ජාලයට එක් කිරීම හා බෙදාහැරීම තහනම් කර ඇත. මෙය චිත්‍රපටයේ බුද්ධිමය දේපළ අයිතිය ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධයෙන් ගත් නීතිමය පියවරකි.
රාමායණය යනු හුදෙක් සාහිත්‍ය කෘතියක් පමණක් නොවේ. එය හින්දු ආගමික විශ්වාස, සංස්කෘතික උරුමය, සමාජ සම්ප්‍රදායන් සහ ජන ජීවිතය සමඟ ගැඹුරින් බැඳී පවතින වීර කාව්‍යයකි. එබැවින් එහි චරිත හා සිදුවීම් පිළිබඳ විවිධ ජන සමාජ තුළ පවතින්නේ හුදෙක් සාහිත්‍යමය අවබෝධයක් පමණක් නොවේ. ඒවා ඇතැම් පිරිස්ගේ ආගමික හා සංස්කෘතික අනන්‍යතාවේ ද කොටසකි.
එහෙත් රාමායණයට එකම කතා අනුවාදයක් පමණක් නොමැත. වාල්මිකී රාමායණය මෙන්ම රාමචරිතමානසය වැනි කෘති ද රාමායණ සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ස්ථානයක් ගනී. ඉන්දියාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව, තායිලන්තය, කාම්බෝජය, ඉන්දුනීසියාව සහ තවත් ආසියානු රටවල ද රාමායණයට අදාළ වෙනස් කතා අනුවාද, ජන සම්ප්‍රදායන් හා චරිත නිරූපණ දක්නට ලැබේ.
ඒ අනුව එක් සංස්කෘතියක හෝ ජන සමාජයක පිළිගත් රාමායණ කතා අනුවාදය තවත් සංස්කෘතියක පවතින අනුවාදයෙන් වෙනස් විය හැකිය. ඇතැම් චරිතවලට එක් සම්ප්‍රදායක ලබාදී ඇති වැදගත්කම තවත් සම්ප්‍රදායක වෙනස් ආකාරයකින් නිරූපණය විය හැකිය. එබැවින් එක් පාර්ශ්වයක් නිර්මාණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස දකින දෙයක් තවත් පාර්ශ්වයක් ආගමික විශ්වාසයන්ට පටහැනි විකෘති කිරීමක් ලෙස දැකීමට ඉඩ තිබේ.
මෙහිදී සැලකිල්ලට ගත යුතු තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ ආගමික සංවිධානවලට චිත්‍රපටයක් පිළිබඳ විවේචන ඉදිරිපත් කිරීමටත්, තම විරෝධය සාමකාමීව ප්‍රකාශ කිරීමටත් අයිතියක් තිබෙන බවයි. එහෙත් එම සංවිධානවලට චිත්‍රපටයක් ප්‍රදර්ශනය කිරීමට පෙර තම අනුමැතිය ලබාගත යුතු බවට නීත්‍යානුකූල බලයක් ස්වයංක්‍රීයව හිමි නොවේ. එවැනි අනුමැතියක් ලබාදීමේ හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ බලය ආගමික සංවිධානයක ඉල්ලීමක් මත පමණක් තීරණය කළ නොහැකිය.
ඒ සමඟම නිර්මාණකරුවන්ට ද තමන් කැමති ඕනෑම ආකාරයකින් ආගමික හා සංස්කෘතික චරිත නිරූපණය කිරීමට අසීමිත නිදහසක් ඇතැයි සැලකිය නොහැකි ය. විශේෂයෙන්ම ජන සමාජයක ගැඹුරු ආගමික විශ්වාස හා සංස්කෘතික උරුමයන් පදනම් කරගත් නිර්මාණයකදී ඒවා පිළිබඳ අවබෝධයක් හා සංවේදීතාවක් තිබීම වැදගත් ය.
මෙහිදී හින්දු ආගමික පාර්ශ්වයකට තම සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ අදහස් දැක්වීමට ඇති අයිතිය මෙන්ම සිනමාකරුවන්ට ද කලාත්මක අර්ථකථනයක් ඉදිරිපත් කිරීමට ඇති අයිතිය පිළිගත යුතුය. එහෙත් විවේචනය සහ බලහත්කාරය අතර පැහැදිලි වෙනසක් ද තිබිය යුතුය.
විදේශිකයන්ට රාමායණය හුදෙක් පුරාණ ඉන්දියානු වීර කාව්‍යයක් ලෙස පෙනෙන්නට පුළුවන. එහෙත් හින්දු බැතිමතුන්ට එය තම ආගමික හා සංස්කෘතික ජීවිතයේම කොටසකි. එබැවින් එහි නිරූපණයන් පිළිබඳව ඔවුන් තුළ ඇති සංවේදීතාව නොසලකා හැරිය නොහැකිය. ඒ අතරම එම සංවේදීතාව නිර්මාණාත්මක නිදහස මුළුමනින්ම අහෝසි කිරීමට යොදාගත යුතු ද නොවේ.
අවසානයේ මතුවන ප්‍රධාන ප්‍රශ්නය වන්නේ රාමායණය වැනි ආගමික හා සංස්කෘතික වශයෙන් වැදගත් වීර කාව්‍යයක් සිනමාවට නැඟීමේදී එහි කතා පුවතට නව කලාත්මක අර්ථකථනයක් ලබාදීමේ අයිතිය නිර්මාණකරුවන්ට තිබිය යුතු ද යන්නයි. එසේත් නැතිනම් ආගමික විශ්වාසයන්ට අදාළ චරිත හා සිදුවීම් නිරූපණය කිරීමේදී සම්ප්‍රදායික සීමාවන් අනිවාර්යයෙන්ම ආරක්ෂා කළ යුතු ද?
මේ දෙපාර්ශ්වය අතර පවතින විවාදය හුදෙක් රාමායණ චිත්‍රපටයට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. ආගම, කලාව, ඉතිහාසය, සංස්කෘතික අනන්‍යතාව සහ නිර්මාණාත්මක නිදහස අතර පවතින සංකීර්ණ සම්බන්ධතාව පිළිබඳව ද එය අලුත් සාකච්ඡාවක් මතු කරයි.
කලා නිර්මාණයකට විවේචනයෙන් නිදහස් විය නොහැකි ය. එසේම ආගමික විශ්වාසයකට ගරු කිරීම යනු එම විශ්වාසය පිළිබඳ සියලු විවේචන හා කලාත්මක අර්ථකථන තහනම් කිරීම ද නොවේ. මේ දෙක අතර සාධාරණ සීමාවක් සොයාගැනීම අද රාමායණ චිත්‍රපටය වටා ඇති වී තිබෙන විවාදයේ සැබෑ අභියෝගයයි.
රීටා ජෙනට් පෙරේරා